W roku \u015bw. J\u00f3zefa i w \u015bwi\u0119to patrona Ko\u015bcio\u0142a powszechnego, 19 marca 2021 r., w San Juan de Puerto Rico zosta\u0142 ponownie po\u015bwi\u0119cony i zainaugurowany kultem dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 klasztorny \u015bw. Dominika i \u015bw. Tomasza z Akwinu, obecnie ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. J\u00f3zefa. Jest to zwie\u0144czenie 20-letniego procesu renowacji, w kt\u00f3ry zaanga\u017cowani byli specjali\u015bci z ca\u0142ego \u015bwiata. W 2001 roku musia\u0142 zosta\u0107 zamkni\u0119ty, poniewa\u017c jego el\u017cbieta\u0144skie sklepienia zbudowane w 1532 roku grozi\u0142y zawaleniem. Aby je ustabilizowa\u0107, trzeba by\u0142o postawi\u0107 specjalne rusztowania, a ca\u0142y budynek przewietrzy\u0107 i osuszy\u0107, w kt\u00f3rego \u015bcianach gni\u0142y przymocowane do nich o\u0142tarze i freski, poniewa\u017c zawiod\u0142y odp\u0142ywy. World Monument Watch umie\u015bci\u0142 go na swojej li\u015bcie dziedzictwa powa\u017cnie zagro\u017conego utrat\u0105. Wymaga\u0142o to intensywnej uwagi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Chocia\u017c teologicznie katedra starego murowanego miasta jest najwa\u017cniejszym ko\u015bcio\u0142em w kraju, to ten ko\u015bci\u00f3\u0142 San Jos\u00e9 jest najstarszy i najwa\u017cniejszy w kraju ze wzgl\u0119du na swoje skarby artystyczne, duchowe i kultowe, a tak\u017ce ze wzgl\u0119du na to, \u017ce jest najszerzej badany. Jest to by\u0107 mo\u017ce trzeci najstarszy ko\u015bci\u00f3\u0142 w Nowym \u015awiecie nadal u\u017cywany. By\u0142 on cz\u0119\u015bci\u0105 pierwszego kamiennego budynku, kt\u00f3ry zosta\u0142 zbudowany przez Hiszpan\u00f3w na wysepce San Juan. Teren, na kt\u00f3rym stoi, w najwy\u017cszym punkcie obszaru miejskiego, z widokiem na Atlantyk i zatok\u0119 San Juan, zosta\u0142 podarowany przez konkwistadora i pierwszego gubernatora wyspy San Juan del Boriqu\u00e9n, Don Juana Ponce de Le\u00f3n. Biskup Dami\u00e1n L\u00f3pez de Haro, na pocz\u0105tku XVII wieku, okre\u015bli\u0142 j\u0105 jako \"panuj\u0105c\u0105 nad ca\u0142ym miastem\". Nie odnosi si\u0119 przez to tylko do fizycznego po\u0142o\u017cenia klasztoru i jego ko\u015bcio\u0142a, ale tak\u017ce do jego wp\u0142ywu na wszystkie dziedziny ewangelizacji kraju.<\/p>\n\n\n\n
Jego budowa z kamienia wapiennego i ceg\u0142y rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 1532 roku i zosta\u0142a wzniesiona do transeptu do 1539 roku, kiedy to kryzys w produkcji z\u0142ota spowodowa\u0142 jej wstrzymanie. Wykorzystano w nim ten sam plan pojedynczej nawy z bocznymi kaplicami, kt\u00f3ry zastosowano w dominika\u0144skiej \u015bwi\u0105tyni konwentualnej w Santo Domingo na Hispanioli. Jego architekt nie jest znany na pewno, ale istniej\u0105 silne przes\u0142anki, \u017ce by\u0142 nim Rodrigo Gil de Lienzo. Druga wielka akcja budowlana mia\u0142a miejsce w latach 1635-1641. Trzecim etapem by\u0142o przykrycie nawy g\u0142\u00f3wnej sklepieniem kolebkowym wykonanym z ceg\u0142y w latach 1773-1774, a ostatnim etapem by\u0142o powi\u0119kszenie kaplicy betlejemskiej w 1855 roku. Jest to jedyny ko\u015bci\u00f3\u0142 w kraju, na kt\u00f3ry ja\u0142mu\u017cn\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o czterech kr\u00f3l\u00f3w Hiszpanii: Karol V na jego pocz\u0105tkow\u0105 budow\u0119, Karol III na jego XVIII-wieczn\u0105 budow\u0119, Izabela II na jego marmurowe posadzki w 1858 r. i Juan Carlos I, kt\u00f3ry podarowa\u0142 obecny o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny w 1987 r.<\/p>\n\n\n\n
Ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 dwukrotnie zdewastowany przez ikonoklastyczn\u0105 furi\u0119 Anglik\u00f3w w 1598 roku, a nast\u0119pnie przez Holendr\u00f3w w 1625 roku, przez huragany i trz\u0119sienia ziemi, a tak\u017ce przez plagi tropik\u00f3w: wilgo\u0107, termity, mole i, sp\u00f3jrzmy prawdzie w oczy, przez zaniedbania duchownych. Zosta\u0142a pozbawiona swojego \u017cywego p\u0142uca, klasztoru, przez disentailment Mendiz\u00e1bal, t\u0119 larceny liberalnego rz\u0105du, kt\u00f3ry zosta\u0142 wykonany w San Juan w 1838 roku. Odnowili go i wyremontowali jezuici (1858), kiedy to zosta\u0142 im powierzony jako \"formalna kaplica\" seminarium koncyliarnego. Ksi\u0119\u017ca Wincentyni, sprawuj\u0105cy opiek\u0119 od 1886 r., obdarzyli go trzema du\u017cymi neoklasycznymi o\u0142tarzami (1908-1911) i oko\u0142o 1954 r. dokonali innych ulepsze\u0144. Kardyna\u0142 Luis Aponte Mart\u00ednez odnowi\u0142 go w latach 1978-1982. Ostatnia renowacja, (2001-2021) by\u0142a przerywana trzykrotnie, przez nieudane dostawy wapna, nast\u0119pnie przez skutki straszliwego huraganu Mar\u00eda (2017) oraz przez pandemi\u0119 COVID 19. Jej rehabilitacja kosztowa\u0142a oko\u0142o 11 milion\u00f3w dolar\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n
Pierwszy biskup, kt\u00f3ry przyby\u0142 do Ameryki, biskup wyspy San Juan, Don Alonso Manso (1460-1539), sprowadzi\u0142 w 1921 roku dominikan\u00f3w do nowo przeniesionego miasta na wysepce, aby pomagali mu jako pierwszemu inkwizytorowi Nowego \u015awiata. Klasztor zosta\u0142 za\u0142o\u017cony przez Fray Antonio de Montesinos (1475-1540), pierwszego obro\u0144c\u0119 praw Indian. Fray Luis Cancer, OP, przeor, jak r\u00f3wnie\u017c Fray Pedro de C\u00f3rdoba i Fray Antonio Dorta, nauczali gramatyki i teologii, a Fray Bartolom\u00e9 de las Casas r\u00f3wnie\u017c mieszka\u0142 w tym klasztorze, do\u015bwiadczaj\u0105c jednej z pierwszych pora\u017cek w jednym ze swoich projekt\u00f3w \"czystej\" ewangelizacji. Mieszka\u0144cy miasta schronili si\u0119 w tym klasztorze, gdy w 1528 roku zaatakowali miasto w kajakach. Mie\u015bci\u0142a si\u0119 tam pierwsza szko\u0142a wy\u017csza na wyspie, Estudio General de los Dominicos, gdzie ca\u0142e pokolenia Kreol\u00f3w studiowa\u0142y i przygotowywa\u0142y si\u0119 do kap\u0142a\u0144stwa i \u017cycia zakonnego. Podobnie jak inne hiszpa\u0144sko-ameryka\u0144skie klasztory, \u015bwiadczy\u0142 wa\u017cne us\u0142ugi kulturalne w otoczonym murami mie\u015bcie, skromnej twierdzy San Juan. Dawa\u0142 on mo\u017cliwo\u015b\u0107 muzykom i ch\u00f3rom, malarzom i rze\u017abiarzom, oratorom i uczonym, do zaprezentowania swoich umiej\u0119tno\u015bci i tym samym odtworzenia najbardziej wymagaj\u0105cych duch\u00f3w miasta.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli w katedrze chowano biskup\u00f3w, to kaplica tej \u015bwi\u0105tyni po\u015bwi\u0119cona Matce Boskiej R\u00f3\u017ca\u0144cowej, patronce Zakonu Kaznodziejskiego, od po\u0142owy XVII wieku by\u0142a panteonem namiestnik\u00f3w wyspy. Pod jego pod\u0142ogami i w pi\u0119ciu kryptach znajduje si\u0119 by\u0107 mo\u017ce 4 tysi\u0105ce poch\u00f3wk\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n
Pierwsz\u0105 wa\u017cn\u0105 postaci\u0105 w historii Ameryki, kt\u00f3ra zosta\u0142a pochowana pod jej g\u0142\u00f3wnym o\u0142tarzem, by\u0142 jej patron Don Juan Ponce de Le\u00f3n. Jego szcz\u0105tki zosta\u0142y przywiezione w 1547 r. z Hawany, gdzie zgin\u0105\u0142 ofiar\u0105 ataku Indian z Florydy, przez jego wnuka, homona i pierwszego cornista wyspy, kt\u00f3ry po owdowieniu zosta\u0142 ksi\u0119dzem. Pochowano tam r\u00f3wnie\u017c zmar\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w rodziny konkwistadora.<\/p>\n\n\n\n
Portoryka\u0144ska wdowa o reputacji \u015bwi\u0119tej, b\u0142. Gregoria Hern\u00e1ndez de Arecibo (ok. 1560-1639), kt\u00f3ra na\u015bladowa\u0142a \u017cycie i cnoty czcigodnej Mar\u00edi Raggi, cieszy\u0142a si\u0119 szacunkiem i podziwem braci i mieszka\u0144c\u00f3w miasta, kt\u00f3rzy codziennie uczestniczyli we Mszy \u015bw. w tym ko\u015bciele. B\u0142ogos\u0142awiona Matka Dolores Rodr\u00edguez Sope\u00f1a (1848-1918), za\u0142o\u017cycielka Pa\u0144 Katechetek, kt\u00f3ra mieszka\u0142a w San Juan w latach 1871-1873, by\u0142a kierownikiem duchowym jezuit\u00f3w i uczestniczy\u0142a tam we Mszy \u015bw. W tym ko\u015bciele za\u0142o\u017cy\u0142a pierwsz\u0105 na wyspie grup\u0119 C\u00f3rek Maryi. Portoryka\u0144czyk b\u0142. Carlos Manuel Rodr\u00edguez (1918-1963), \u015bwiecki liturgista samouk, cz\u0119sto przechodzi\u0142 obok niej, gdy udawa\u0142 si\u0119 do pierwszej w kraju ksi\u0119garni katolickiej La Milagrosa (1942), przylegaj\u0105cej do ko\u015bcio\u0142a. <\/p>\n\n\n\n
Z tej wsp\u00f3lnoty Ojcowie Wincentyni opiekowali si\u0119 ubogimi z s\u0105siedniego przedmie\u015bcia poza murami La Perla, kt\u00f3rych C\u00f3rki Mi\u0142osierdzia r\u00f3wnie\u017c katechizowa\u0142y i kszta\u0142ci\u0142y akademicko w ma\u0142ej szkole \"San Jos\u00e9\". Obok ko\u015bcio\u0142a znajdowa\u0142a si\u0119 pierwsza katolicka drukarnia na wyspie, z kt\u00f3rej wychodzi\u0142a Revista La Milagrosa<\/em> (za\u0142o\u017cona w 1922 roku). S\u0142ynne \u015bwi\u0119to patron\u00f3w nadal obchodzone jest na s\u0105siedniej ulicy San Sebasti\u00e1n, kt\u00f3re w 1950 roku zainaugurowa\u0142 znany wincenty\u0144ski proboszcz, ksi\u0105dz Juan Madrazo, CM.<\/p>\n\n\n\n Pochowany jest tu dominika\u0144ski tercjarz, pierwszy i najbardziej znany kolonialny malarz rokokowy na wyspie, br\u0105zowy Jos\u00e9 Campeche y Jord\u00e1n (1751-1809). Tutaj spoczywa pierwszy portoryka\u0144ski milioner, szeregowiec Miguel Henr\u00edquez (ok. 1674-1743). Ten pomys\u0142owy Brown, r\u00f3wnie\u017c pochodz\u0105cy z San Juan, przeszed\u0142 drog\u0119 od bycia sprzedawc\u0105 i prostym detalicznym kupcem do bycia biznesmenem i kupcem. Kr\u00f3l da\u0142 mu licencj\u0119 szeregowca, a on sam by\u0142 handlarzem niewolnik\u00f3w. W pierwszych trzech dekadach XVIII wieku sta\u0142 si\u0119 najbogatszym i najbardziej znanym Portoryka\u0144czykiem. W 1710 r. kr\u00f3l Hiszpanii, za zas\u0142ugi oddane Koronie w obronie zamorskich prowincji, z armad\u0105 w\u0142asnych okr\u0119t\u00f3w, nada\u0142 mu tytu\u0142 \"Kapitana Morza i Wojny\". Jeden z biograf\u00f3w m\u00f3wi o nim: \"By\u0142 najznamienitsz\u0105 postaci\u0105, jak\u0105 Puerto Rico wyda\u0142o w ca\u0142ej swojej hispanoameryka\u0144skiej historii. Po raz pierwszy w historii kraju jeden z jego syn\u00f3w sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 \u015bwiata kapitalistycznej bur\u017cuazji i by\u0142 znany i obawiany przez Holendr\u00f3w, Francuz\u00f3w, Du\u0144czyk\u00f3w i innych wrog\u00f3w Hiszpanii. Wobec szykan ze strony skarbu kr\u00f3lewskiego schroni\u0142 si\u0119 w 1735 r. w klasztorze dominikan\u00f3w i tam te\u017c zosta\u0142 pochowany z poch\u00f3wkiem pauperyzacyjnym w 1743 r.<\/p>\n\n\n\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 ten by\u0142 najwa\u017cniejszym skupiskiem kultu maryjnego na wyspie. Pierwszym wa\u017cnym nabo\u017ce\u0144stwem, popularnym patronem miasta, by\u0142a Dziewica z Betlejem, dzie\u0142o wybitnego warsztatu flandryjskiego z ko\u0144ca XIV wieku, kt\u00f3remu kronikarze wskazuj\u0105, \u017ce anio\u0142owie \u015bpiewali jej pacierze. Nast\u0119pnie Dziewica z Candelarii, kt\u00f3ra mia\u0142a sw\u00f3j w\u0142asny o\u0142tarz i krypt\u0119. Z jej kaplicy rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 te\u017c na ca\u0142\u0105 wysp\u0119 kult Dziewicy R\u00f3\u017ca\u0144cowej. Dlatego wielu Portoryka\u0144czyk\u00f3w ma zwyczaj noszenia R\u00f3\u017ca\u0144ca na szyi, jak swego rodzaju szkaplerz. A Ojcowie Wincentyni, kt\u00f3rzy prowadzili go w latach 1886-1967, propagowali kult Cudownej Dziewicy, kt\u00f3ra nawet przewodniczy\u0142a jego g\u0142\u00f3wnemu o\u0142tarzowi. <\/p>\n\n\n\n Badacze sztuki hispanoameryka\u0144skiej uwa\u017caj\u0105 j\u0105 za \u015bwi\u0105tyni\u0119 o najwi\u0119kszym znaczeniu artystycznym w naszej kolonialnej historii. Ma zar\u00f3wno archaiczne, jak i nowatorskie aspekty. Podw\u00f3jne sklepienia jego prezbiterium i transeptu zosta\u0142y zbudowane z tzw. sklepienia kantarowego, techniki p\u00f3\u017ano rzymskiej i bizantyjskiej, kt\u00f3ra by\u0142a kontynuowana w okresie gotyckim i el\u017cbieta\u0144skim w hiszpa\u0144skim basenie Morza \u015ar\u00f3dziemnego. W\u015br\u00f3d zaprawy wype\u0142niaj\u0105cej s\u00e1lmer lub nerki sklepie\u0144 osadzona jest du\u017ca liczba niedoskona\u0142ych glinianych s\u0142oik\u00f3w, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y jako lekkie wype\u0142nienie. <\/p>\n\n\n\n Nasz ko\u015bci\u00f3\u0142 klasztorny w San Juan jest preludium i zarazem towarzyszem tego p\u00f3\u017anego rozkwitu stylu el\u017cbieta\u0144skiego z elementami platereskowymi w Nowym \u015awiecie, kt\u00f3ry pozostawi po sobie setki niezwyk\u0142ych siostrzanych ko\u015bcio\u0142\u00f3w konwentualnych, zw\u0142aszcza w Dolinie Meksyku. Najwybitniejsi badacze sztuki hiszpa\u0144sko-ameryka\u0144skiej, kt\u00f3rzy mieli szcz\u0119\u015bcie j\u0105 odwiedzi\u0107, niemal jednog\u0142o\u015bnie podkre\u015blaj\u0105 j\u0105 przede wszystkim ze wzgl\u0119du na wra\u017cenie przestrzennej amplitudy zaakcentowanej przez szcz\u0119\u015bliwe rozwi\u0105zanie centralnego sklepienia w formie rampowej, kt\u00f3re ma przeciwdzia\u0142a\u0107 ci\u0105gom. Markiz Lozoya podkre\u015bla \"efekt imponuj\u0105cej wielko\u015bci... (z) bizantynizmem... w transepcie ko\u015bcio\u0142a...: zastosowanie jako system dach\u00f3w glinianych garnk\u00f3w dopasowanych jeden do drugiego, jak w Hagia Sophia w Konstantynopolu\".<\/p>\n\n\n\n Historyk i artysta Osiris Delgado zauwa\u017ca, \u017ce \"g\u0142\u00f3wnym aspektem, kt\u00f3ry uzasadnia architektoniczn\u0105 doskona\u0142o\u015b\u0107 ko\u015bcio\u0142a San Jos\u00e9 i kt\u00f3ry wyr\u00f3\u017cnia go jako jeden z najlepszych przyk\u0142ad\u00f3w architektury gotyckiej w Ameryce jest to, \u017ce stosunkowo zredukowana przestrze\u0144, taka jak transept, zdo\u0142a\u0142a da\u0107 wra\u017cenie wielko\u015bci poprzez zr\u00f3wnowa\u017cenie obu stron g\u0142\u00f3wnego sklepienia \u0107wier\u0107kolistymi kulami, kt\u00f3rych zwornik jest wsp\u00f3lny z \u0142ukiem formero. I cho\u0107 formu\u0142a ta nie jest zupe\u0142nie obca el\u017cbieta\u0144skim rozwi\u0105zaniom architektonicznym, to jest to chyba pierwsza cecha naszej wyspy, kt\u00f3ra odpowiada na koncepcj\u0119 przestrzenn\u0105 odmienn\u0105 ni\u017c w innych cz\u0119\u015bciach Nowego \u015awiata\". Innymi s\u0142owy, jest to pierwsze w Ameryce oryginalne rozwi\u0105zanie w importowanym, europejskim stylu.<\/p>\n\n\n\n Niewielki panel Dziewicy z Betlejem, pochodz\u0105cy z ostatniej \u0107wierci XIV wieku, by\u0107 mo\u017ce autorstwa kontynuatora Van der Weydena, brukselskiego mistrza Historii \u015bw. J\u00f3zefa lub Jacoba van Laethema, jest jednym z jego najwa\u017cniejszych dzie\u0142. Zosta\u0142 on skradziony w 1972 roku. Znajdowa\u0142o si\u0119 w nim r\u00f3wnie\u017c sze\u015b\u0107 rokokowych obraz\u00f3w autorstwa Campeche, niekt\u00f3re z nich ex votos. W\u015br\u00f3d nich by\u0142o jego najwi\u0119ksze dzie\u0142o religijne: Santo Domingo Soriano (1796). Posiada pierwszy obraz freskowy wykonany w kraju, San Telmo (ok. 1545), a tak\u017ce pierwsz\u0105 rze\u017ab\u0119 wykonan\u0105 na wyspie, renesansowy herb rodziny Ponce de Le\u00f3n (ok. 1541). Znajduj\u0105 si\u0119 tu dzie\u0142a znamienitych rze\u017abiarzy hiszpa\u0144skich: cudowny Chrystus rodziny Ponce z po\u0142owy XVI wieku, \u015bwi\u0119ty Wincenty Ferrer autorstwa Juana de Mesa, ucznia Mart\u00edneza Monta\u00f1esa, Chrystus przywi\u0105zany do kolumny z Kadyksu z XVIII wieku, \u015bwi\u0119ty J\u00f3zef i Serce Maryi Gabriela de Astorga y Miranda z Sewilli. Podczas ostatniej renowacji w pendentywach kaplicy r\u00f3\u017ca\u0144cowej znaleziono tajemnicze barokowe syreny z po\u0142owy XVII wieku, z p\u0119kami r\u00f3\u017c w wyci\u0105gni\u0119tych r\u0119kach, nawi\u0105zuj\u0105ce do bitwy pod Lepanto.<\/p>\n\n\n\n Ta renowacja potwierdza nauczanie \u015bw. Jana Paw\u0142a II: \"Ko\u015bci\u00f3\u0142 zawsze uwa\u017ca\u0142, \u017ce przez sztuk\u0119 (...) odbija si\u0119 niesko\u0144czone pi\u0119kno Boga (...) Organiczna natura d\u00f3br kultury (...) nie pozwala oddzieli\u0107 ich estetycznej przyjemno\u015bci od ich religijnego celu\". Na przyk\u0142ad budowla sakralna osi\u0105ga swoj\u0105 estetyczn\u0105 doskona\u0142o\u015b\u0107 w\u0142a\u015bnie podczas celebracji boskich misteri\u00f3w, poniewa\u017c w\u0142a\u015bnie wtedy ja\u015bnieje w swoim najbardziej autentycznym znaczeniu. Elementy architektury, malarstwa, rze\u017aby, muzyki, \u015bpiewu i \u015bwiat\u0142a sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na wyj\u0105tkowy kompleks, kt\u00f3ry przyjmuje wsp\u00f3lnot\u0119 wiernych na swoje uroczysto\u015bci liturgiczne, z\u0142o\u017cony z \"\u017cywych kamieni\", kt\u00f3re tworz\u0105 \"duchowy gmach\".<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" En el a\u00f1o de San Jos\u00e9 y en la fiesta del Patrono de la Iglesia universal, el 19 de marzo de 2021, se ha vuelto a consagrar e inaugurar para el culto la antigua iglesia conventual de Santo Domingo y Santo Tom\u00e1s de Aquino, hoy d\u00eda iglesia de San Jos\u00e9, en San Juan de Puerto […]<\/p>\n","protected":false},"author":22,"featured_media":14755,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[36,37],"tags":[],"class_list":["post-14732","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-actualidad","category-america-latina"],"yoast_head":"\nCentrum promieniowania kultu maryjnego<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Znaczenie artystyczne <\/strong><\/h4>\n\n\n\n