{"id":2016,"date":"2016-12-29T10:32:21","date_gmt":"2016-12-29T09:32:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.omnesmag.com\/?p=2016"},"modified":"2025-05-14T10:48:13","modified_gmt":"2025-05-14T08:48:13","slug":"religijne-rzemioslo-rece-zajmuja-fundamentalne-miejsce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/actualidad\/experiencias\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\/","title":{"rendered":"Rzemios\u0142o religijne: d\u0142onie s\u0105 w centrum uwagi"},"content":{"rendered":"

Z\u0142otnik Enrique de Arfe wykona\u0142 monstrancj\u0119 eucharystyczn\u0105 dla katedra <\/a>w Toledo w latach 1515-1523. Niedawna renowacja tego wspania\u0142ego dzie\u0142a z\u0142otniczego, w ekstrawaganckim stylu gotyckim, wymaga\u0142a demonta\u017cu 5 500 element\u00f3w, w tym \u0142\u0105cznie 260 statuetek. Renowacja zbiega si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z faktem, \u017ce madryckie warsztaty odpowiedzialne za t\u0119 prac\u0119 - Talleres de Arte Granda, za\u0142o\u017cone w 1891 roku przez asturyjskiego ksi\u0119dza F\u00e9lixa Grand\u0119 - obchodz\u0105 125-lecie istnienia. PALABRA rozmawia\u0142a z kilkoma rzemie\u015blnikami, aby przybli\u017cy\u0107 naszym czytelnikom \u015bwiat rzemios\u0142a religijnego, bez kt\u00f3rego liturgia straci\u0142aby sw\u00f3j blask, a pobo\u017cno\u015b\u0107 ucierpia\u0142aby. Oto, co zasugerowa\u0142 nam rze\u017abiarz Juan Carlos Mart\u00ednez Moy: \"Obrazy religijne i przedmioty kultu nie powinny by\u0107 postrzegane jako idole, ale jako okna do nieba.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Hafciarki i krawcowe<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Jednym z najwa\u017cniejszych rzemios\u0142 s\u0105 hafciarki i wytw\u00f3rczynie ornat\u00f3w, peleryn przeciwdeszczowych, alb, obrus\u00f3w itp. W warsztacie Los Rosales<\/em>w Villaviciosa de Od\u00f3n, zale\u017cne od Talleres de Arte Granda - wyja\u015bnia projektantka Pilar Romero, \"Wykonujemy trzy rodzaje haft\u00f3w: haft aplikacyjny; haft niuansowy, kt\u00f3ry odtwarza obrazy za pomoc\u0105 naturalnych nici jedwabnych; oraz klasyczny haft hiszpa\u0144ski w z\u0142otej nici, kt\u00f3ry jest u\u017cywany do ozdabiania p\u0142aszcz\u00f3w Dziewic, tak charakterystyczny dla Andaluzji\".<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Hafty na obrusach najcz\u0119\u015bciej wykonywane s\u0105 maszynowo, ale s\u0105 to hafty r\u0119czne, poniewa\u017c wz\u00f3r prowadzony jest r\u0119cznie. \"Wszystko, co robimy, jest wykonywane r\u0119cznie, poniewa\u017c r\u0119ce odgrywaj\u0105 fundamentaln\u0105 rol\u0119\".<\/em>Pilar podkre\u015bla. Przyznaje, \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej stosowany jest haft maszynowy, kt\u00f3ry przekszta\u0142ca zdigitalizowany projekt w \u015bciegi. Jest taniej, ale idea\u0142em rzemios\u0142a jest jako\u015b\u0107, pi\u0119kno i to, \u017ce produkt jest odpowiedni liturgicznie.<\/p>\n\n\n\n

Mentalno\u015b\u0107 zmieni\u0142a si\u0119 w ci\u0105gu ostatnich kilku lat i przysz\u0142o\u015b\u0107 jest tutaj, m\u00f3wi Pilar, \"Ale nie s\u0105dz\u0119, \u017ce r\u0119czny haft i r\u0119czne krawiectwo znikn\u0105, nie jest to nawet technicznie wygodne. Dobre warsztaty, takie jak nasz, wk\u0142adaj\u0105 wiele wysi\u0142ku w jako\u015b\u0107 swojego rzemios\u0142a\".<\/em>. Znakiem tego jest, jego zdaniem, to, \u017ce m\u0142odzi seminarzy\u015bci nadal zamawiaj\u0105 dobre ornaty na swoj\u0105 pierwsz\u0105 Msz\u0119 \u015bw. Nie tak dawno temu \"Pewien hiszpa\u0144ski seminarzysta zam\u00f3wi\u0142 z katalogu ornat, ale do\u015b\u0107 bogaty, z r\u0119cznym haftem. A poniewa\u017c nie mia\u0142 pieni\u0119dzy, zaproponowa\u0142 rodzinie i parafianom, aby zamiast dawa\u0107 mu inne prezenty, wszyscy uczestniczyli w zakupie\". <\/em><\/p>\n\n\n\n

We wszystkich niemal zawodach, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 sakralno\u015bci, bardzo brakuje rzemie\u015blnik\u00f3w, a \u015brednia wieku hafciarek znaj\u0105cych fach jest wysoka. Same warsztaty - m\u00f3wi Pilar, \"w ci\u0105gu ostatnich 58 lat sta\u0142 si\u0119 szko\u0142\u0105 szkoleniow\u0105. Teraz nasza pula uczni\u00f3w pochodzi ze szk\u00f3\u0142 zawodowych, z kt\u00f3rymi wsp\u00f3\u0142pracujemy. W pracowni swoje praktyki odbywaj\u0105 studenci wzornictwa, krawiectwa i mody\".<\/em><\/p>\n\n\n\n

Pilar jest historykiem sztuki, ale jest \"Zawsze chcia\u0142am pracowa\u0107 w czym\u015b manualnym, bo od dziecka mia\u0142am do tego smyka\u0142k\u0119. Studia da\u0142y mi wykszta\u0142cenie estetyczne i bardzo mi pomagaj\u0105 w projektowaniu, kt\u00f3re jest moj\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 prac\u0105\".<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

W innej kwestii skomentowa\u0142, \u017ce. \"ludzie wiary maj\u0105 pe\u0142niejsz\u0105 wizj\u0119 tego dzie\u0142a\".<\/em> Praca jest podobna do wykonania dobrej cywilnej sukienki, ale \"Naszym przeznaczeniem jest Msza \u015awi\u0119ta, kult, liturgia. Nie s\u0105dz\u0119, \u017ce kiedykolwiek w pe\u0142ni zrozumiemy, co to oznacza\".<\/em><\/p>\n\n\n\n

Na koniec naszej rozmowy pokazuje nam ornaty, kt\u00f3re zaprojektowa\u0142 dla trzech ostatnich papie\u017cy. Pokazuj\u0105c mi zdj\u0119cie papie\u017ca Franciszka z najnowszym, trze\u017awym i z haftem maszynowym, podsumowuje z dum\u0105 i szerokim u\u015bmiechem: \"Tak, trzej ostatni papie\u017ce byli moimi najlepszymi klientami\".<\/em><\/p>\n\n\n\n

Srebrniki<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Juan Tard\u00e1guila jest srebrnikiem i wykonuje dzie\u0142a z\u0142otnicze: kielichy, monstrancje, viriles, navetas, palniki do kadzide\u0142... Pracuje z mosi\u0105dzem, srebrem, z\u0142otem i stal\u0105 na trzony \u015bwi\u0119tych naczy\u0144, wszystkie s\u0105 materia\u0142ami o okre\u015blonej czysto\u015bci, kt\u00f3re nie rdzewiej\u0105. Wyja\u015bnia, \u017ce zaj\u0105\u0142 si\u0119 handlem w wieku 15 lat, bardziej z konieczno\u015bci ni\u017c z powo\u0142ania, i \u017ce by\u0142o to d\u0142ugie terminowanie: \"Zarz\u0105dzanie tym wszystkim jest bardzo trudne; zajmuje prawie ca\u0142e \u017cycie. Wymaga te\u017c du\u017cej kreatywno\u015bci.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Obawia si\u0119 o przysz\u0142o\u015b\u0107, bo trudno jest szkoli\u0107 m\u0142odych ludzi. S\u0105 szko\u0142y, ale szkolenia przez nie prowadzone s\u0105 niewystarczaj\u0105ce i trzeba je uzupe\u0142nia\u0107 w warsztacie. Kiedy\u015b by\u0142o wi\u0119cej miejsc pracy, ale teraz rynek si\u0119 skurczy\u0142. Andaluzja to miejsce, gdzie jest wi\u0119cej srebrnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dla Juana, jako\u015b\u0107 kawa\u0142ka, opr\u00f3cz materia\u0142\u00f3w, le\u017cy w jego projekcie. Ekskluzywny, pozakatalogowy egzemplarz r\u00f3\u017cni si\u0119 od tego, kt\u00f3ry jest reprodukowany seryjnie. W tym pierwszym przypadku nie u\u017cywa si\u0119 form i wykonuje si\u0119 go na wymiar. Wymaga to wi\u0119kszego po\u015bwi\u0119cenia i jest dro\u017csze.<\/p>\n\n\n\n

Juan jest dumny z tego, \u017ce pracowa\u0142 przy renowacji monstrancji w Toledo: \"By\u0142em pod wra\u017ceniem tego, jak uda\u0142o im si\u0119 to zrobi\u0107 w XVI wieku. Dzi\u015b technologia nam pomaga, ale wtedy musieli we w\u0142asnym warsztacie wykona\u0107 te same surowce: blach\u0119, gwint, srebrne \u015bruby i nakr\u0119tki... St\u0105d pochodzi tak wiele procedur z\u0142otniczych\".<\/em> Motywuje go dobre wykonywanie swojej pracy i bycie docenianym przez ludzi: \"Czasami dostajemy komplementy od klient\u00f3w, a to wielka satysfakcja\".<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Wreszcie jest sceptycznie nastawiony do mechanizacji swojego fachu: \"Maszyny nie mog\u0105 si\u0119 zbytnio zag\u0142\u0119bia\u0107 w ekskluzywne cz\u0119\u015bci. Prawie wszystko trzeba robi\u0107 r\u0119cznie. W powt\u00f3rzeniu sztuk, owszem, ale istnieje niebezpiecze\u0144stwo wyparcia rzemie\u015blnik\u00f3w. Tak sta\u0142o si\u0119 z grawerami: pozosta\u0142o ich bardzo ma\u0142o i jeste\u015bmy prawie ca\u0142kowicie zale\u017cni od maszyn, ale nie s\u0105 one wa\u017cne lub op\u0142acalne w przypadku niekt\u00f3rych prac, takich jak grawerowanie daty. A nie \u0142\u0105cz\u0105c ludzi i maszyn, w ko\u0144cu tracimy techniki rzemie\u015blnicze.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Broncists<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Juan Carriazo jest rzemie\u015blnikiem z br\u0105zu, kt\u00f3ry specjalizuje si\u0119 w wykonywaniu tabernakulum. Wyja\u015bnia, \u017ce zwykle s\u0105 one wykonane z mosi\u0105dzu, ale maj\u0105 cz\u0119\u015bci pokryte 24 karatowym z\u0142otem lub srebrem, i zwykle maj\u0105 dwie pow\u0142oki: wewn\u0119trzn\u0105, w kt\u00f3rej umieszcza si\u0119 Naj\u015bwi\u0119tszy Sakrament, i zewn\u0119trzn\u0105. Nast\u0119pnie dodaje si\u0119 elementy dekoracyjne. Zamontowany jest r\u00f3wnie\u017c zamek. \"Coraz cz\u0119\u015bciej jeste\u015bmy proszeni o bezpieczne zamki i stalowe p\u0142yty wzmacniaj\u0105ce ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa\".<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dobre tabernakulum jest dobre ze wzgl\u0119du na ekskluzywny i pi\u0119kny wygl\u0105d, a tak\u017ce ze wzgl\u0119du na wzbogacenia, kt\u00f3re s\u0105 do niego dodawane: emalie, ryciny, kolumny, klejnoty..., cho\u0107 te zazwyczaj zapewnia klient. Do tego dochodzi jeszcze wykonanie: \"S\u0105 przybytki, kt\u00f3re wymagaj\u0105 wi\u0119cej ni\u017c trzy miesi\u0105ce pracy: oko\u0142o 400 godzin\".<\/em>m\u00f3wi Juan.<\/p>\n\n\n\n

Juan komentuje z wielk\u0105 satysfakcj\u0105: \"Mam przybytki stworzone przeze Mnie na pi\u0119ciu kontynentach. Mam zdj\u0119cie ich wszystkich. Najlepsza by\u0142a ta dla katedry w Alabamie, w stylu gotyckim, ze srebrnymi wewn\u0119trznymi brylantami i emaliami: spektakularna! Realizacja tego zam\u00f3wienia na katedr\u0119 zaj\u0119\u0142a nam dwa lata.<\/em> I wyja\u015bnia, \u017ce pracuje nad tym \"Nie uczy\u0142am si\u0119 go w szkole ze wzgl\u0119du na tradycj\u0119 rodzinn\u0105. M\u00f3j ojciec pracowa\u0142 tu przez 50 lat, a m\u00f3j wujek r\u00f3wnie\u017c przez 50 lat. Kiedy zacz\u0105\u0142em pracowa\u0107 w wieku 14 lat, spodoba\u0142 mi si\u0119 ten fach i nadal tak jest\".<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

A \u017ceby da\u0107 mi wyobra\u017cenie o tym, jakim wyzwaniem jest ka\u017cdy tabernakulum, opowiada mi o przypadku klienta, kt\u00f3ry przyszed\u0142 z osobliwymi drzwiami do tabernakulum - mia\u0142y one mechanizm otwieraj\u0105cy - i poprosi\u0142 go o tabernakulum do tych drzwi.<\/p>\n\n\n\n

John wkr\u00f3tce przejdzie na emerytur\u0119, ale m\u00f3wi, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 jego pracy jest zabezpieczona dzi\u0119ki dw\u00f3m praktykantom. Ale ostrzega, \u017ce \"Rzemios\u0142o musi si\u0119 bardzo podoba\u0107. Je\u015bli tego nie zrobisz, sko\u0144czysz z nim. I trzeba si\u0119 w to zaanga\u017cowa\u0107. Ale to pi\u0119kne rzemios\u0142o, z kt\u00f3rego jestem bardzo dumny\".<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Emalie <\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\"Emaliowanie to bardzo stara technika rzemie\u015blnicza. Jej pochodzenie jest ma\u0142o znane, ale poniewa\u017c g\u0142\u00f3wnymi elementami emalii s\u0105 metal i szk\u0142o, wymaga ona znacznego stopnia cywilizacji\".<\/em>wyja\u015bnia Montse Romero.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze \u015blady emalii, dodaje, pojawiaj\u0105 si\u0119 w Mezopotamii, ale to Egipcjanie opracowali kolorowe szk\u0142o i zapocz\u0105tkowali t\u0119 technik\u0119 zdobienia metalu kolorem. Robiono to r\u00f3wnie\u017c przy u\u017cyciu kamieni szlachetnych, ale emalie daj\u0105 du\u017c\u0105 uniwersalno\u015b\u0107 zdobie\u0144. Dlatego emaliowanie zawsze sz\u0142o w parze ze z\u0142otnictwem religijnym, cho\u0107 emalie wykonuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w celach jubilerskich i dekoracyjnych (z motywami religijnymi lub bez), jak na przyk\u0142ad obraz Matki Boskiej, kt\u00f3ry Montse wskazuje mi przed miejscem, w kt\u00f3rym rozmawiamy.<\/p>\n\n\n\n

Obecnie wykonuje si\u0119 mniej emalii, poniewa\u017c jest to technika kosztowna, zw\u0142aszcza ze wzgl\u0119du na wymagan\u0105 wykwalifikowan\u0105 prac\u0119. Ze wzgl\u0119du na du\u017c\u0105 trudno\u015b\u0107 techniczn\u0105, niewiele os\u00f3b wie jak to zrobi\u0107. Dobry artysta musi by\u0107 te\u017c dobrym rzemie\u015blnikiem, bo to s\u0105 procesy, w kt\u00f3rych \"Albo opanujesz materia\u0142y, albo one opanuj\u0105 ciebie. Trzeba opanowa\u0107 ogie\u0144 - z piecami o temperaturze ponad 800 stopni -, szk\u0142o i metal. I cho\u0107 metal i szk\u0142o wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 bardzo r\u00f3\u017cnymi materia\u0142ami, maj\u0105 podobn\u0105 rozszerzalno\u015b\u0107 i przylegaj\u0105 do siebie poprzez dzia\u0142anie ciep\u0142a, nie topi\u0105c si\u0119. My\u015bl\u0119, \u017ce z czasem to rzemios\u0142o b\u0119dzie cenione wy\u017cej ni\u017c teraz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"To, co czyni emali\u0119 warto\u015bciow\u0105, to umiej\u0119tno\u015bci rzemie\u015blnika i ekspresyjno\u015b\u0107, jak\u0105 osi\u0105ga. Materia\u0142y nie s\u0105 drogie: mied\u017a, srebro i szk\u0142o, czyli krzemionka z pigmentami. I pami\u0119taj, \u017ce nie robimy nic standardowego: wszystkie emalie s\u0105 robione r\u0119cznie. Mo\u017cna mi zleci\u0107 wykonanie kielicha z emaliami ewangeliarzy, ale w ko\u0144cu ka\u017cdy ewangeliarz, kt\u00f3ry wykonam jest inny. Nie ma form, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych mo\u017cna odtworzy\u0107 te same emalie. To troch\u0119 jak malowanie r\u0119czne, ale na miedzi i ze szk\u0142em. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Montse uznaje, \u017ce religijny kunszt jest dodatkow\u0105 motywacj\u0105. \"Kiedy\u015b namalowa\u0142am Madonn\u0119 i zosta\u0142am zaproszona na b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo obrazu. By\u0142em pod wielkim wra\u017ceniem, gdy zobaczy\u0142em ca\u0142\u0105 wiosk\u0119 ustawion\u0105 w kolejce do uca\u0142owania obrazu. Siedzia\u0142em w k\u0105cie i by\u0142em poruszony. Wyobra\u017cam sobie, \u017ce B\u00f3g we\u017amie pod uwag\u0119 dzie\u0142o, kt\u00f3re jest na Jego s\u0142u\u017cb\u0119. Nawet ci, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 wiary, zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, \u017ce jest co\u015b wi\u0119cej, \u017ce musz\u0105 bardzo dobrze wykona\u0107 t\u0119 prac\u0119, bo mamy bardzo szczeg\u00f3lnego klienta: Ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Moim celem, jak zauwa\u017ca Monte, jest \"Aby ka\u017cdy obraz co\u015b przekazywa\u0142. A tego, w dzisiejszych czasach, nie robi maszyna\".<\/em> Ale handel \"Logicznie rzecz bior\u0105c, musi si\u0119 rozwija\u0107. Mo\u017cna wprowadzi\u0107 maszyny, kt\u00f3re zabior\u0105 ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0119, jak kszta\u0142towanie element\u00f3w, czy szlifowanie metalu, ale istota rzemios\u0142a pozostanie, jestem o tym przekonany\".<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Kryzys znacznie uszczupli\u0142 pul\u0119 emalier\u00f3w i to w\u0142a\u015bnie warsztaty pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 szko\u0142y dla czeladnik\u00f3w. Dzi\u015b, z wyj\u0105tkiem Katalonii, niewiele os\u00f3b sk\u0142ania si\u0119 ku handlowi. Montse, kt\u00f3ra jest architektem wn\u0119trz, nauczy\u0142a si\u0119 tego w warsztacie, w ci\u0105gu 18 lat pracy jako emalierka i polichromistka w Granadzie.<\/p>\n\n\n\n

 <\/strong>Polerki<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Jos\u00e9 Chicharro t\u0142umaczy sw\u00f3j kunszt wskazuj\u0105c, \u017ce w ko\u0144cu wszystkie dzie\u0142a z\u0142otnicze musz\u0105 przej\u015b\u0107 przez jego r\u0119ce: \"Ja daj\u0119 im \u017cycie; bez mojej pracy, cho\u0107by nie wiem jak dobrze pracowa\u0142 z\u0142otnik, nie wygl\u0105da\u0142yby dobrze\".<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Tego rzemios\u0142a r\u00f3wnie\u017c uczymy si\u0119 na warsztatach: \"Zacz\u0105\u0142em, gdy mia\u0142em 18 lat. Du\u017co nauczy\u0142em si\u0119 w rodzinnym zak\u0142adzie srebra. W tym fachu potrzeba du\u017co si\u0142y, bo trzeba naciska\u0107 i ze wzgl\u0119du na ci\u0119\u017car niekt\u00f3rych element\u00f3w. I trzeba zna\u0107 kilka sztuczek, zw\u0142aszcza w przypadku p\u0142askich kawa\u0142k\u00f3w\".<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Ostrzega, \u017ce \"Maszyny automatyczne s\u0105 op\u0142acalne, je\u015bli chodzi o wiele takich samych sztuk, ale sztuki z\u0142otnictwa religijnego s\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne i maszyny tego nie rekompensuj\u0105. Na przyk\u0142ad tabernakulum ma oko\u0142o stu element\u00f3w i ka\u017cdy z nich musi by\u0107 r\u0119cznie wypolerowany. Dlatego w\u0142a\u015bnie jest to drogie. Ale to w\u0142a\u015bnie tam le\u017cy jako\u015b\u0107 i sztuka.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Komentuje te\u017c swoje zadowolenie, gdy wchodzi do ko\u015bcio\u0142\u00f3w i widzi rzeczy zwi\u0105zane ze swoim zawodem. Niedawno widzia\u0142 w katedrze w Granadzie tabernakulum, kt\u00f3re wysz\u0142o z jego warsztatu. Z wielk\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 chwali\u0142 si\u0119 przed tymi, kt\u00f3rzy tam byli, \u017ce to on j\u0105 wypolerowa\u0142. A przede wszystkim, \"Jestem bardzo zadowolony ze srebrnego pawilonu, kt\u00f3ry wypolerowa\u0142em na monstrancj\u0119 w Vigo. Kiedy widzisz, \u017ce ludzie dostrzegaj\u0105 twoj\u0105 prac\u0119, czujesz wielk\u0105 satysfakcj\u0119\".<\/em><\/p>\n\n\n\n

Jos\u00e9 od emerytury dzieli zaledwie kilka lat. Dlatego komentuje: \"My\u015bl\u0119, \u017ce pozostawi\u0142em do\u015b\u0107 wa\u017cn\u0105 spu\u015bcizn\u0119 mojemu uczniowi. Potrzebni s\u0105 m\u0142odzi ludzie, aby rzemios\u0142o nie zagin\u0119\u0142o, bo wielu z nas rzemie\u015blnik\u00f3w jest bliskich emerytury.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Rze\u017abiarze i rze\u017abiarki<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\"imaginero\" lub rze\u017abiarz, wyja\u015bnia Juan Carlos Mart\u00ednez Moy, to rodzaj rze\u017abiarza zajmuj\u0105cego si\u0119 rze\u017abieniem w drewnie, polichromi\u0105 i o tematyce religijnej. Co\u015b bardzo konkretnego. On sam jednak uwa\u017ca si\u0119 za rze\u017abiarza: \"Zrobi\u0142em troch\u0119 bezpo\u015bredniej rze\u017aby, ale bardzo ma\u0142o w por\u00f3wnaniu z glin\u0105, na kt\u00f3rej pracuj\u0119 najcz\u0119\u015bciej. Prawie wszystko co robi\u0119 jest figuratywne i religijne, bo to s\u0105 zlecenia, kt\u00f3re przychodz\u0105 na warsztat najcz\u0119\u015bciej\".<\/em> W jego opinii, \"Pust\u0105 kartk\u0105 papieru w rze\u017abie jest glina. Dzi\u0119ki pracy z nim, sta\u0142 si\u0119 on dla mnie najszlachetniejszym materia\u0142em: ma ekspresj\u0119, jakiej nie ma \u017caden inny materia\u0142. Zaczynam od szkicu w glinie, a nast\u0119pnie wykonuj\u0119 form\u0119, z kt\u00f3rej powstaje dzie\u0142o lub jest ono digitalizowane, a nast\u0119pnie odtwarzane w po\u017c\u0105danym przeze mnie rozmiarze. \u015awiat cyfrowy u\u0142atwia wykonanie wielu krok\u00f3w, cho\u0107 w ci\u0105gu ostatnich dziesi\u0119ciu lat bardzo niewiele rzeczy powt\u00f3rzy\u0142em\". <\/em><\/p>\n\n\n\n

Zwraca uwag\u0119, \u017ce. \"Na twarzy postaci skupiam si\u0119 najbardziej, bo to ona przekazuje najwi\u0119cej, zw\u0142aszcza w sztuce sakralnej. Mo\u017cna wzi\u0105\u0107 pie\u0144 drzewa bez kory, zrobi\u0107 pi\u0119kn\u0105 twarz i r\u0119k\u0119 i to wszystko\".<\/em> Podkre\u015bla r\u00f3wnie\u017c, \u017ce \"Moj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 nadziej\u0105 jest to, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 b\u0119dzie awangard\u0105 artystyczn\u0105, tak jak kiedy\u015b, i \u017ce j\u0119zyk sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0142 jako wyraz Ewangelii, czyli tego, czym jest sztuka sakralna. Joseph Ratzinger napisa\u0142, \u017ce ikona ma poruszy\u0107 echo sacrum w nas wszystkich. I to jest m\u00f3j cel: \u017ceby dzie\u0142o moje poruszy\u0142o, bo to jest okno do nieba. Dlatego staram si\u0119 dba\u0107 o swoje \u017cycie duchowe: jest mi ono potrzebne do pracy. Cz\u0119sto podczas modlitwy mia\u0142em pomys\u0142y artystyczne.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Juan Carlos ubolewa nad nielicznymi rze\u017abiarzami, kt\u00f3rzy po\u015bwi\u0119caj\u0105 si\u0119 sztuce sakralnej: \"Niekt\u00f3rzy dokonuj\u0105 ingresu, ale nie zawsze szcz\u0119\u015bliwie\".<\/em>. Tam gdzie jest wi\u0119cej wyobra\u017ce\u0144 jest Andaluzja, a konkretnie Sewilla. A artyst\u00f3w nie jest wi\u0119cej, bo z rze\u017aby trudno si\u0119 utrzyma\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Polichromatory<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Bego\u00f1a Espinos zajmuje si\u0119 polichromowaniem obiekt\u00f3w sztuki sakralnej: \"To rzemios\u0142o jest bardzo staro\u017cytne. I to w\u0142a\u015bnie w okresie roma\u0144skim i gotyckim pojawi\u0142a si\u0119 technika estofado, kt\u00f3ra jest kr\u00f3low\u0105 polichromii. Jest to trudna technika, kt\u00f3ra wymaga du\u017cej wprawy i przede wszystkim wielu godzin. Jest to nie tylko drogie ze wzgl\u0119du na materia\u0142, ale tak\u017ce dlatego, \u017ce trzeba to robi\u0107 r\u0119cznie. W tej chwili nie da si\u0119 zmechanizowa\u0107 polichromii, bo \u017ceby nada\u0107 ten dotyk, kt\u00f3ry sprzyja ekspresji obrazu, potrzebne s\u0105 r\u0119ce rzemie\u015blnika\". <\/em>Cho\u0107 wyja\u015bnia, \u017ce teraz stosuje si\u0119 bardziej neutraln\u0105 polichromi\u0119. Obrazy s\u0105 nawet pozostawione w takiej postaci, w jakiej s\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W Anglii s\u0105 dobrzy polichromatorzy. S\u0105 one r\u00f3wnie\u017c obfite na po\u0142udniu Hiszpanii i w Madrycie. Do zawodu trafi\u0142a z wyra\u017anego powo\u0142ania zawodowego i podkre\u015bla, \u017ce \"Je\u015bli chodzi o wyobra\u017cenia religijne, robisz to z wi\u0119ksz\u0105 czu\u0142o\u015bci\u0105, bo wiesz, \u017ce kryje si\u0119 za tym co\u015b \u015bwi\u0119tego, \u017ce musisz to zrobi\u0107 bardzo dobrze, \u017ceby ludzie byli temu oddani. Du\u017co modl\u0119 si\u0119 te\u017c do obraz\u00f3w, nad kt\u00f3rymi pracuj\u0119\".<\/em><\/p>\n\n\n\n

Odnowiciele<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Dulce Pi\u00f1eiro wyja\u015bnia, \u017ce \"Zawsze lubi\u0142em sztuk\u0119, ale nie widzia\u0142em siebie jako artysty, a raczej jako lekarza dzie\u0142 sztuki\".<\/em>. I renowacji - dodaje, \"Jest to bardzo potrzebny zaw\u00f3d. Wa\u017cne jest, aby ludzie my\u015bleli o konserwacji swoich najcenniejszych egzemplarzy. Cz\u0119sto nie zdaj\u0105 sobie sprawy z ich warto\u015bci historycznej i artystycznej, a zamiast nabywa\u0107 nowe, mo\u017ce najlepiej by\u0142oby je odrestaurowa\u0107 i przywr\u00f3ci\u0107 do kultu. Zajmujemy si\u0119 ocen\u0105, czy nale\u017cy je naprawia\u0107 lub odnawia\u0107, a tak\u017ce jaki by\u0142by najlepszy spos\u00f3b ich czyszczenia. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Wyja\u015bnia on, \u017ce. \"Jest wiele dzie\u0142 sztuki, kt\u00f3re zosta\u0142y zrujnowane przez ignorancj\u0119.<\/em><\/p>\n\n\n\n

I zaznacza, \u017ce. \"Dobra renowacja to taka, kt\u00f3ra szanuje orygina\u0142, jest udokumentowana, sfotografowana, jest odwracalna i daje wskaz\u00f3wki konserwatorom, kt\u00f3rzy przyjd\u0105 po niej. Tak jest w przypadku renowacji monstrancji z katedry w Toledo: wskazania poprzednich konserwator\u00f3w by\u0142y dla nas bardzo pomocne. Zadzia\u0142a\u0142y one bardzo dobrze i teraz monstrancja mog\u0142a odzyska\u0107 sw\u00f3j blask, co nie znaczy, \u017ce \u015bwieci ja\u015bniej. Ponowne polerowanie oznacza\u0142oby usuni\u0119cie materia\u0142u. Zarysowania, niedoskona\u0142o\u015bci i zabrudzenia zosta\u0142y wyeliminowane\".<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Wreszcie Dulce podkre\u015bla, \u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 trudno\u015bci\u0105 w jej pracy jest sprawienie, by klienci dostrzegli, \u017ce czasem nie jest wygodne, by dzie\u0142o wygl\u0105da\u0142o jak nowe.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z\u0142otnik Enrique de Arfe wykona\u0142 monstrancj\u0119 eucharystyczn\u0105 dla katedry w Toledo w latach 1515-1523. Niedawna renowacja tego wspania\u0142ego dzie\u0142a z\u0142otniczego, w ekstrawaganckim stylu gotyckim, wymaga\u0142a demonta\u017cu 5500 element\u00f3w, w tym \u0142\u0105cznie 260 statuetek. Renowacja zbiega si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z faktem, \u017ce madryckie warsztaty odpowiedzialne za t\u0119 prac\u0119...<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":6905,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-2016","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-experiencias"],"yoast_head":"\nArtesan\u00eda religiosa: las manos ocupan el lugar fundamental<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Artesan\u00eda religiosa: La insustituible contribuci\u00f3n de artesanos orfebres y textiles al desarrollo de la liturgia.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/aktualnosci\/doswiadczenia\/religijne-rzemioslo-rece-zajmuja-fundamentalne-miejsce\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Artesan\u00eda religiosa: las manos ocupan el lugar fundamental\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Artesan\u00eda religiosa: La insustituible contribuci\u00f3n de artesanos orfebres y textiles al desarrollo de la liturgia.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/aktualnosci\/doswiadczenia\/religijne-rzemioslo-rece-zajmuja-fundamentalne-miejsce\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Omnes\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2016-12-29T09:32:21+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-05-14T08:48:13+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/detalle1-e1491560479789.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"533\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Omnes\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Omnes\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"NewsArticle\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/experiencias\\\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/experiencias\\\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Omnes\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/13db9f35f418e3a5dfa31c851f5aaaf5\"},\"headline\":\"Artesan\u00eda religiosa: las manos ocupan el lugar fundamental\",\"datePublished\":\"2016-12-29T09:32:21+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-14T08:48:13+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/experiencias\\\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\\\/\"},\"wordCount\":3052,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/experiencias\\\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2016\\\/12\\\/detalle1-e1491560479789.jpg\",\"articleSection\":[\"Experiencias\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"WebPage\",\"ItemPage\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/experiencias\\\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/experiencias\\\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\\\/\",\"name\":\"Artesan\u00eda religiosa: las manos ocupan el lugar fundamental\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/experiencias\\\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/experiencias\\\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2016\\\/12\\\/detalle1-e1491560479789.jpg\",\"datePublished\":\"2016-12-29T09:32:21+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-14T08:48:13+00:00\",\"description\":\"Artesan\u00eda religiosa: La insustituible contribuci\u00f3n de artesanos orfebres y textiles al desarrollo de la liturgia.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/experiencias\\\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/experiencias\\\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/experiencias\\\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2016\\\/12\\\/detalle1-e1491560479789.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2016\\\/12\\\/detalle1-e1491560479789.jpg\",\"width\":800,\"height\":533},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/experiencias\\\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Artesan\u00eda religiosa: las manos ocupan el lugar fundamental\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"name\":\"Omnes\",\"description\":\"Informaci\u00f3n de la Iglesia y la sociedad\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Omnes\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\",\"name\":\"Omnes\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"width\":15524,\"height\":3000,\"caption\":\"Omnes\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/13db9f35f418e3a5dfa31c851f5aaaf5\",\"name\":\"Omnes\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/omnes_o_azul-100x100.jpg\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/omnes_o_azul-100x100.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/omnes_o_azul-100x100.jpg\",\"caption\":\"Omnes\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pl\\\/author\\\/omnes\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rzemios\u0142o religijne: d\u0142onie s\u0105 w centrum uwagi","description":"Rzemios\u0142o religijne: Niezast\u0105piony wk\u0142ad z\u0142otnik\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w tekstylnych w rozw\u00f3j liturgii.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/aktualnosci\/doswiadczenia\/religijne-rzemioslo-rece-zajmuja-fundamentalne-miejsce\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Artesan\u00eda religiosa: las manos ocupan el lugar fundamental","og_description":"Artesan\u00eda religiosa: La insustituible contribuci\u00f3n de artesanos orfebres y textiles al desarrollo de la liturgia.","og_url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/aktualnosci\/doswiadczenia\/religijne-rzemioslo-rece-zajmuja-fundamentalne-miejsce\/","og_site_name":"Omnes","article_published_time":"2016-12-29T09:32:21+00:00","article_modified_time":"2025-05-14T08:48:13+00:00","og_image":[{"width":800,"height":533,"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/detalle1-e1491560479789.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Omnes","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Omnes","Szacowany czas czytania":"14 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"NewsArticle","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/experiencias\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/experiencias\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\/"},"author":{"name":"Omnes","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/13db9f35f418e3a5dfa31c851f5aaaf5"},"headline":"Artesan\u00eda religiosa: las manos ocupan el lugar fundamental","datePublished":"2016-12-29T09:32:21+00:00","dateModified":"2025-05-14T08:48:13+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/experiencias\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\/"},"wordCount":3052,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/experiencias\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/detalle1-e1491560479789.jpg","articleSection":["Experiencias"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["WebPage","ItemPage"],"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/experiencias\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/experiencias\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\/","name":"Rzemios\u0142o religijne: d\u0142onie s\u0105 w centrum uwagi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/experiencias\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/experiencias\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/detalle1-e1491560479789.jpg","datePublished":"2016-12-29T09:32:21+00:00","dateModified":"2025-05-14T08:48:13+00:00","description":"Rzemios\u0142o religijne: Niezast\u0105piony wk\u0142ad z\u0142otnik\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w tekstylnych w rozw\u00f3j liturgii.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/experiencias\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/experiencias\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/experiencias\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/detalle1-e1491560479789.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/detalle1-e1491560479789.jpg","width":800,"height":533},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/experiencias\/artesania-religiosa-las-manos-ocupan-lugar-fundamental\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/www.omnesmag.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Artesan\u00eda religiosa: las manos ocupan el lugar fundamental"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","name":"Omnes","description":"Informacje o ko\u015bciele i spo\u0142ecze\u0144stwie","publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"alternateName":"Omnes","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.omnesmag.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization","name":"Omnes","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","width":15524,"height":3000,"caption":"Omnes"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/13db9f35f418e3a5dfa31c851f5aaaf5","name":"Omnes","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/omnes_o_azul-100x100.jpg","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/omnes_o_azul-100x100.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/omnes_o_azul-100x100.jpg","caption":"Omnes"},"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/author\/omnes\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2016","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2016"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2016\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48201,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2016\/revisions\/48201"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6905"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2016"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2016"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2016"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}