Oczywi\u015bcie po wniebowst\u0105pieniu Jezusa do nieba Ko\u015bci\u00f3\u0142 sta\u0142 si\u0119 nieustannie zaniepokojony wszystkimi problemami, jakie prze\u017cywa ludzko\u015b\u0107, zw\u0142aszcza ekonomicznymi. W Hiszpanii wystarczy przypomnie\u0107, co w odniesieniu do kredytu i uzasadnienia naliczania odsetek da\u0142o pocz\u0105tek szeroko zakrojonej debacie, kt\u00f3ra w du\u017cej mierze rozwin\u0119\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 Uniwersytetu w Salamance.<\/p>\n\n\n\n
Ale wszystko to w odniesieniu do ekonomii uleg\u0142o niezwyk\u0142ej zmianie w przej\u015bciu z XVIII do XIX wieku, w konsekwencji tego, co powsta\u0142o w\u0142a\u015bnie w tym czasie i z wielu punkt\u00f3w widzenia. W dziedzinie nauki nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wielkim rewolucjonist\u0105 by\u0142 Adam Smith, kt\u00f3ry zawsze stawia\u0142 si\u0119 poza sprawami teologicznymi, a w swojej biografii nie wydaje si\u0119, by si\u0119 nimi zajmowa\u0142, by\u0107 mo\u017ce w konsekwencji chaosu, jaki powsta\u0142 w Szkocji po rewolucji puryta\u0144skiej, co utrudnia\u0142o mu zachowanie w\u0142asnych postaw religijnych.<\/p>\n\n\n\n
Pami\u0119tajmy ponadto, \u017ce wszystko to by\u0142o zwi\u0105zane z narodzinami tajnych stowarzysze\u0144, a tak\u017ce z rozpowszechnieniem intelektualnym, kt\u00f3re odmawia\u0142o pos\u0142usze\u0144stwa radom papiestwa. I ta gospodarka, kt\u00f3ra narodzi\u0142a si\u0119 z tymi wszystkimi r\u00f3wnoczesnymi uzupe\u0142nieniami, przysz\u0142a do kierowania og\u00f3lnym rozwojem w dw\u00f3ch sferach: brytyjskiej, w odniesieniu do rewolucji przemys\u0142owej - niezwyk\u0142ej nowo\u015bci - i, po stronie politycznej i spo\u0142ecznej, francuskiej, z sukcesem, jakim zako\u0144czy\u0142a si\u0119 rewolucja.<\/p>\n\n\n\n
A w wyniku ci\u0105g\u0142ych powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy tymi nowo\u015bciami powstaje nowa rzeczywisto\u015b\u0107, do kt\u00f3rej dochodzi niezwyk\u0142y post\u0119p naukowy; od matematyki, po fizyk\u0119 czy biologi\u0119, nowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra wp\u0142ywa r\u00f3wnie\u017c na to, co dzieje si\u0119 w obszarze czynnika pracy. W tych ostatnich szybko pojawi\u0142 si\u0119 op\u00f3r, nawet gwa\u0142towny, wobec przekaz\u00f3w, kt\u00f3re zanim przyci\u0105gn\u0119\u0142y pot\u0119\u017cn\u0105 uwag\u0119, wywo\u0142a\u0142y dreszcz emocji. W dalszej konsekwencji oburzenie spo\u0142eczne zyska\u0142o wa\u017cne wsparcie naukowe w postaci Karola Marksa, a materializm historyczny nie by\u0142 na dobrej drodze dla katolicyzmu.<\/p>\n\n\n\n
Ponadto w Europie zakorzenia\u0142 si\u0119 zestaw nacjonalizm\u00f3w, kt\u00f3re szuka\u0142y swojego doktrynalnego wsparcia daleko od tego, co utrzymywa\u0142a teologia. Do tego wszystkiego dochodzi nowy fakt polityczny: W\u0142ochy narodzi\u0142y si\u0119 jako wsp\u00f3lny i niepodleg\u0142y nar\u00f3d, z podstawowymi pogl\u0105dami radykalnie przeciwnymi Ko\u015bcio\u0142owi, ze wzgl\u0119du na istnienie tzw. pa\u0144stw papieskich, kt\u00f3re znikn\u0119\u0142y w wyniku wojny, a papie\u017c sta\u0142 si\u0119 wi\u0119\u017aniem, w Rzymie, nowego re\u017cimu politycznego, kt\u00f3ry si\u0119 tam narodzi\u0142.<\/p>\n\n\n\n
W obliczu tej panoramy Leon XIII przyby\u0142 do papiestwa, szukaj\u0105c jakiego\u015b innego uk\u0142adu ni\u017c ten, kt\u00f3rego np. w Hiszpanii, poprzez wojn\u0119, szuka\u0142 karlizm, opieraj\u0105c si\u0119 na swoim katolicyzmie. Trzeba by\u0142o reagowa\u0107 przeciwko tej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci wrogich sytuacji i to by\u0142o logiczne uzasadnienie dla Leona XIII, aby ustali\u0107 przes\u0142anie Ko\u015bcio\u0142a po\u015br\u00f3d tych nowo\u015bci, uruchomi\u0107 encyklik\u0119 o bardzo znacz\u0105cej nazwie, poniewa\u017c trzeba by\u0142o reagowa\u0107 przeciwko temu zestawowi sytuacji, nawet bardzo wrogich. W tym celu, z filozoficznego punktu widzenia, poszukiwano punkt\u00f3w oparcia, na kt\u00f3rych oparto encyklik\u0119. Rerum Novarum<\/a><\/u><\/em><\/p>\n\n\n\n W Rerum Novarum stwierdzono, \u017ce z jednej strony nast\u0105pi\u0142 silny post\u0119p w naukach ekonomicznych, zw\u0142aszcza z punktu widzenia mikroekonomii, z tak znamienitym wk\u0142adem, jak wk\u0142ad Walrasa i Pareto. Byli\u015bmy wtedy \u015bwiadkami konsolidacji wielkiej brytyjskiej nauki ekonomii - wystarczy pomy\u015ble\u0107, \u017ce na przyk\u0142ad nic innego jak syn Hiszpana, Francis Ysidro Edgeworth, wnosi\u0142 godne uwagi innowacje - nie wspominaj\u0105c o szeregu wielkich ekonomist\u00f3w, kt\u00f3rzy podr\u00f3\u017cowali ku chwale w pewnym wspania\u0142ym poje\u017adzie opisanym, p\u00f3\u017aniej, przez Schsumpetera.<\/p>\n\n\n\n Z drugiej strony, to rosn\u0105ce cia\u0142o wielkich ekonomist\u00f3w rozwija\u0142o swoj\u0105 nauk\u0119 w spos\u00f3b naprawd\u0119 kolosalny. I z niej te\u017c wy\u0142ania\u0142y si\u0119 linie heterodoksyjne. W szczeg\u00f3lno\u015bci poszukiwanie nowego sposobu rozwi\u0105zania kwestii spo\u0142ecznej stworzy\u0142o korporacjonizm<\/em>Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, kt\u00f3ry zakorzeni\u0142 si\u0119 w wielu konserwatywnych koncepcjach politycznych, jednocze\u015bnie patrzy\u0142 na katolicyzm z sympati\u0105.<\/p>\n\n\n\n Ten ostatni og\u00f3lny nastr\u00f3j spotka\u0142 si\u0119 z wa\u017cnym faktem politycznym: papie\u017c zosta\u0142 politycznie wyzwolony przez Traktat Latera\u0144ski, opracowany przez Mussoliniego, kt\u00f3ry z kolei uzna\u0142 za satysfakcjonuj\u0105ce, \u017ce droga korporacjonizmu istnia\u0142a w tym celu, aby ograniczy\u0107 post\u0119py pochodz\u0105ce z marksizmu.<\/p>\n\n\n\n Bez tego wszystkiego trudno zrozumie\u0107, \u017ce ten nowy papie\u017c, Pius XI, z encyklik\u0105, kt\u00f3ra jest ju\u017c daleka od Rerum Novarum<\/a>opublikowa\u0142 z du\u017cym sukcesem Quadragesimo Anno<\/a>kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 projekcj\u0105 na now\u0105 sytuacj\u0119, znacznie bardziej aktualn\u0105 ni\u017c ta, w kt\u00f3rej znalaz\u0142 si\u0119 Leon XIII.<\/p>\n\n\n\n W naukach ekonomicznych dokonano niezwyk\u0142ych post\u0119p\u00f3w r\u00f3\u017cnego rodzaju. Od czas\u00f3w Cournota mikroekonomia poczyni\u0142a post\u0119py w analizie sytuacji monopolistycznych, a to doprowadzi\u0142o do dalszych post\u0119p\u00f3w w dziedzinie teoria konkurencji niedoskona\u0142ej<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Post\u0119p teorii ekonomii by\u0142 kolosalny, a powi\u0105zanie korporacjonizmu z nacjonalizmem gospodarczym i protekcjonizmem spowodowa\u0142o, \u017ce ca\u0142a gigantyczna grupa badaczy zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119, \u017ce ta droga nieuchronnie doprowadzi do przepa\u015bci, kt\u00f3ra zniszczy ka\u017cdego, kto ni\u0105 pod\u0105\u017cy, bez wzgl\u0119du na to, jak popularny b\u0119dzie jej przyw\u00f3dca, jak to mia\u0142o miejsce w tamtym czasie w przypadku rumu\u0144skiego Manoilescu. Ale korzenie Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, w wielo\u015bci aspekt\u00f3w intelektualnych, zdawa\u0142y si\u0119 by\u0107 przez t\u0119 lini\u0119 utrwalone. Wystarczy wskaza\u0107 w Hiszpanii to wszystko, co jezuita ojciec Azpiazu rozwin\u0105\u0142 w licznych pracach, kursach i polemikach.<\/p>\n\n\n\n Zwi\u0105zki polityczne wynikaj\u0105ce z korporacjonizmu w czasie II wojny \u015bwiatowej by\u0142y po\u0142\u0105czone z niezwyk\u0142ym post\u0119pem w makroekonomii, poprzez modele, kt\u00f3re pozwala\u0142y decydentom kierowa\u0107 si\u0119 w ka\u017cdym momencie.<\/p>\n\n\n\n Zmiana sta\u0142a si\u0119 radykalna ze strony nauk ekonomicznych, podobnie jest z kontekstem politycznym, kt\u00f3ry wydaje si\u0119 by\u0107 w jaki\u015b spos\u00f3b - czasem nawet bardzo mocno - zwi\u0105zany z encyklik\u0105 Quadragesimo Anno<\/a>. St\u0105d niezwyk\u0142a odwaga \u015bw. Jana Paw\u0142a II, by z okazji 100-lecia podj\u0105\u0107 niezwyk\u0142y skok Rerum Novarum.<\/a><\/p>\n\n\n\n W zwi\u0105zku z tym warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na jedno wydarzenie. \u015awi\u0119ty Jan Pawe\u0142 II dostrzega\u0142 niezwyk\u0142y post\u0119p nauk ekonomicznych i to, jak potr\u00f3jnie oddzia\u0142ywa\u0142. Po pierwsze, wspieranie rozwoju gospodarczego, kt\u00f3ry by\u0142 bardzo widoczny w ca\u0142ym \u015bwiecie europejskim niezwi\u0105zanym z komunizmem, a tak\u017ce w tych przed\u0142u\u017ceniach \u015bwiata zachodniego, kt\u00f3re istnia\u0142y, od Stan\u00f3w Zjednoczonych czy Nowej Zelandii po Japoni\u0119. Ale w Ko\u015bciele w \u015bwiecie iberoameryka\u0144skim pojawi\u0142 si\u0119 tak\u017ce wariant, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 nazw\u0119 Teologia wyzwolenia<\/em>. Podstaw naukowych nale\u017ca\u0142o szuka\u0107 w tzw. Strukturalizm gospodarczy w Ameryce \u0141aci\u0144skiej<\/em>Unia Europejska, kt\u00f3ra uwa\u017ca\u0142a si\u0119 za radykalnego wroga podej\u015b\u0107 ekonomicznych triumfuj\u0105cych we wspomnianym \u015bwiecie Europy, Ameryki P\u00f3\u0142nocnej i Japonii, zosta\u0142a r\u00f3wnie\u017c uznana za niezb\u0119dn\u0105 do przeprowadzenia prawdziwej rewolucji politycznej i spo\u0142ecznej o heterodoksyjnym wyd\u017awi\u0119ku. Jednocze\u015bnie uwa\u017cali za konieczne przeprowadzenie przez niego prawdziwej rewolucji polityczno-spo\u0142ecznej pe\u0142nej heterodoksyjnych podtekst\u00f3w, co naturalnie zaalarmowa\u0142o Rzym.<\/p>\n\n\n\n Wobec tej sytuacji nast\u0105pi\u0142a radykalna zmiana, o kt\u00f3rej dowiedzia\u0142em si\u0119 powszechnie w wyniku d\u0142ugiej rozmowy w Madrycie z Amarty\u0105 Senem, wielkim ekonomist\u0105, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Nobla w dziedzinie ekonomii, a obecnie zosta\u0142 uhonorowany 2021 Nagrod\u0105 Ksi\u0119\u017cniczki Asturii w dziedzinie nauk spo\u0142ecznych. Amartya Sen powiedzia\u0142 mi, \u017ce by\u0142 zdumiony, w dziedzinie ekonomii, wezwaniem papie\u017ca do zorganizowania wsp\u00f3lnego spotkania w Watykanie.<\/p>\n\n\n\n Praktycznie wszyscy zaproszeni uznali, \u017ce pomijaj\u0105c w\u0142asne pogl\u0105dy religijne, powinni wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w spotkaniu. Lista znamienitych go\u015bci obejmowa\u0142a zar\u00f3wno Kennetha Arrowa, kt\u00f3ry w 1972 r. otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Nobla w dziedzinie ekonomii, Anthony'ego Atkinsona, wybitnego profesora s\u0142ynnej London School of Economics and Political Science, jak i Parta Dasgupt\u0119 z Uniwersytetu Stanforda; znalaz\u0142 si\u0119 na niej r\u00f3wnie\u017c Jacques Dr\u00e8ze z Katolickiego Uniwersytetu w Louvain, kt\u00f3ry mia\u0142 wielki wp\u0142yw na kszta\u0142cenie wybitnych hiszpa\u0144skich ekonomist\u00f3w, nie zapominaj\u0105c o Peterze Hammondzie, r\u00f3wnie\u017c z Uniwersytetu Stanforda.<\/p>\n\n\n\n Ale nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107 Uniwersytetu Harvarda, z obecno\u015bci\u0105 Henrika Houthakkera; ani Uniwersytetu Chicago, z nikim innym jak Robertem Lucasem; a z Europy - cz\u0142onka Kolegium Francuskiego, wielkiego profesora analizy ekonomicznej, Malinvauda; Horsta Sieverta, ze s\u0142ynnego Instytutu Studi\u00f3w Ekonomicznych \u015awiata w Kilonii; Japo\u0144czyka, z Uniwersytetu Tokijskiego, Hirofumi Uzawy; a tak\u017ce, na istniej\u0105cej li\u015bcie znalaz\u0142 si\u0119 \u00f3wczesny profesor Amartya Sen, z Uniwersytetu Harvarda. W spotkaniu uczestniczyli r\u00f3wnie\u017c ekonomi\u015bci z wa\u017cnych o\u015brodk\u00f3w dydaktycznych z W\u0142och i Polski; nie zaproszono Hiszpan\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nQuadragesimo Anno<\/h4>\n\n\n\n
\u015awi\u0119ty Jan Pawe\u0142 II<\/h3>\n\n\n\n
Spotkanie w Watykanie<\/h4>\n\n\n\n
Centesimus Annus<\/h4>\n\n\n\n