Poniewa\u017c po raz kolejny zosta\u0142em zaproszony do pisania o wyzwaniach stoj\u0105cych dzi\u015b przed teologi\u0105 moraln\u0105, chcia\u0142bym zaproponowa\u0107 kilka og\u00f3lnych rozwa\u017ca\u0144 na temat etyki politycznej, ga\u0142\u0119zi moralno\u015bci, kt\u00f3ra jest raczej zaniedbywana.<\/p>\n\n\n\n
W j\u0119zyku potocznym, gdy m\u00f3wimy o etyce, mamy zwykle na my\u015bli refleksj\u0119, kt\u00f3ra ocenia spos\u00f3b \u017cycia poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b jako dobry lub z\u0142y w zale\u017cno\u015bci od ich zgodno\u015bci lub sprzeciwu wobec og\u00f3lnego dobra \u017cycia ludzkiego. W rzeczywisto\u015bci ten spos\u00f3b my\u015blenia to branie cz\u0119\u015bci za ca\u0142o\u015b\u0107. Sposobem \u017cycia jednostek zajmuje si\u0119 etyka osobista, ale etyka ma tak\u017ce inne cz\u0119\u015bci, takie jak etyka gospodarcza, etyka medyczna, etyka spo\u0142eczna czy etyka polityczna.<\/p>\n\n\n\n
Etyka polityczna zajmuje si\u0119 dzia\u0142aniami, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych jednostki w zorganizowanej politycznie wsp\u00f3lnocie (pa\u0144stwo, gmina itp.) kszta\u0142tuj\u0105 swoje wsp\u00f3lne \u017cycie pod wzgl\u0119dem konstytucyjnym, prawnym, administracyjnym, gospodarczym, edukacyjnym, zdrowotnym itp. Dzia\u0142ania te pochodz\u0105 od organ\u00f3w ustawodawczych lub rz\u0105dz\u0105cych, albo od jednostek sprawuj\u0105cych funkcj\u0119 rz\u0105dzenia, ale w\u0142a\u015bciwie s\u0105 to dzia\u0142ania wsp\u00f3lnoty politycznej, kt\u00f3ra poprzez swoich wybranych przedstawicieli nadaje sobie tak\u0105 czy inn\u0105 form\u0119. Tak wi\u0119c, na przyk\u0142ad, ustawy reguluj\u0105ce edukacj\u0119 uniwersyteck\u0105, lub system opieki zdrowotnej, lub podatki, itp. s\u0105 prawami pa\u0144stwa, a nie zast\u0119pc\u00f3w Jana i Paw\u0142a, nawet je\u015bli byli ich promotorami.<\/p>\n\n\n\n
Kryterium, wed\u0142ug kt\u00f3rego etyka polityczna ocenia te dzia\u0142ania spo\u0142eczno\u015bci, jest ich wi\u0119ksza lub mniejsza zgodno\u015b\u0107 z celem, dla kt\u00f3rego jednostki chcia\u0142y i nadal chc\u0105 \u017cy\u0107 razem w zorganizowanym spo\u0142ecze\u0144stwie. Ten koniec nazywany jest polityczne dobro wsp\u00f3lne<\/em> (pro\u015bciej, ale znacznie mniej trafnie, mo\u017cna by to te\u017c nazwa\u0107 og\u00f3lny dobrobyt<\/em>). Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, etyka polityczna uznaje za moralnie dobre te dzia\u0142ania aparatu publicznego (pa\u0144stwowego, autonomicznego, komunalnego itd.), kt\u00f3re s\u0105 zgodne z politycznym dobrem wsp\u00f3lnym i je promuj\u0105, natomiast za moralnie z\u0142e uznaje te, kt\u00f3re temu dobru szkodz\u0105 lub si\u0119 mu sprzeciwiaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie m\u00f3wimy teraz o moralno\u015bci politycznej, kt\u00f3ra nie pokrywa si\u0119 dok\u0142adnie z moralno\u015bci\u0105, kt\u00f3r\u0105 zajmuje si\u0119 etyka osobista, cho\u0107 jest z ni\u0105 zwi\u0105zana, czasem bardzo \u015bci\u015ble. Rzeczywi\u015bcie, niemoralne politycznie dzia\u0142ania wynikaj\u0105 czasem z osobistej nieuczciwo\u015bci... ale nie zawsze. Mog\u0105 one r\u00f3wnie\u017c wynika\u0107 ze zwyk\u0142ej niekompetencji, lub z kategorii ideologicznych, lub z nieuzasadnionych koncepcji ekonomicznych, kt\u00f3re niekt\u00f3rzy ludzie utrzymuj\u0105 w dobrej wierze. Dla etyki politycznej decyduj\u0105ca jest nie tyle dobra (lub z\u0142a) wiara, ile raczej konformizm i promowanie dobra og\u00f3lnego.<\/p>\n\n\n\n Z powy\u017cszego wynikaj\u0105 pewne zasady rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy etyk\u0105 osobist\u0105 a etyk\u0105 polityczn\u0105. Najbardziej oczywistym z nich jest to, \u017ce ka\u017cda z tych ga\u0142\u0119zi etyki zajmuje si\u0119 na og\u00f3\u0142 r\u00f3\u017cnymi rodzajami dzia\u0142a\u0144: dzia\u0142aniami jednostki i dzia\u0142aniami zorganizowanej politycznie spo\u0142eczno\u015bci (instytucji ustawodawczych i rz\u0105dz\u0105cych). Kiedy jedno i drugie wydaje si\u0119 zajmowa\u0107 tym samym rodzajem dzia\u0142a\u0144, w rzeczywisto\u015bci rozwa\u017caj\u0105 dwa formalnie r\u00f3\u017cne wymiary moralno\u015bci. We\u017amy na przyk\u0142ad pod uwag\u0119, \u017ce pos\u0142owie, kt\u00f3rzy g\u0142osuj\u0105 w parlamencie za jak\u0105\u015b ustaw\u0105, s\u0105 szczerze przekonani, \u017ce nowe prawo le\u017cy w og\u00f3lnym interesie ich kraju. Po p\u00f3\u0142tora roku do\u015bwiadczenie pokazuje, \u017ce nowe prawo by\u0142o z\u0142em. Czy mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce uchwalenie tego prawa by\u0142o z\u0142em moralnym? Dobrze, zale\u017cy<\/em>. Z punktu widzenia etyka osobista<\/em>Ci, kt\u00f3rzy po uzyskaniu informacji g\u0142osowali w dobrej wierze, nie ponosz\u0105 osobistej winy i nie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce dzia\u0142ali moralnie \u017ale. Z drugiej strony, z punktu widzenia etyki politycznej, powsta\u0142o z\u0142o etyczne: niezale\u017cnie od tego, co dzia\u0142o si\u0119 w sumieniu tych, kt\u00f3rzy g\u0142osowali za t\u0105 ustaw\u0105, jej sprzeczno\u015b\u0107 z dobrem wsp\u00f3lnym jest faktem (i pozostanie nim, gdy z biegiem lat odejd\u0105 wszyscy pos\u0142owie, kt\u00f3rzy za ni\u0105 g\u0142osowali). Pozytywna lub negatywna jako\u015b\u0107 moralna formy nadanej naszemu wsp\u00f3lnemu \u017cyciu i naszej wsp\u00f3\u0142pracy - kt\u00f3ra formalnie r\u00f3\u017cni si\u0119 od osobistych zas\u0142ug i winy moralnej - jest szczeg\u00f3lnym przedmiotem etyki politycznej.<\/p>\n\n\n\n Celem etyki osobistej jest nauczenie ludzi, jak dobrze \u017cy\u0107; innymi s\u0142owy, pom\u00f3c ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi zaplanowa\u0107 i prze\u017cy\u0107 dobre \u017cycie. To od razu rodzi kilka pyta\u0144: jakim autorytetem \"etyka\" mo\u017ce wkroczy\u0107 w moj\u0105 egzystencj\u0119, aby powiedzie\u0107 mi, jak powinienem \u017cy\u0107; czy cia\u0142o zewn\u0119trzne wobec mnie mo\u017ce narzuci\u0107 mi spos\u00f3b \u017cycia?<\/p>\n\n\n\n W rzeczywisto\u015bci etyka nie jest zewn\u0119trznym cia\u0142em, kt\u00f3re chce nam co\u015b narzuci\u0107, ale jest w ka\u017cdym z nas. Sp\u00f3jrzmy przez chwil\u0119 na nasze w\u0142asne do\u015bwiadczenia. Nieustannie my\u015blimy o tym, co powinni\u015bmy robi\u0107, a czego unika\u0107; uk\u0142adamy plany; planujemy swoje \u017cycie; decydujemy, jaki zaw\u00f3d chcemy wykonywa\u0107, i tak dalej. Czasami, po kr\u00f3tszym lub d\u0142u\u017cszym czasie od podj\u0119cia decyzji, cz\u0142owiek u\u015bwiadamia sobie, \u017ce pope\u0142ni\u0142 b\u0142\u0105d, \u017ca\u0142uje go i m\u00f3wi sobie, \u017ce gdyby mo\u017cna by\u0142o cofn\u0105\u0107 si\u0119 do ty\u0142u, to skierowa\u0142by swoje \u017cycie w zupe\u0142nie innym kierunku. Do\u015bwiadczenie \u017calu u\u015bwiadamia nam celowo\u015b\u0107 refleksji nad wewn\u0119trznym rozumowaniem, kt\u00f3re poprzedza i przygotowuje nasze decyzje.<\/p>\n\n\n\n A t\u0105 refleksj\u0105 jest etyka. Etyka w istocie nie jest niczym innym jak refleksj\u0105, kt\u00f3ra stara si\u0119 zobiektywizowa\u0107 nasze wewn\u0119trzne rozwa\u017cania, badaj\u0105c je w spos\u00f3b jak najbardziej obiektywny, krytycznie kontroluj\u0105c nasze wnioskowanie, oceniaj\u0105c przesz\u0142e do\u015bwiadczenia i staraj\u0105c si\u0119 przewidzie\u0107 konsekwencje, jakie okre\u015blone zachowanie mo\u017ce mie\u0107 dla nas i dla otoczenia. Etyka osobista jest wi\u0119c refleksj\u0105, kt\u00f3ra rodzi si\u0119 w wolnym sumieniu, a jej ustalenia s\u0105 zaproponowa\u0107<\/em> dla innych r\u00f3wnie wolnych sumie\u0144.<\/p>\n\n\n\n Wracaj\u0105c do omawianego zagadnienia, rodzi to trudne pytanie dla etyki politycznej. Je\u015bli, jak ju\u017c powiedzieli\u015bmy, jej podstawowym punktem odniesienia jest polityczne dobro wsp\u00f3lne, to jaka jest relacja mi\u0119dzy nim a dobrym \u017cyciem, na kt\u00f3re patrzy etyka osobista? Nie b\u0119dziemy si\u0119 teraz zatrzymywa\u0107, aby przejrze\u0107 r\u00f3\u017cne odpowiedzi, kt\u00f3re pada\u0142y na przestrzeni dziej\u00f3w. Podkre\u015blimy jedynie pewnego rodzaju antynomi\u0119, kt\u00f3r\u0105 ta relacja wywo\u0142uje.<\/p>\n\n\n\n Z jednej strony, je\u015bli dobre \u017cycie jest celem, kt\u00f3ry etyka proponuje wolno\u015bci, i mo\u017ce by\u0107 zrealizowane tylko o tyle, o ile jest dobrowolnie wybrane, to jak mo\u017ce by\u0107 jednocze\u015bnie zasad\u0105 reguluj\u0105c\u0105 zbi\u00f3r instytucji, takich jak instytucje polityczne, kt\u00f3re stosuj\u0105 przymus i maj\u0105 monopol na przymus? Gdyby dobre \u017cycie obywateli by\u0142o r\u00f3wnie\u017c celem instytucji politycznych, czy nie by\u0142oby mo\u017cliwe, aby pa\u0144stwo uznawa\u0142o wszystko, co dobre, za obowi\u0105zkowe, a wszystko, co z\u0142e, za zakazane? A je\u015bli w\u015br\u00f3d obywateli istnia\u0142yby r\u00f3\u017cne koncepcje dobrego \u017cycia, czy do pa\u0144stwa nale\u017ca\u0142oby okre\u015blenie, kt\u00f3ra z nich jest prawdziwa, a zatem obowi\u0105zkowa?<\/p>\n\n\n\n Z drugiej strony, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce \u017cyjemy razem, aby dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy spo\u0142ecznej umo\u017cliwi\u0107 nasze \u017cycie i nasze dobre \u017cycie, a nie z pewno\u015bci\u0105 nasze z\u0142e \u017cycie, czy instytucje polityczne mog\u0105 w og\u00f3le nie bra\u0107 pod uwag\u0119 tego, co jest dla nas dobre? Je\u015bli nasze dobro mia\u0142oby by\u0107 pomini\u0119te, to jakie inne kryteria mog\u0142yby inspirowa\u0107 \u017cycie politycznie zorganizowanego spo\u0142ecze\u0144stwa? Co wi\u0119cej, idea \"etycznie neutralnego\" pa\u0144stwa wydaje si\u0119 nierealistyczna i nieuzasadniona, po prostu dlatego, \u017ce nie jest mo\u017cliwa. Rzeczywi\u015bcie, systemy prawne cywilizowanych pa\u0144stw zakazuj\u0105 morderstw, oszustw, dyskryminacji ze wzgl\u0119du na ras\u0119, p\u0142e\u0107 czy religi\u0119 itd. Maj\u0105 one zatem tre\u015b\u0107 etyczn\u0105. Czym innym jest, je\u015bli nie uwa\u017ca si\u0119 za zgodne z prawem, \u017ce przymus polityczny mo\u017ce narusza\u0107 sumienie i intymne przekonania, ale to jest istotny wym\u00f3g etyczny, zwi\u0105zany z wolno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra jest charakterystyczna dla kondycji ludzkiej, a nie brak etyki. Z tego powodu \u015brodowisko polityczne, z kt\u00f3rego w imi\u0119 wolno\u015bci wyrugowano wszelkie wzgl\u0119dy etyczne, zwr\u00f3ci\u0142oby si\u0119 przeciwko samej wolno\u015bci, poniewa\u017c \"etyczna pr\u00f3\u017cnia\" wytworzy\u0142aby w obywatelach zesp\u00f3\u0142 antyspo\u0142ecznych i antysolidarno\u015bciowych nawyk\u00f3w, kt\u00f3re w ko\u0144cu uniemo\u017cliwi\u0142yby poszanowanie wolno\u015bci innych os\u00f3b i przestrzeganie regu\u0142 sprawiedliwo\u015bci pozwalaj\u0105cych na cywilne rozwi\u0105zywanie konflikt\u00f3w, kt\u00f3re nieuchronnie powstaj\u0105 mi\u0119dzy wolnymi lud\u017ami. W ko\u0144cu zwyci\u0119\u017cy\u0142by najsilniejszy. Przyk\u0142ad\u00f3w historycznych nie brakuje.<\/p>\n\n\n\n Jak zatem nale\u017cy rozumie\u0107 relacj\u0119 mi\u0119dzy dobrym \u017cyciem a politycznym dobrem wsp\u00f3lnym? Nie mamy tu miejsca, by udzieli\u0107 pe\u0142nej odpowiedzi. Mo\u017cna jednak zaproponowa\u0107 dwa rozwa\u017cania. Pierwszym z nich jest to, \u017ce polityczne dobro wsp\u00f3lne ani nie pokrywa si\u0119 ca\u0142kowicie z dobrym \u017cyciem, ani nie jest wzgl\u0119dem niego ca\u0142kowicie heterogeniczne. Po drugie, instytucje polityczne (pa\u0144stwo) s\u0142u\u017c\u0105 wsp\u00f3\u0142pracy spo\u0142ecznej (spo\u0142ecze\u0144stwo), a ta ostatnia istnieje po to, by ludzie mogli swobodnie osi\u0105gn\u0105\u0107 swoje dobro (nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce rzeczywi\u015bcie je osi\u0105gaj\u0105, ale raczej, \u017ce mo\u017ce<\/em> swobodnie go osi\u0105gn\u0105\u0107). Nie szukaliby\u015bmy pomocy u innych, by \u017cy\u0107 biednie i unieszcz\u0119\u015bliwia\u0107 si\u0119.<\/p>\n\n\n\n Z tych dw\u00f3ch rozwa\u017ca\u0144 wynikaj\u0105 wa\u017cne konsekwencje. Przede wszystkim pozwalaj\u0105 zrozumie\u0107, \u017ce pewne wymogi dobra osobowego s\u0105 dla etyki politycznej bezwzgl\u0119dnie obowi\u0105zuj\u0105ce. Tak wi\u0119c, na przyk\u0142ad, nigdy nie by\u0142oby politycznie dopuszczalne posiadanie prawa, kt\u00f3re deklaruje, \u017ce. pozytywnie zgodnie z prawem<\/em> dzia\u0142anie uznawane przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa za etycznie negatywne (zupe\u0142nie czym innym jest \"tolerancja de facto\" czy \"milczenie prawne\", kt\u00f3re w pewnych okoliczno\u015bciach mo\u017ce by\u0107 wygodne). Tym bardziej nie by\u0142oby dopuszczalne prawo, kt\u00f3re wyra\u017anie zabrania\u0142oby osobistego zachowania, kt\u00f3re jest powszechnie uwa\u017cane za etycznie obowi\u0105zkowe, lub kt\u00f3re uznawa\u0142oby za obowi\u0105zkowe takie, kt\u00f3re zdaniem og\u00f3\u0142u obywateli nie mo\u017ce by\u0107 wykonane bez pope\u0142nienia winy moralnej.<\/p>\n\n\n\n Jednocze\u015bnie fakt, \u017ce dobro \u017cycia i polityczne dobro wsp\u00f3lne nie pokrywaj\u0105 si\u0119 w pe\u0142ni, oznacza, \u017ce gdy chce si\u0119 argumentowa\u0107, \u017ce pewien czyn powinien by\u0107 zakazany i karany przez prawo, na niewiele si\u0119 zda wykazanie, \u017ce stanowi on z\u0142o moralne. Rzeczywi\u015bcie, powszechnie przyjmuje si\u0119, \u017ce nie wszystko, co jest moralnie z\u0142e dla jednostki, powinno by\u0107 zakazane przez pa\u0144stwo. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, nie ka\u017cdy grzech jest - i nie powinien by\u0107 - przest\u0119pstwem. Jedynie zachowania maj\u0105ce istotny negatywny wp\u0142yw na dobro wsp\u00f3lne powinny by\u0107 przez pa\u0144stwo zakazane. To w\u0142a\u015bnie trzeba wykaza\u0107, je\u015bli chce si\u0119 twierdzi\u0107, \u017ce taki a taki spos\u00f3b post\u0119powania powinien by\u0107 zakazany.<\/p>\n\n\n\n Po trzecie, dobra organizacja i w\u0142a\u015bciwe funkcjonowanie aparatu publicznego s\u0105 konieczne, ale nie wystarczaj\u0105ce. Dobra polityka ustanawia instancje i instrumenty kontroli, dzieli w\u0142adz\u0119 mi\u0119dzy r\u00f3\u017cne organy tak, aby jej sprawowanie by\u0142o zawsze ograniczone. Jednak\u017ce \u015brodki te - kt\u00f3re mogliby\u015bmy nazwa\u0107 strukturalnymi - musz\u0105 by\u0107 uzupe\u0142nione o cnoty osobiste. Nietrudno zrozumie\u0107 dlaczego: bez wzgl\u0119du na to, jak wiele system\u00f3w kontroli i podzia\u0142u w\u0142adzy zostanie ustanowionych, je\u015bli korupcja zostanie wprowadzona masowo na wszystkich poziomach struktury politycznej, korupcja dominuje, a w takim przypadku, jak powiedzia\u0142 \u015bwi\u0119ty Augustyn, niemo\u017cliwe by\u0142oby odr\u00f3\u017cnienie pa\u0144stwa od bandy z\u0142odziei.<\/p>\n\n\n\n Do\u015bwiadczenie uczy, \u017ce niekiedy stawia si\u0119 problemy polityczne i pr\u00f3buje je rozwi\u0105zywa\u0107, nie zdo\u0142awszy ich odpowiednio uj\u0105\u0107 w ramy specyficznego punktu widzenia etyki politycznej. Cz\u0119sto proponuje si\u0119 takie czy inne rozwi\u0105zanie na podstawie rozumowania, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 w\u0142a\u015bciwe dla etyki osobistej, ale kt\u00f3re nie dotyka nawet politycznej istoty badanego problemu. Jeszcze cz\u0119\u015bciej nalega si\u0119 na konieczno\u015b\u0107 osi\u0105gni\u0119cia okre\u015blonych cel\u00f3w, przedstawianych jako sztandar stanowiska ideologicznego, nie zdaj\u0105c sobie sprawy, \u017ce nie ma z nimi \u017cadnego problemu. I nie ma \u017cadnego problemu, po prostu dlatego, \u017ce wszyscy zgadzamy si\u0119 co do wi\u0119kszo\u015bci cel\u00f3w, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 w debatach publicznych: wszyscy chcemy, aby znikn\u0119\u0142o bezrobocie, wszyscy chcemy, aby \u017caden obywatel nie by\u0142 pozbawiony wysokiej jako\u015bci opieki zdrowotnej, wszyscy chcemy wzrostu gospodarczego, wszyscy chcemy, aby poprawi\u0142 si\u0119 standard \u017cycia klas s\u0142abszych ekonomicznie, wszyscy chcemy, aby poprawi\u0142 si\u0119 \u015bredni poziom edukacji, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o pragnieniu pokoju w najbardziej niespokojnych regionach \u015bwiata, znalezienia rozwi\u0105zania problemu migrant\u00f3w i uchod\u017ac\u00f3w z kraj\u00f3w ogarni\u0119tych wojn\u0105 itd. To, w czym nie zgadzamy si\u0119 tak bardzo, to tryb<\/em> do osi\u0105gni\u0119cia tych cel\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, prawdziwym problemem, kt\u00f3ry polityka musi rozwi\u0105za\u0107, nie jest problem celu, kt\u00f3ry ma by\u0107 osi\u0105gni\u0119ty, ale problem media<\/em> UE jest r\u00f3wnie\u017c zobowi\u0105zana do opracowania konkretnych rozwi\u0105za\u0144 tych delikatnych kwestii, w ramach dost\u0119pnych zasob\u00f3w i z uwzgl\u0119dnieniem rzeczywistych warunk\u00f3w, w jakich si\u0119 znajdujemy.<\/p>\n\n\n\n Dlatego dop\u00f3ki nie zostan\u0105 zaproponowane rozs\u0105dne, konkretne rozwi\u0105zania problemu medi\u00f3w, zar\u00f3wno decydenci, jak i obywatele, kt\u00f3rzy musz\u0105 odda\u0107 lub wstrzyma\u0107 sw\u00f3j g\u0142os, w chwili prawdy znajd\u0105 si\u0119 w sytuacji, w kt\u00f3rej nie b\u0119d\u0105 wiedzieli, co zrobi\u0107. To tak, jakby pilot samolotu nie wiedzia\u0142, dok\u0105d ma zabra\u0107 pasa\u017cer\u00f3w lub, co gorsza, gdyby nawet pasa\u017cerowie nie wiedzieli, dok\u0105d maj\u0105 si\u0119 uda\u0107.<\/p>\n\n\n\n Powiedzieli\u015bmy ju\u017c, \u017ce etyka polityczna zajmuje si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 instytucji politycznych na r\u00f3\u017cnych poziomach (pa\u0144stwowym, wsp\u00f3lnotowym, gminnym). Instytucje te posiadaj\u0105 typowe cechy organizacji: maj\u0105 struktur\u0119 hierarchiczn\u0105 i s\u0105 regulowane przez zbi\u00f3r precyzyjnych zasad w zale\u017cno\u015bci od cel\u00f3w, kt\u00f3re realizuj\u0105. Te ostatnie musz\u0105 by\u0107 jednak dobrze zdefiniowane i nie nale\u017cy traci\u0107 z oczu faktu, \u017ce w ostatecznym rozrachunku s\u0142u\u017c\u0105 one spo\u0142ecze\u0144stwu i obywatelom. W przeciwnym razie to, co by\u0142o \u015brodkiem (organizacja), stanie si\u0119 wa\u017cne samo w sobie. Dzieje si\u0119 tak, gdy instytucje polityczne, zamiast sprzyja\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy spo\u0142ecznej, ulegaj\u0105 pokusie samoreferencyjno\u015b\u0107<\/em>Tendencja do karmienia si\u0119 sob\u0105 i powi\u0119kszania rozmiar\u00f3w, do przekszta\u0142cania tego, co nieprzydatne w to, co konieczne, i do biurokratycznego utrudniania proces\u00f3w spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n Procesy polityczne i procesy spo\u0142eczne s\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne. W pierwszym z nich istnieje umys\u0142 (lub nawet grupa ekspert\u00f3w), kt\u00f3ry kieruje nimi zgodnie z po\u017c\u0105danym celem: wymy\u015blony zostaje porz\u0105dek, a do jego egzekwowania stosuje si\u0119 przymus. Procesy spo\u0142eczne natomiast powstaj\u0105 w wyniku swobodnej wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy lud\u017ami, a ponadto na og\u00f3\u0142 nie odpowiadaj\u0105 na celowy projekt. W przeciwie\u0144stwie do przymusu i milimetrowej przewidywalno\u015bci typowej dla proces\u00f3w politycznych, procesy spo\u0142eczne charakteryzuj\u0105 si\u0119 spontaniczno\u015bci\u0105. Zar\u00f3wno sfery, jak i instrumenty tych proces\u00f3w - takie jak rynek, pieni\u0105dz i sam j\u0119zyk - powsta\u0142y bez odpowiedzi na porz\u0105dek narzucony przez dyrektywny umys\u0142. Podobnie wiedza, kt\u00f3ra je reguluje, kszta\u0142tuje si\u0119 w umys\u0142ach milion\u00f3w ludzi w trakcie ich interakcji. Z tego powodu jest to wiedza rozproszona, kt\u00f3r\u0105 trudno sformalizowa\u0107. Procesy te \u0142\u0105cz\u0105 ludzi, kt\u00f3rzy si\u0119 nie znaj\u0105, maj\u0105 r\u00f3\u017cne zainteresowania, ale w danym momencie mog\u0105 wzajemnie czerpa\u0107 z siebie korzy\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Z punktu widzenia etyki politycznej bardzo wa\u017cne jest nie tylko u\u015bwiadomienie sobie, ale przede wszystkim uszanowanie tej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy procesami politycznymi a procesami spo\u0142ecznymi. Kontrola polityczna tych ostatnich nie jest po\u017c\u0105dana. A nie jest to po\u017c\u0105dane przede wszystkim dlatego, \u017ce nie jest mo\u017cliwe. \u017baden ekspert ani grupa ekspert\u00f3w nie mo\u017ce posi\u0105\u015b\u0107 niezb\u0119dnej do tego wiedzy. Pr\u00f3by in\u017cynieria spo\u0142eczna<\/em> Ko\u0144cz\u0105 si\u0119 one abject failure, niszcz\u0105 wolno\u015b\u0107, hamuj\u0105 kreatywno\u015b\u0107 i marnuj\u0105 zasoby ludzkie i materialne. Idea \u0142adu spo\u0142ecznego jako \u0142adu spontanicznego, genialnie zaproponowana przez F.A. Hayeka, wydaje mi si\u0119 nadal w pe\u0142ni aktualna, cho\u0107 mo\u017ce wymaga\u0107 pewnego lekkiego dopracowania.<\/p>\n\n\n\n Nawet w sferze \u015bci\u015ble politycznej, kt\u00f3r\u0105 uznali\u015bmy ju\u017c za bardziej zbli\u017con\u0105 do organizacji, idea projektu in\u017cynierskiego budzi w\u0105tpliwo\u015bci i obawy. Ch\u0119\u0107 zmiany \u015bwieckich instytucji bez nale\u017cytej refleksji, bez poprzedzenia spokojn\u0105, wyciszon\u0105 i g\u0142\u0119bok\u0105 debat\u0105 spo\u0142eczn\u0105, bez uwzgl\u0119dnienia wra\u017cliwo\u015bci i przekona\u0144 sporej cz\u0119\u015bci obywateli, a tak\u017ce spontanicznej dynamiki wolno\u015bci, tylko dlatego, \u017ce ma si\u0119 do tego wi\u0119kszo\u015b\u0107 parlamentarn\u0105, jest przejawem domniemania, kt\u00f3re zwykle towarzyszy niskiej inteligencji i ideologicznej \u015blepocie. Dwa zjawiska, kt\u00f3re niestety prawie zawsze id\u0105 w parze. Polityka musi szanowa\u0107 i zach\u0119ca\u0107 do swobodnej wsp\u00f3\u0142pracy spo\u0142ecznej, nie pr\u00f3buj\u0105c jej gorsetu czy dostosowania do intuicji \"eksperta\" u w\u0142adzy. Poddanie wiedzy zbiorowej i \u015bwieckiej ideom w\u0142adcy lub grupy w\u0142adc\u00f3w zawsze b\u0119dzie oznacza\u0142o co najmniej wielkie zubo\u017cenie \u017cycia spo\u0142ecznego, a cz\u0119sto tak\u017ce lekcewa\u017c\u0105ce i niesprawiedliwe deptanie, niezale\u017cnie od intencji, jaka za tym stoi. Przejechanie i zubo\u017cenie to w\u0142a\u015bnie to, czego dobra polityka nigdy nie robi.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Z punktu widzenia etyki politycznej bardzo wa\u017cne jest nie tylko u\u015bwiadomienie sobie, ale przede wszystkim uszanowanie tej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy procesami politycznymi a procesami spo\u0142ecznymi.<\/p>","protected":false},"author":23,"featured_media":6898,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[537],"tags":[],"class_list":["post-2067","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-recursos"],"yoast_head":"\nDobro osobiste i polityczne dobro wsp\u00f3lne<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Znaczenie politycznego punktu widzenia<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Etyka polityczna i procesy spo\u0142eczne<\/strong><\/h2>\n\n\n\n