Geneza Fiestas de la Santa Cruz si\u0119ga 2 maja 1787 roku, kiedy to wielkie trz\u0119sienie ziemi nawiedzi\u0142o Puerto Rico, w przeddzie\u0144 \u015bwi\u0119ta wynalezienia (=znalezienia) Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego. Od tego czasu rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 u naszych Portoryka\u0144czyk\u00f3w ten zwyczaj, kt\u00f3ry by\u0142 bardzo popularny w XIX wieku. Chocia\u017c istniej\u0105 \u015blady uroczysto\u015bci ku czci Krzy\u017ca w Hiszpanii, to spos\u00f3b jego obchodzenia w Puerto Rico jest rdzenny. <\/p>\n\n\n\n
Uroczysto\u015bci te sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w zasadzie z 19 pie\u015bni \u015bpiewanych przed o\u0142tarzem, kt\u00f3remu przewodniczy krzy\u017c bez Chrystusa, pi\u0119knie ozdobiony kwiatami i wst\u0105\u017ckami (o czym szerzej powiemy p\u00f3\u017aniej). Autorstwo tych \u015bpiew\u00f3w nie jest znane, cho\u0107 prawdopodobnie wywodz\u0105 si\u0119 one ze \u015bredniowiecznych motet\u00f3w. \u015apiewy te znane s\u0105 tylko w Puerto Rico, z wyj\u0105tkiem jednego refrenu (tego z pi\u0105tego kantyku): Najs\u0142odsza Dziewica<\/em>...), kt\u00f3ry zosta\u0142 znaleziony w Meksyku. W sumie mo\u017cemy potwierdzi\u0107, \u017ce pie\u015bni z tych Fiest de Cruz s\u0105 typowe dla Wyspy Oczarowania. <\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 nie wiadomo, kto skomponowa\u0142 te utwory, wiadomo, kto skompilowa\u0142, nagra\u0142 i rozpowszechni\u0142 jedn\u0105 z wielu istniej\u0105cych wersji tych utwor\u00f3w, by\u0107 mo\u017ce najpopularniejsz\u0105 ze wszystkich. To w\u0142a\u015bnie Augusto Coen, pochodz\u0105cy z Ponce, w po\u0142owie XX wieku wykona\u0142 to szczeg\u00f3lne zadanie utrwalenia melodii tych pie\u015bni na papierze po raz pierwszy w historii.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 zwykle nazywa si\u0119 je Rosarios a la Santa Cruz lub Rosarios de Cruz, nie m\u00f3wimy tu o katolickim r\u00f3\u017ca\u0144cu rozwa\u017caj\u0105cym tajemnice \u017cycia Jezusa Chrystusa i Maryi Dziewicy, z ich Ojcze Nasz, Zdrowa\u015b Mario i \"Chwa\u0142a Ojcu\", poniewa\u017c w portoryka\u0144skiej tradycji nie ma zapisu o wprowadzeniu tradycyjnego r\u00f3\u017ca\u0144ca do Fiestas de Cruz, ani o tym, \u017ce fiesty te sk\u0142ada\u0142y si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z jednego lub kilku tradycyjnych r\u00f3\u017ca\u0144c\u00f3w. \"R\u00f3\u017cami\" tego \"r\u00f3\u017ca\u0144ca\" nie s\u0105 Zdrowa\u015bki, ale te kantyki na cze\u015b\u0107 Matki Boskiej, Krzy\u017ca, Jezusa Chrystusa i miesi\u0105ca maja. Rosarios a la Santa Cruz to jeden z trzech rodzaj\u00f3w \"rosarios cantaos\" pobo\u017cno\u015bci portoryka\u0144sko-katolickiej, wed\u0142ug Francisco L\u00f3peza Cruza, a mianowicie: te za zmar\u0142ych (z okazji rocznic odej\u015bcia bliskich lub na zako\u0144czenie nowenn tych r\u00f3\u017ca\u0144c\u00f3w); te za obietnice z\u0142o\u017cone jakiemu\u015b nabo\u017ce\u0144stwu maryjnemu lub \u015bwi\u0119temu (np. do Virgen del Carmen, do Trzech \u015awi\u0119tych Kr\u00f3l\u00f3w itp.); oraz te za Krzy\u017c majowy. <\/p>\n\n\n\n Chocia\u017c ka\u017cda spo\u0142eczno\u015b\u0107 ma sw\u00f3j w\u0142asny spos\u00f3b obchodzenia Fiestas de Cruz, istniej\u0105 elementy wsp\u00f3lne dla wszystkich miejsc, w kt\u00f3rych s\u0105 one obchodzone. Fiestas de Cruz obchodzone s\u0105 wieczorem (nawet dzi\u015b, wed\u0142ug jednej ze strof, Fiestas de Cruz obchodzone s\u0105 w nocy): \u015awi\u0119ty Krzy\u017cu \/ ju\u017c nie \u015bpiewam Ci \/ jutro w nocy \/ b\u0119dzie Ci \u015bpiewane<\/em>). Tradycyjnie odbywa\u0142a si\u0119 w pomieszczeniach lub na podw\u00f3rku domu. Rzadko odprawiano j\u0105 na placu publicznym lub w ko\u015bciele, jak to si\u0119 dzieje w niekt\u00f3rych miejscach dzisiaj. Pierwotnie Fiestas de Cruz by\u0142y \"novenario\", poniewa\u017c by\u0142y \u015bpiewane przez dziewi\u0119\u0107 kolejnych nocy, wi\u0119c dekoracja zawiera\u0142a dziewi\u0119\u0107 krok\u00f3w reprezentuj\u0105cych te dziewi\u0119\u0107 nocy (Dziewi\u0119\u0107 szuflad \/ Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego \/ to stopnie \/ Dzieci\u0105tka Jezus<\/em>). Stopnie by\u0142y ozdobione wst\u0105\u017ckami i kwiatami, zwie\u0144czone pojedynczym krzy\u017cem, r\u00f3wnie\u017c pi\u0119knie udekorowanym. Niewiele miejsc obchodzi dzi\u015b nowenn\u0119 jako nowenn\u0119. per se; <\/em>W wielu miejscach \u015bwi\u0119tuj\u0105 \"triduo\" (czyli trzy kolejne noce Fiestas de Cruz) lub tylko jedn\u0105 noc. Jeszcze dzi\u015b zwyczajowo robi si\u0119 jedn\u0105 lub dwie przerwy, aby zabawi\u0107 obecnych typowym pocz\u0119stunkiem: gofio, pudding ry\u017cowy, herbatniki, mleczne cukierki (lub pomara\u0144czowe, kokosowe czy sezamowe), kawa, agualoja, czekolada itp. w zale\u017cno\u015bci od zwyczaj\u00f3w danej spo\u0142eczno\u015bci. Tradycj\u0105 by\u0142o, \u017ce jedna osoba by\u0142a gospodyni\u0105 przez jedn\u0105 z nocy Fiestas de Cruz, dlatego od pierwszej do \u00f3smej nocy przeprowadzano ceremoni\u0119 \"echar la capia\", czyli wybierania, kto b\u0119dzie ojcem chrzestnym na kolejn\u0105 noc. W niekt\u00f3rych miejscach ta \"ceremonia\" polega\u0142a na zaimprowizowaniu copla dla osoby sponsorowanej, jak na przyk\u0142ad ta nagrana przez Francisco L\u00f3pez Cruz: <\/p>\n\n\n\n Antonia Vega W innych miejscach na wybranej osobie k\u0142adziono kwiat. W wielu miejscach festyn ko\u0144czy\u0142 si\u0119 ta\u0144cem, kt\u00f3ry trwa\u0142 do bia\u0142ego rana. <\/p>\n\n\n\n Pie\u015bni tych fiest s\u0105 tradycyjnie antyfonalne: 1 lub 2 \u015bpiewak\u00f3w \u015bpiewa zwrotki, a lud \u015bpiewa refren. Je\u015bli jest 2 \u015bpiewak\u00f3w, to zwykle \u015bpiewaj\u0105 g\u0142osami. Zazwyczaj stosuje si\u0119 typowe instrumenty. W Ponce, mie\u015bcie, kt\u00f3re najbardziej kultywowa\u0142o Fiestas de Cruz, zwyczajowo u\u017cywano instrument\u00f3w orkiestrowych, takich jak flet i skrzypce. Tradycj\u0105 by\u0142o w\u0142\u0105czanie do novena noche innych instrument\u00f3w, takich jak klarnety, saksofony i\/lub tr\u0105bki. Najcz\u0119\u015bciej spotykane instrumenty w ka\u017cdym miejscu, gdzie \u015bpiewa si\u0119 te r\u00f3\u017ca\u0144ce to gitara i portoryka\u0144skie cuatro. <\/p>\n\n\n\n Jakie rytmy dominuj\u0105 w tych r\u00f3\u017ca\u0144cach? Marsz \u015bwi\u0105teczny, guaracha i przede wszystkim walc. Spo\u015br\u00f3d 19 utwor\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na Fiestas de Cruz, 11 to walce, 2 to marsze \u015bwi\u0105teczne, 4 to guarachas. Pierwsze 2 utwory wykorzystuj\u0105 fermaty i. rubato<\/em> wytwarzaj\u0105c swobodny rytm z nieco osobliwym wyd\u0142u\u017caniem nut i miar.<\/p>\n\n\n\n Fiestas de Cruz obchodzone s\u0105 w miesi\u0105cu maju, miesi\u0105cu, w kt\u00f3rym obchodzono staro\u017cytne \u015bwi\u0119to Wynalezienia Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego (3 maja), miesi\u0105cu, kt\u00f3ry tradycja katolicka po\u015bwi\u0119ca Maryi Dziewicy. Fiestas de Cruz syntetyzuj\u0105 te trzy elementy, Krzy\u017c \u015awi\u0119ty, Matk\u0119 Bosk\u0105 i miesi\u0105c maj, kt\u00f3re s\u0105 g\u0142\u00f3wnymi tematami hymn\u00f3w. Spo\u015br\u00f3d 19 kantyk\u00f3w 7 po\u015bwi\u0119conych jest Krzy\u017cowi \u015awi\u0119temu, 7 Matce Bo\u017cej, a 3 miesi\u0105cowi majowi, 1 M\u0119ce Pa\u0144skiej i 1 b\u0119d\u0105cy inwokacj\u0105 do Boga przeciwko z\u0142u. <\/p>\n\n\n\n Fiestas de Cruz s\u0105 wystawione na dzia\u0142anie nowoczesnego, technologicznego \u015bwiata i grozi im marazm w obliczu incipitu pokolenia Portoryka\u0144czyk\u00f3w. Z pewno\u015bci\u0105 nie jest powszechne, aby te Fiesty by\u0142y promowane przez nasze gminy (z wyj\u0105tkiem Bayam\u00f3n i kilku innych), kt\u00f3re nie m\u00f3wi\u0105 ju\u017c o \"fiestach patronalnych\", ale o \"fiestach wiejskich\"; to wsp\u00f3lnoty katolickie m\u0142odszych pokole\u0144 s\u0105 odpowiedzialne za utrzymanie tej setnej tradycji. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce te R\u00f3\u017ca\u0144ce do Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego b\u0119d\u0105 nadal duchowym \u017ar\u00f3d\u0142em dla tego pokolenia i tych, kt\u00f3rzy przyjd\u0105 po nim, zachowuj\u0105c w ten spos\u00f3b nasze katolickie tradycje, kt\u00f3re jako wierz\u0105cy nar\u00f3d wykuwali\u015bmy. <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" El origen de las Fiestas de la Santa Cruz data del 2 de mayo del 1787, cuando un gran temblor de tierra azot\u00f3 a Puerto Rico, v\u00edspera de la fiesta de la invenci\u00f3n (=hallazgo) de la Santa Cruz. Desde ese tiempo comenz\u00f3 esta costumbre en nuestro pueblo puertorrique\u00f1o, la cual fue muy popular en el […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":20494,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[42,44],"tags":[538,543],"class_list":["post-20489","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-experiencias","category-iniciativas","tag-america","tag-iniciativas"],"yoast_head":"\n
to by\u0142a kapiada;
arroz con dulce,
s\u0142odki i pomara\u0144czowy.<\/p>\n\n\n\n