Na temat pochodzenia cz\u0142owieka i \u015bwiata mieli\u015bmy kiedy\u015b tylko relacj\u0119 z Ksi\u0119gi Rodzaju oraz kilka staro\u017cytnych mit\u00f3w i ba\u015bni. Od po\u0142owy XIX wieku mamy inn\u0105 relacj\u0119 o pochodzeniu gatunk\u00f3w i cz\u0142owieka, t\u0119 zapocz\u0105tkowan\u0105 przez Karola Darwina, kt\u00f3ra by\u0142a uzupe\u0142niana i udoskonalana w miar\u0119 jak dowiadywali\u015bmy si\u0119 wi\u0119cej o genetyce. A od po\u0142owy XX wieku mamy te\u017c nowe uj\u0119cie pochodzenia \u015bwiata: Big Bang, czyli wielki wybuch. Zgodnie z dowodami, kt\u00f3re posiadamy, obecny wszech\u015bwiat powsta\u0142 z eksplozji ogromnie g\u0119stego punktu i nadal si\u0119 rozszerza.<\/p>\n\n\n\n
Obie teorie naukowe s\u0105 czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c hipotezami, poniewa\u017c zgromadzi\u0142y na swoj\u0105 korzy\u015b\u0107 dowody, kt\u00f3re wydaj\u0105 si\u0119 wystarczaj\u0105ce, aby twierdzi\u0107, \u017ce oba procesy kszta\u0142tuj\u0105 histori\u0119 naszego wszech\u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n
To sprawia, \u017ce nasze wyobra\u017cenie o wszech\u015bwiecie bardzo r\u00f3\u017cni si\u0119 od tego, jakie mog\u0142o by\u0107 np. sto lat temu. Dzi\u015b mo\u017cemy opowiedzie\u0107 \"histori\u0119 wszech\u015bwiata\" od momentu pierwotnego do chwili obecnej. Oczywi\u015bcie nie mo\u017cemy opowiedzie\u0107 o szczeg\u00f3\u0142ach i nie znamy wielu przej\u015b\u0107, ale mo\u017cemy opowiedzie\u0107 o szerokich zarysach i wiemy, \u017ce jest to jedna historia: historia, w kt\u00f3rej powsta\u0142o wszystko, co dzi\u015b istnieje: wszystkie struktury materii i wszystkie \u017cywe organizmy. Wszystko powsta\u0142o z pierwotnego punktu i wszystko powstaje z tego samego. Mo\u017cliwe, \u017ce co\u015b mog\u0142o istnie\u0107 wcze\u015bniej, ale poza tym, \u017ce nie mamy na to \u017cadnych wskaz\u00f3wek, nie wp\u0142ywa to na twierdzenie, \u017ce ca\u0142y wszech\u015bwiat, jaki znamy dzisiaj, mia\u0142 jedn\u0105 histori\u0119 i sk\u0142ada si\u0119 z tej samej rzeczy.<\/p>\n\n\n\n
Nigdy nie mieli\u015bmy tak jednostkowego wyobra\u017cenia o rzeczywisto\u015bci. Ludzie innych czas\u00f3w \u017cyli w \u015bwiecie pe\u0142nym pozornie niepowi\u0105zanych ze sob\u0105 tajemnic. By\u0142o wiele cz\u0119\u015bciowych wyja\u015bnie\u0144 i wiele nieznanych tajemnic. Dzi\u015b nie wiemy wszystkiego, ale wiemy, \u017ce wszystko pochodzi z tego samego procesu i \u017ce jest ze sob\u0105 powi\u0105zane. Jest to pewna nowo\u015b\u0107 w historii my\u015bli i by\u0107 mo\u017ce jeden z najwa\u017cniejszych fakt\u00f3w w historii my\u015bli. Niekt\u00f3rzy ludzie o mentalno\u015bci, \u017ce tak powiem, tylko \"literackiej\", maj\u0105 tendencj\u0119 do uznawania twierdze\u0144 naukowych za stwierdzenia zbyt poszlakowe i z tego w\u0142a\u015bnie powodu zb\u0119dne. Ale wypowiedziane przez nas stwierdzenia s\u0105 naprawd\u0119 uniwersalne, dotycz\u0105ce ca\u0142ej widzialnej rzeczywisto\u015bci, i dlatego naprawd\u0119 maj\u0105 status filozoficzny i w tym samym stopniu teologiczny.<\/p>\n\n\n\n
Historia dziej\u00f3w obecnego wszech\u015bwiata jest znacznie wspanialsza ni\u017c bajka i mog\u0142aby by\u0107 nawet opowiedziana jako bajka: \"Pewnego razu istnia\u0142 bardzo ma\u0142y, ale ogromnie g\u0119sty punkt i nagle wybuch\u0142 promieniuj\u0105c bajeczn\u0105 ilo\u015bci\u0105 energii. A potem...\".<\/p>\n\n\n\n
Dla chrze\u015bcijanina ta historia jest niemal oczywistym przejawem Bo\u017cej mocy. Z kolei dla ludzi o pogl\u0105dach materialistycznych jest to czysty przejaw \"przypadku i konieczno\u015bci\", cytuj\u0105c s\u0142ynn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Monoda, laureata Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny i wsp\u00f3\u0142czesnego przedstawiciela materializmu biologicznego. Wszystko sta\u0142o si\u0119 w spos\u00f3b bezsensowny i nieprzewidziany.<\/p>\n\n\n\n
Poniewa\u017c nasz wsp\u00f3\u0142czesny naukowy obraz wszech\u015bwiata sta\u0142 si\u0119 tak jednostkowy, mo\u017cliwe wyja\u015bnienia zosta\u0142y znacznie ograniczone: pozosta\u0142o bardzo niewiele mo\u017cliwych \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w, bardzo niewiele \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w globalnych. Na wst\u0119pie nale\u017cy wspomnie\u0107 o trzech:<\/p>\n\n\n\n
–\u015awiat pochodzi \"z do\u0142u\": nie ma Boga, a \u015bwiat powsta\u0142 sam z siebie.<\/em>Wzrost wszech\u015bwiata jest wynikiem przypadkowego pojawienia si\u0119 wewn\u0119trznych praw, kt\u00f3re kierowa\u0142y jego wzrostem. Jest to teza materialistyczna, kt\u00f3rej broni wielu ludzi, w tym ekspert\u00f3w naukowych, cho\u0107 na og\u00f3\u0142 nie si\u0119gaj\u0105c do jej ostatecznych konsekwencji.<\/p>\n\n\n\n –\u015awiat pochodzi \"z g\u00f3ry\": jest stworzony przez istot\u0119 rozumn\u0105, Boga.<\/em>. Dlatego wyja\u015bnieniem jej wewn\u0119trznego porz\u0105dku, powstawania struktur i samych praw jest to, \u017ce zosta\u0142a wymy\u015blona przez istot\u0119 inteligentn\u0105. Galileusz powiedzia\u0142, \u017ce natura ma podstawy matematyczne, ale ten cudowny porz\u0105dek zas\u0142uguje na wyja\u015bnienie.<\/p>\n\n\n\n –Sam \u015bwiat jest Bogiem, a przynajmniej boski.<\/em>. To jest trzecia mo\u017cliwo\u015b\u0107. Cho\u0107 na pierwszy rzut oka mo\u017ce si\u0119 to wydawa\u0107 zaskakuj\u0105ce, bo nietypowe, to jednak pozycja ta jest do\u015b\u0107 rozpowszechniona. Broni\u0105 go niekt\u00f3rzy staro\u017cytni pantei\u015bci oraz niekt\u00f3rzy wa\u017cni wsp\u00f3\u0142cze\u015bni naukowcy, jak noblista z fizyki Schr\u00f6dinger czy wielki popularyzator Karl Sagan. Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 tej pozycji jest przekazanie do wszech\u015bwiata najwa\u017cniejszej cechy, jak\u0105 znamy we wszech\u015bwiecie - ludzkiej \u015bwiadomo\u015bci. Nadaj\u0105 ca\u0142o\u015bci pewn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 lub przynajmniej uwa\u017caj\u0105 j\u0105 za fundament wszelkiej \u015bwiadomo\u015bci. T\u0119 \"ca\u0142o\u015b\u0107\" mo\u017cna nazwa\u0107 \"Bogiem\", cho\u0107 na og\u00f3\u0142 nie my\u015bl\u0105 oni o istocie osobowej. Jest to bardziej co\u015b ni\u017c kto\u015b.<\/p>\n\n\n\n Z trzech globalnych wyja\u015bnie\u0144 wynikaj\u0105 trzy modele cz\u0142owieka:<\/p>\n\n\n\n -Je\u015bli \u015bwiat jest bezsensownym przypadkiem, to cz\u0142owiek te\u017c jest bezsensownym przypadkiem. A on nie jest wart wi\u0119cej ni\u017c reszta. Ma to niemo\u017cliwe do utrzymania konsekwencje praktyczne. Nasza zachodnia kultura i nasze demokratyczne instytucje opieraj\u0105 si\u0119 na idei, \u017ce ka\u017cdy cz\u0142owiek ma szczeg\u00f3ln\u0105 godno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy szanowa\u0107. Ale je\u015bli jest to odrobina materii nagromadzona przez przypadek, nie widzimy, dlaczego mia\u0142aby by\u0107 specjalnie szanowana.<\/p>\n\n\n\n -Je\u015bli \u015bwiat zosta\u0142 stworzony przez Boga, to cz\u0142owiek mo\u017ce by\u0107 - jak postuluje przekaz biblijny - \"obrazem Boga\". Jest osob\u0105 na obraz os\u00f3b boskich. Istota rozumna i wolna, zdolna do dobra i mi\u0142o\u015bci, spe\u0142niaj\u0105ca si\u0119 przez mi\u0142o\u015b\u0107, na obraz os\u00f3b boskich. Radykalne wyja\u015bnienie wyj\u0105tkowo\u015bci ludzkiej \u015bwiadomo\u015bci pochodzi\u0142oby od Boga.<\/p>\n\n\n\n -Je\u015bli sam \u015bwiat jest Bogiem lub rodzajem boskiej ca\u0142o\u015bci, wszystko jest cz\u0119\u015bci\u0105 tego samego. Wszystko jest boskie lub emanacj\u0105 zjednoczon\u0105 z bosko\u015bci\u0105. W\u00f3wczas cz\u0142owiek mo\u017ce by\u0107 jedynie przej\u015bciow\u0105 iskr\u0105 ca\u0142o\u015bci, cz\u0119\u015bci\u0105, kt\u00f3ra chwilowo si\u0119 oddzieli\u0142a i chwilowo przejawia osobow\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, ale kt\u00f3ra jest powo\u0142ana do zjednoczenia i po\u0142\u0105czenia si\u0119 w Ca\u0142o\u015b\u0107, jak postuluj\u0105 wschodnie panteizmy (widoczne w tradycji buddyjskiej czy hinduistycznej). Nie mo\u017ce istnie\u0107 silna to\u017csamo\u015b\u0107 osobowa, a jedynie przej\u015bciowa. Dlatego te\u017c cz\u0119sto w tych pozycjach mo\u017cna znale\u017a\u0107 wiar\u0119 w reinkarnacj\u0119 lub transmigracj\u0119 \"dusz\".<\/p>\n\n\n\n Jeste\u015bmy przyzwyczajeni do m\u00f3wienia o wielkich wymiarach ludzkich, takich jak mi\u0142o\u015b\u0107, sprawiedliwo\u015b\u0107, wolno\u015b\u0107 i pi\u0119kno. Wydaj\u0105 nam si\u0119 one tak wa\u017cne, \u017ce mo\u017cemy je napisa\u0107 wielkimi literami: mi\u0142o\u015b\u0107, sprawiedliwo\u015b\u0107, wolno\u015b\u0107, pi\u0119kno.<\/p>\n\n\n\n Ale je\u015bli \u015bwiat jest przypadkiem i konieczno\u015bci\u0105, te ludzkie wymiary nie mog\u0105 mie\u0107 wiele tre\u015bci ani wielkiego znaczenia. Jakie znaczenie mo\u017ce mie\u0107 mi\u0142o\u015b\u0107 lub sprawiedliwo\u015b\u0107 w partii, kt\u00f3ra powstaje z cz\u0105stek elementarnych przez przypadek? W fizyce jest masa czy \u0142adunek, ale nie ma mi\u0142o\u015bci czy sprawiedliwo\u015bci. Je\u015bli nie s\u0105 wymiarami materii, a nie ma nic poza materi\u0105, to mog\u0105 by\u0107 tylko z\u0142udzeniami ducha. Mi\u0142o\u015b\u0107 nie mo\u017ce by\u0107 niczym innym jak instynktem, a na dole fizyk\u0105. I sprawiedliwo\u015b\u0107, ludzka konwencja nie maj\u0105ca podstaw ani w fizyce, kt\u00f3ra zna tylko atrakcje i odpychanie, ani w biologii, gdzie panuje prawo d\u017cungli.<\/p>\n\n\n\n Tylko je\u015bli \u015bwiat zosta\u0142 stworzony przez Boga, te bardzo ludzkie wymiary mog\u0105 by\u0107 odbiciem osobowego Boga. Tylko w takim stopniu, w jakim cz\u0142owiek jest \"obrazem Boga\", mo\u017ce istnie\u0107 w \u017cyciu ludzkim co\u015b, co jest naprawd\u0119 mi\u0142o\u015bci\u0105 i sprawiedliwo\u015bci\u0105, wolno\u015bci\u0105 i pi\u0119knem.<\/p>\n\n\n\n \u0141atwo jest wyg\u0142asza\u0107 materialistyczne twierdzenia, ale bardzo trudno jest \u017cy\u0107 jako konsekwentny materialista, poniewa\u017c przeczy to najbardziej elementarnym d\u0105\u017ceniom i uzusom ludzkiej kondycji. Ka\u017cdy materialista powinien powa\u017cnie zastanowi\u0107 si\u0119, czy jest sens, aby kocha\u0142 swoje dzieci, wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conka, rodzic\u00f3w czy przyjaci\u00f3\u0142. I to samo dotyczy ich d\u0105\u017ce\u0144 lub roszcze\u0144 do sprawiedliwo\u015bci: dlaczego kto\u015b mia\u0142by d\u0105\u017cy\u0107 do mi\u0142o\u015bci lub stan\u0105\u0107 w obronie sprawiedliwo\u015bci, zamiast zaakceptowa\u0107 przypadek i konieczno\u015b\u0107?<\/p>\n\n\n\n A je\u015bli materializm, kt\u00f3ry wydaje si\u0119 tak powa\u017cny, okazuje si\u0119 tak nieludzki, to czy nie ma b\u0142\u0119du w naszym podej\u015bciu? Je\u015bli wychodz\u0105c od naszej redukcyjnej idei materii, w ko\u0144cu zaprzeczamy temu, co ludzkie, to czy nie dlatego, \u017ce mamy z\u0142\u0105 metod\u0119? Czy nie powinni\u015bmy zacz\u0105\u0107 od istnienia tych ludzkich wymiar\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 co najmniej tak samo realne jak wymiary materii, aby pokaza\u0107, \u017ce \u015bwiat jest bogatszy ni\u017c wizja materialistyczna? A mo\u017ce sprawiedliwo\u015b\u0107 nie istnieje, poniewa\u017c nie mamy termometru, aby j\u0105 zmierzy\u0107?<\/p>\n\n\n\n Kwestia \"wielkiej litery\" wolno\u015bci jest szczeg\u00f3lna. Wolno\u015b\u0107 jest wielkim wymiarem cz\u0142owieka, bardzo wychwalanym w historii naszego wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata. Wa\u017cne pos\u0105gi Wolno\u015bci postawiono nawet w Pary\u017cu, a przede wszystkim w Nowym Jorku (dar pa\u0144stwa francuskiego).<\/p>\n\n\n\n Ale je\u015bli \u015bwiat jest tylko materi\u0105 wyewoluowan\u0105 przez przypadek i konieczno\u015b\u0107, nie mo\u017ce by\u0107 prawdziwej wolno\u015bci. Chance oznacza czysty przypadek; a konieczno\u015b\u0107 oznacza determinacj\u0119, brak wolno\u015bci. Je\u015bli materia nie jest wolna, a cz\u0142owiek jest tylko materi\u0105, to nie mo\u017ce mie\u0107 wolno\u015bci, przynajmniej tak, jak rozumiano j\u0105 w tradycji zachodniej. Wtedy ca\u0142a wsp\u00f3\u0142czesna kultura, nawet ca\u0142a kultura humanistyczna, popad\u0142aby w podstawowy b\u0142\u0105d. Dalej \u017cy\u0142aby w micie, a nie w nauce.<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie i tu nie da si\u0119 by\u0107 konsekwentnym. Gdyby\u015bmy uznali, \u017ce wolno\u015b\u0107 nie istnieje i \u017ce we wszystkim, co robimy, dominuje przypadek i konieczno\u015b\u0107, wiele musia\u0142oby si\u0119 zmieni\u0107. Ale ka\u017cda pr\u00f3ba powa\u017cnego potraktowania tego twierdzenia prowadzi do paradoksu, a nawet \u017cartu. Je\u015bli bowiem uwa\u017camy, \u017ce przypadek i konieczno\u015b\u0107 jest wyja\u015bnieniem wszystkiego, to musimy te\u017c przyj\u0105\u0107, \u017ce my\u015blimy to w\u0142a\u015bnie z czystego przypadku i konieczno\u015bci, a nie dlatego, \u017ce jest to logiczne. W zasadzie nie pozostawi\u0142oby to nam \u017cadnych argument\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Bardzo dobrze rozwin\u0105\u0142 ten paradoks papie\u017c Benedykt XVI: \"W ko\u0144cu przedstawia si\u0119 ta alternatywa: co jest u \u017ar\u00f3de\u0142? Albo tw\u00f3rczy Rozum, tw\u00f3rczy Duch, kt\u00f3ry u\u015bwiadamia sobie wszystko i pozwala si\u0119 rozwija\u0107, albo Irracjonalno\u015b\u0107, kt\u00f3ra bez zastanowienia i bez u\u015bwiadamiania sobie tego wytwarza matematycznie uporz\u0105dkowany kosmos, a tak\u017ce cz\u0142owieka z jego rozumem. Ale wtedy rozum ludzki by\u0142by przypadkiem Ewolucji i w efekcie irracjonalny\".<\/em> (homilia w Regensburgu, 12.IX.2006).<\/p>\n\n\n\n Przejd\u017amy jednak do sedna sprawy. Je\u015bli istoty ludzkie s\u0105 tylko materi\u0105, zdominowan\u0105 przez przypadek i konieczno\u015b\u0107, nie mog\u0105 by\u0107 naprawd\u0119 wolne. Jedynym materialistycznym wyj\u015bciem z tego argumentu (pr\u00f3bowanym przez wielu) jest schronienie si\u0119 w mechanice kwantowej. Okazuje si\u0119, \u017ce ca\u0142a fizyka jest deterministyczna, z wyj\u0105tkiem fizyki cz\u0105stek subatomowych, fizyki kwantowej, gdzie nie mo\u017cemy dok\u0142adnie okre\u015bli\u0107 po\u0142o\u017cenia i pr\u0119dko\u015bci cz\u0105stek elementarnych (elektron\u00f3w, foton\u00f3w) ani ich zachowania (jako fali lub jako korpusu). Jest to w skr\u00f3cie zasada indeterminizmu Heisenberga. Zgodnie z obecnym pogl\u0105dem naukowym materia jest ca\u0142kowicie zdeterminowana, z wyj\u0105tkiem tej sfery. Rozwi\u0105zaniem by\u0142aby w\u00f3wczas pr\u00f3ba odniesienia ludzkiej wolno\u015bci do tej sfery nieokre\u015blono\u015bci. Tak zrobi\u0142 na przyk\u0142ad Penrose (.Umys\u0142 cesarza<\/em>). A za nimi pod\u0105\u017caj\u0105 inni.<\/p>\n\n\n\n Ale to jest nieporozumienie. Indeterminizm oznacza, \u017ce nie wiemy, gdzie co\u015b jest i jak si\u0119 zachowa. Ale wolno\u015b\u0107 to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c brak mo\u017cliwo\u015bci przewidzenia, co si\u0119 stanie. Jest to w\u0142a\u015bnie decydowanie i tworzenie tego, co si\u0119 wydarzy. Widziane z daleka zachowanie ludzi mo\u017ce przypomina\u0107 zachowanie cz\u0105stek subatomowych, poniewa\u017c jest nieprzewidywalne. Ale wolni ludzie my\u015bl\u0105 o tym, co zamierzaj\u0105 zrobi\u0107 i co si\u0119 stanie dalej, kieruj\u0105 si\u0119 inteligencj\u0105, a nie indeterminizmem. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce katedra w Toledo by\u0142a nieokre\u015blona zanim zosta\u0142a zbudowana, poniewa\u017c nic nie wskazywa\u0142o na to, \u017ce na tym kawa\u0142ku ziemi powstanie katedra. Ale Katedra w Toledo nie jest owocem indeterminizmu, lecz ludzkiej inteligencji i wolno\u015bci: jest owocem projekt\u00f3w i wyobra\u017ani oraz tw\u00f3rczych decyzji. Dlatego jest pe\u0142na my\u015bli, co nie zdarza si\u0119 w zachowaniu cz\u0105stek elementarnych ani w \u017cadnej innej sferze materii.<\/p>\n\n\n\n Jeste\u015bmy wolni, bo jeste\u015bmy inteligentni. A inteligencja jest prawie tak wielk\u0105 tajemnic\u0105 jak wolno\u015b\u0107. Jest to najbardziej oczywisty dow\u00f3d na to, \u017ce we wszech\u015bwiecie istnieje co\u015b wi\u0119cej ni\u017c materia: istnieje inteligencja. Ale jest te\u017c, w \u015bwiecie ludzkim, prawda, sprawiedliwo\u015b\u0107, pi\u0119kno i mi\u0142o\u015b\u0107. Dla chrze\u015bcijanina wszystkie te wymiary s\u0105 odbiciem obrazu Boga. I nie maj\u0105 innego mo\u017cliwego wyja\u015bnienia.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Sobre el origen del hombre y del mundo, antes s\u00f3lo ten\u00edamos el relato del G\u00e9nesis y algunos mitos y f\u00e1bulas antiguos. Desde mediados del siglo XIX, tenemos otro relato sobre el origen de las especies y del hombre, el que inici\u00f3 Charles Darwin, que ha sido completado y perfilado a medida que hemos conocido mejor […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":6891,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[537,53],"tags":[496],"class_list":["post-2110","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-recursos","category-teologia-siglo-xx","tag-teologia"],"yoast_head":"\nTrzy r\u00f3\u017cne modele m\u0119skie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Problem \"wielkich liter\"<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Praktyczny problem materializmu<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Problem wolno\u015bci<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Materialistyczne paradoksy w obliczu wolno\u015bci<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Pomy\u0142ki dotycz\u0105ce nieokre\u015blono\u015bci<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Wniosek<\/strong><\/h2>\n\n\n\n