W XX wieku dwa traktaty teologiczne (pomijaj\u0105c egzegez\u0119) pretendowa\u0142y do przej\u0119cia ca\u0142ej teologii. Jednym z nich jest teologia fundamentalna, poniewa\u017c twierdzi\u0142a, \u017ce jest uzasadnieniem dla wszystkich spraw teologii. Drugi, bardziej mniejszo\u015bciowy, to Eschatologia, gdy argumentuje, \u017ce ca\u0142e chrze\u015bcija\u0144skie przes\u0142anie jest i musi by\u0107 eschatologiczne. To s\u0105 do\u015b\u0107 antytetyczne podej\u015bcia. Twierdzenie teologii fundamentalnej wychodzi z wymaga\u0144 rozumu, czasem rozumu akademickiego. Natomiast twierdzenie o Eschatologii jest przede wszystkim inspirowane teologicznie. Ci pierwsi mog\u0105 b\u0142\u0105dzi\u0107 po stronie racjonalizmu. Drugi, w swoich skrajno\u015bciach, mo\u017ce wskazywa\u0107 na utopi\u0119. Prowadzi to do wniosku, \u017ce s\u0105 one potrzebne do wzajemnej kompensacji.<\/p>\n\n\n\n
Eschatologia jest naprawd\u0119 wszechogarniaj\u0105ca, poniewa\u017c sam Chrystus przedstawi\u0142 swoj\u0105 Ewangeli\u0119 zapowiadaj\u0105c\u0105 nadchodz\u0105ce Kr\u00f3lestwo. A tak\u017ce dlatego, \u017ce istot\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwa, wed\u0142ug s\u0142\u00f3w Guardiniego, jest osoba - Jezus Chrystus. Ale Jezus Chrystus w swojej pe\u0142ni, a wi\u0119c zmartwychwsta\u0142y. \u017byjemy w napi\u0119ciu wobec Parousii. I zar\u00f3wno w Liturgii, jak i w chrze\u015bcija\u0144skim dzia\u0142aniu: oczekujemy, \u017ce Pan przyjdzie teraz i na ko\u0144cu. <\/p>\n\n\n\n
Cz\u0119\u015b\u0107 teolog\u00f3w protestanckich podkre\u015bla\u0142a, \u017ce teologia musi skupi\u0107 si\u0119 na zmartwychwsta\u0142ym Jezusie Chrystusie (Karl Barth), a cz\u0119\u015b\u0107 skonkretyzowa\u0142a to na eschatologii (Althaus, The lezten Dinge<\/em>). Jezus Chrystus jest przyczyn\u0105, wzorem i przedsmakiem cz\u0142owieka w jego pe\u0142ni, jak pokazuje to \u015bw. Pawe\u0142. <\/p>\n\n\n\n Podr\u0119czniki katolickie dzieli\u0142y eschatologi\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci: indywidualn\u0105 i ostateczn\u0105. W pierwszej cz\u0119\u015bci zajmowali si\u0119 problemem \u015bmierci (z problemem, by\u0107 mo\u017ce, duszy oddzielonej), s\u0105du i trzech mo\u017cliwych stan\u00f3w (niebo, piek\u0142o i czy\u015bciec), czasem dodaj\u0105c refleksj\u0119 nad b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem. W drugiej cz\u0119\u015bci, eschatologii ostatecznej, zajmowali si\u0119 powt\u00f3rnym przyj\u015bciem Chrystusa z jego znakami, zmartwychwstaniem cia\u0142a oraz nowym niebem i now\u0105 ziemi\u0105. Poniewa\u017c te tematy by\u0142y bardziej tajemnicze, by\u0142 to rodzaj dodatku. Eschatologia by\u0142a skoncentrowana na ko\u0144cu ka\u017cdego cz\u0142owieka. Pytano nawet, czy zmartwychwstanie cia\u0142 co\u015b dodaje, a odpowiedzi\u0105 by\u0142a pewna przypadkowa chwa\u0142a. By\u0142o to sprzeczne z pogl\u0105dem, \u017ce zmartwychwstanie Chrystusa jest zasadniczym wydarzeniem chrze\u015bcija\u0144stwa i musi stanowi\u0107 centrum eschatologii.<\/p>\n\n\n\n Wiele punkt\u00f3w podkre\u015blonych przez Egzeget\u0119 przyczyni\u0142o si\u0119 do powstania tej samej linii. Po pierwsze, oczywi\u015bcie, centralno\u015b\u0107 Chrystusa. Nast\u0119pnie fakt, \u017ce przepowiadanie Chrystusa od pocz\u0105tku mia\u0142o charakter eschatologiczny: zapowiada\u0142 Kr\u00f3lestwo, kt\u00f3rego zaczynem w tym \u015bwiecie jest Ko\u015bci\u00f3\u0142. Nadaje to eschatologiczny ton ca\u0142emu chrze\u015bcija\u0144skiemu przepowiadaniu i ca\u0142ej jego historii. <\/p>\n\n\n\n I nie jest to przede wszystkim sprawa indywidualna, ale realizuje si\u0119 w Ciele Chrystusa w historii, kt\u00f3rym jest Ko\u015bci\u00f3\u0142. Najpierw w Jezusie Chrystusie, kt\u00f3ry \"Powsta\u0142 z martwych jako pierwszy owoc tych, kt\u00f3rzy zasn\u0119li\".<\/em> (1 Kor 15, 20) i w tym ruchu ci\u0105gnie za sob\u0105 swoje mistyczne Cia\u0142o, a nawet ca\u0142e stworzenie, \"kt\u00f3ry z gor\u0105c\u0105 t\u0119sknot\u0105 oczekuje objawienia si\u0119 syn\u00f3w Bo\u017cych\". <\/em>(Rz 8, 19). Objawienie Boga jest jednocze\u015bnie histori\u0105 Przymierza, histori\u0105 zbawienia, a tak\u017ce histori\u0105 Kr\u00f3lestwa. Kr\u00f3lestwo (z Chrystusem w centrum) jest wielkim tematem eschatologii i przewija si\u0119 przez ca\u0142\u0105 histori\u0119 zbawienia. <\/p>\n\n\n\n Nale\u017ca\u0142o odwr\u00f3ci\u0107 traktat: zacz\u0105\u0107 od zmartwychwstania Chrystusa, pierwocin, obietnicy i przyczyny naszego zmartwychwstania; m\u00f3wi\u0107 o historii zbawienia lub o Kr\u00f3lestwie i o realizacji Ko\u015bcio\u0142a; nada\u0107 ca\u0142emu or\u0119dziu chrze\u015bcija\u0144skiemu i ca\u0142ej teologii to eschatologiczne napi\u0119cie. Co wi\u0119cej, wyra\u017ca si\u0119 ona wybitnie w Liturgii, w ka\u017cdej Eucharystii, gdzie Pascha Pana odnawia si\u0119 a\u017c do Jego powrotu. A w roku liturgicznym, od Adwentu do ostatniego tygodnia czasu zwyk\u0142ego, drugie przyj\u015bcie Chrystusa (Chrystusa Kr\u00f3la i S\u0119dziego historii).<\/p>\n\n\n\n Zetkni\u0119cie eschatologii i liturgii by\u0142o bardzo wzbogacaj\u0105ce dla obu traktat\u00f3w. W rzeczywisto\u015bci te odkryte teraz na nowo relacje by\u0142y ju\u017c obecne u Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a. By\u0142 to kolejny przejaw powszechnego w historii teologii efektu. Scholastyka skupi\u0142a si\u0119 na badaniu rzeczywisto\u015bci rzeczy za pomoc\u0105 ontologii odziedziczonej po Arystotelesie; oddzielona dusza, kontemplacja, stan zmartwychwsta\u0142ych cia\u0142, tak\u017ce \"res\"<\/em> sakrament\u00f3w czy Ko\u015bcio\u0142a jako rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej. To by\u0142 jego wk\u0142ad. Nie mia\u0142 jednak metody, by poradzi\u0107 sobie z wymiarem symbolicznym. To by\u0142o jego niedopatrzenie. Poprzez ponowne po\u0142\u0105czenie z teologi\u0105 patrystyczn\u0105 (a tak\u017ce z teologi\u0105 wschodni\u0105, kt\u00f3ra jest patrystyczna z tradycji) podej\u015bcia zosta\u0142y odnowione. <\/p>\n\n\n\n Kolejna inspiracja przysz\u0142a z zupe\u0142nie innego kierunku. Ju\u017c wielki rosyjski intelektualista chrze\u015bcija\u0144ski Miko\u0142aj Bierdiajew (1874-1948) ostrzega\u0142, \u017ce marksizm jest rodzajem chrze\u015bcija\u0144skiej herezji i \u017ce zsekularyzowa\u0142 jego nadziej\u0119, obiecuj\u0105c niebo na ziemi. Marksistowski my\u015bliciel krytyczny, Ernst Bloch (1885-1977), zauwa\u017cy\u0142 to w\u0142a\u015bnie w swoim obszernym eseju Zasada nadziei<\/em> (1949). I okre\u015bli\u0142 nadziej\u0119 jako podstawowy impuls ludzkiego \u017cycia, kt\u00f3re potrzebuje przysz\u0142o\u015bci. Albo jest nawet przysz\u0142y, bo musi si\u0119 zrealizowa\u0107 jako osoba, a przede wszystkim jako spo\u0142ecze\u0144stwo (czyli to, co trwa\u0142e). W tym sensie nie chodzi o bycie, ale o stawanie si\u0119. Dlatego nadzieja i, w tym samym stopniu, utopia jako cel s\u0105 kluczami do bycia cz\u0142owiekiem.<\/p>\n\n\n\n Pomys\u0142 ten zrobi\u0142 wra\u017cenie na m\u0142odym w\u00f3wczas teologu protestanckim, J\u00fcrgenie Moltmannie, kt\u00f3ry przejrza\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 i przedyskutowa\u0142 j\u0105 z Blochem. Krytyka, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by\u0142o postawi\u0107 Blochowi, by\u0142a oczywista: nadzieja jest rzeczywi\u015bcie wielk\u0105 si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105 ludzkiej psychologii, ale Kr\u00f3lestwo na ziemi jest niemo\u017cliwe, bo nie da si\u0119 pokona\u0107 ani \u015bmierci, ani ludzkich ogranicze\u0144 i pora\u017cek. Pomijaj\u0105c fakt, \u017ce ca\u0142a osobista nadzieja naprawd\u0119 znika, by pogr\u0105\u017cy\u0107 si\u0119 na rzecz spo\u0142ecznego kr\u00f3lestwa. Jednak bez wzgl\u0119du na to, jak wiele si\u0119 zrobi, przej\u015bcie od faktyczno\u015bci do transcendencji jest w tym \u015bwiecie niemo\u017cliwe. Tutaj zawsze jest co\u015b do zrobienia i nigdy nie wyjdziemy z tego ca\u0142o, niezale\u017cnie od tego, jak bardzo si\u0119 poprawimy. Z wszystkimi paradoksami, kt\u00f3re mog\u0105 si\u0119 pojawi\u0107, co wi\u0119cej, co tak naprawd\u0119 oznacza poprawa.<\/p>\n\n\n\n Ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Bloch mia\u0142 sporo racji. Nadzieja jest si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105, cz\u0142owiek jest nadziej\u0105. \u015awiecka nadzieja nie ma wiarygodnego celu, ale nadzieja chrze\u015bcija\u0144ska ma. Podejmuj\u0105c wspomniane inspiracje i wyzwanie Blocha, Moltmann zbudowa\u0142 sw\u00f3j Teologia nadziei<\/em> (1966). I mia\u0142o to ogromny wp\u0142yw. Sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce eschatologia jest w ko\u0144cu teologi\u0105 nadziei i odwrotnie. Nadzieja nie by\u0142a ju\u017c m\u0142odsz\u0105 siostr\u0105 dw\u00f3ch pozosta\u0142ych cn\u00f3t, jak to poetycko przedstawi\u0142 P\u00e9guy (Portyk tajemnicy drugiej cnoty<\/em>). <\/p>\n\n\n\n Moltmann zawsze by\u0142 cz\u0142owiekiem \u0142atwych s\u0142\u00f3w i wielkich perspektyw, ale mo\u017ce ma odwrotny problem do scholastyki. W scholastyce zwracanie uwagi na rzeczywisto\u015b\u0107 prowadzi\u0142o do lekcewa\u017cenia tego, co symboliczne. Tu czasem uwaga na to, co symboliczne, mo\u017ce prowadzi\u0107 do oderwania od rzeczywisto\u015bci. To w\u0142a\u015bnie ma tendencj\u0119 do mitologii... Zmartwychwstanie Chrystusa jest realne, a nie jest tylko czekaniem w przysz\u0142o\u015bci, gdzie ma si\u0119 ujawni\u0107. <\/p>\n\n\n\n Mi\u0119dzy innymi \"teologia nadziei\" stawia\u0142a na rol\u0119 utopii jako si\u0142y nap\u0119dowej ludzkiej historii. Dok\u0142adnie wtedy, gdy marksizm rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 jako ideologia planetarna, gdy osi\u0105gn\u0105\u0142 r\u00f3\u017cne symbiozy z my\u015bl\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 i gdy sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce to nie niebo. By\u0142aby ona jedn\u0105 z inspiracji dla Metzowskiej teologii polityki i teologii wyzwolenia. <\/p>\n\n\n\n Potrzebujemy utopii, b\u0119dzie p\u00f3\u017aniej nostalgicznie powtarza\u0107 pewna chrze\u015bcija\u0144ska lewica, pr\u00f3buj\u0105c przy okazji usprawiedliwi\u0107 do\u015b\u0107 niedoskona\u0142\u0105 (i w wielu przypadkach zbrodnicz\u0105) przesz\u0142o\u015b\u0107. Ale utopia Tomasza More'a, kt\u00f3ra by\u0142a pierwsza, nikogo nie zabi\u0142a. A marksistowska utopia zabi\u0142a wiele milion\u00f3w. St\u0105d postmodernistyczna reakcja: nie chcemy wielkich narracji, kt\u00f3re s\u0105 bardzo niebezpieczne. Zarz\u0105dzanie utopi\u0105 wymaga rozeznania, ale przede wszystkim gruntownej akceptacji wielkiej zasady moralnej, \u017ce utopijny cel nie u\u015bwi\u0119ca \u015brodk\u00f3w; nie mo\u017cna robi\u0107 niczego w imi\u0119 utopii. <\/p>\n\n\n\n W ca\u0142ym tym fermencie idei \u00f3wczesny teolog i p\u00f3\u017aniejszy papie\u017c wyk\u0142ada\u0142 w Ratyzbonie, obok innych przedmiot\u00f3w, eschatologi\u0119. I skomponowa\u0142 ma\u0142y podr\u0119cznik (1977) z wieloma inteligentnymi i dobrze ocenionymi rzeczami. Jak zaznacza w przedmowie, podr\u0119cznik ma dwie troski. Z jednej strony, z zadowoleniem przyjmuje pr\u00f3b\u0119 ponownego skoncentrowania eschatologii w Chrystusie, co jest my\u015bl\u0105 przewodni\u0105 teologii nadziei, i dostrzega jej polityczne i historyczne konsekwencje. Kwalifikuje r\u00f3wnie\u017c ide\u0119, \u017ce \u015bmier\u0107 jest momentem pe\u0142ni, jak chcia\u0142 to przedstawi\u0107 Rahner; do\u015bwiadczenie to jest raczej odwrotne. <\/p>\n\n\n\n Zawiera on jednak niezwyk\u0142\u0105 nowo\u015b\u0107. Porusza temat odr\u0119bnej duszy, kt\u00f3ry jest trudny do przedstawienia w naszym wsp\u00f3\u0142czesnym kontek\u015bcie naukowym. Pomaga mu w tym inspiracja filozofi\u0105 dialogiczn\u0105 Ebnera i Martina Bubera, kt\u00f3ry formu\u0142uje j\u0105 bardziej przekonuj\u0105co. Z chrze\u015bcija\u0144skiego punktu widzenia cz\u0142owiek jest istot\u0105 stworzon\u0105 przez Boga dla mi\u0142osnej relacji z Nim na zawsze. Jest to teologiczna podstawa do zrozumienia przetrwania os\u00f3b (duszy) poza \u015bmierci\u0105. Nie zale\u017cy ona od aktualnej wiarygodno\u015bci staro\u017cytnych demonstracji duszy ani od pogl\u0105d\u00f3w Platona. Or\u0119dzie chrze\u015bcija\u0144skie ma swoje podstawy w tym \"personalizmie dialogicznym\", kt\u00f3ry pozwala nam r\u00f3wnie\u017c zag\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119 w to, co znaczy by\u0107 osob\u0105. Ten w\u0105tek, na kt\u00f3ry zwr\u00f3cono ju\u017c uwag\u0119 w. Wprowadzenie do chrze\u015bcija\u0144stwa,<\/em> by\u0142a pi\u0119knym wk\u0142adem podr\u0119cznika Josepha Ratzingera, nawet je\u015bli nie jest jego orygina\u0142em. Ale to da\u0142o jej si\u0142\u0119 i upowszechnienie. <\/p>\n\n\n\n W\u0142a\u015bciwie stan oddzielonej duszy mi\u0119dzy \u015bmierci\u0105 a zmartwychwstaniem jest kwesti\u0105 z\u0142o\u017con\u0105. \u015aw. Tomasz z Akwinu widzia\u0142 to i ma na ten temat quaestio disputata<\/em>. Musi by\u0107 prze\u017cycie, inaczej ka\u017cde zmartwychwstanie, nawet to Chrystusa, by\u0142oby ponownym stworzeniem. Ale ta dusza pozbawiona jest psychologicznych zasob\u00f3w wra\u017cliwo\u015bci, dlatego jej czas subiektywny nie mo\u017ce by\u0107 ci\u0105g\u0142y jak czas, kt\u00f3rego do\u015bwiadczamy z cia\u0142em. Dostrzeg\u0142 to r\u00f3wnie\u017c \u015bw. Tomasz. Mo\u017cna zatem my\u015ble\u0107 o pewnej subiektywnej blisko\u015bci mi\u0119dzy momentem \u015bmierci a momentem zmartwychwstania. Niekt\u00f3rzy autorzy katoliccy uto\u017csamiaj\u0105 te dwa momenty (Greshake), ale nie jest to mo\u017cliwe, poniewa\u017c istniej\u0105 wydarzenia po\u015brednie, takie jak s\u0105d i relacje komunii \u015bwi\u0119tych. Nie mo\u017cna jednak my\u015ble\u0107 o tym z naszym do\u015bwiadczeniem, bo dusza jest ju\u017c przed Bogiem, kt\u00f3ry nad ni\u0105 pracuje. To nie jest naturalne prze\u017cycie, ale sytuacja eschatologiczna. <\/p>\n\n\n\n Co ciekawe, o ile kwestia odr\u0119bnej duszy jest trudna do przedstawienia do\u015b\u0107 materialistycznej publiczno\u015bci, o tyle wiara w reinkarnacj\u0119 czy metempsychoz\u0119 wyros\u0142a, poprzez kulturow\u0105 osmoz\u0119 z przekona\u0144 buddyjskich czy hinduistycznych. I domaga si\u0119 uwagi. <\/p>\n\n\n\n R\u00f3wnolegle do tych przemian w eschatologii wiek XX by\u0142 \u015bwiadkiem obfitej refleksji nad teologi\u0105 historii, kt\u00f3ra w niewielkim stopniu wsp\u00f3\u0142gra\u0142a z traktatem, ale zas\u0142uguje na uwzgl\u0119dnienie. <\/p>\n\n\n\n Znane s\u0105 rozprawy \u017cydowskiego filozofa Karla L\u00f6witza na temat teologii historii Augustyna oraz jego eseje o historii i zbawieniu oraz o sensie historii. R\u00f3wnie\u017c cytowany wy\u017cej Bierdiajew ma godny uwagi esej nt. Znaczenie historii<\/em>. I wielki francuski historyk Henri Iren\u00e9e Marrou. Z drugiej strony mamy Tajemnica czasu<\/em>przez Jeana Mouroux. I Tajemnica historii<\/em>przez Jeana Dani\u00e9lou. I Filozofia historii<\/em>przez Jacquesa Maritaina, kt\u00f3ry dostrzega jednoczesne narastanie dobra i z\u0142a. I Teologia historii<\/em>przez Bruno Forte, kt\u00f3rego teologia jest skonstruowana w\u0142a\u015bnie z historii. A z drugiej strony ta uwaga o utopijno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 Henri De Lubac, w swoim eseju nt. Duchowe potomstwo Joachima z Fiore<\/em>. A Gilson, w Metamorfozy miasta Bo\u017cego<\/em>. <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" En el siglo XX, dos tratados teol\u00f3gicos (dejando aparte la ex\u00e9gesis) han pretendido hacerse con toda la teolog\u00eda. Uno es la Teolog\u00eda Fundamental, porque se atribu\u00eda la justificaci\u00f3n de todas las materias de la teolog\u00eda. El otro, m\u00e1s minoritario, es la Escatolog\u00eda, cuando defiende que todo el mensaje cristiano es y tiene que ser escatol\u00f3gico. […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":21118,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[537,53],"tags":[496],"class_list":["post-21117","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-recursos","category-teologia-siglo-xx","tag-teologia"],"yoast_head":"\nInspiracje z Pisma \u015awi\u0119tego<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Adnotacje patrystyczne i liturgiczne<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Nowo\u015b\u0107: teologia nadziei<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Miejsce utopii<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Podr\u0119cznik Josepha Ratzingera<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Problemy duszy rozdzielonej <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
A teologia historii<\/strong><\/h2>\n\n\n\n