{"id":22464,"date":"2022-08-03T05:59:00","date_gmt":"2022-08-03T04:59:00","guid":{"rendered":"https:\/\/omnesmag.com\/?p=22464"},"modified":"2022-08-01T11:37:09","modified_gmt":"2022-08-01T10:37:09","slug":"pio-xii-amigo-israel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/actualidad\/pio-xii-amigo-israel\/","title":{"rendered":"Pius XII, wielki przyjaciel narodu izraelskiego"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\">W zwi\u0105zku z nadchodz\u0105cym <a href=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/aktualnosci\/archiwum-judio\/\">odtajnienie dokument\u00f3w<\/a> Archiwa watyka\u0144skie na temat prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w przez nazistowskie Niemcy (\"holokaust\"), to dobry moment, aby przejrze\u0107 reakcje Piusa XII na t\u0119 poga\u0144sk\u0105 ideologi\u0119: czy to prawda, \u017ce cz\u0119sto zarzuca mu si\u0119, \u017ce \"milcza\u0142\" w obliczu nazistowskich zbrodni, \u017ce \"m\u00f3g\u0142 zrobi\u0107 wi\u0119cej\"?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy Eugenio Pacelli - wybrany na papie\u017ca 2 marca 1939 r., w tym samym dniu co jego 63 urodziny, jako nast\u0119pca Piusa XI - zmar\u0142 9 pa\u017adziernika 1958 r., nast\u0105pi\u0142 ci\u0105g wyraz\u00f3w \u017ca\u0142oby i uznania. Znamienne w\u015br\u00f3d nich by\u0142y wypowiedzi \u00f3wczesnej premier Izraela Goldy Meier, kt\u00f3ra op\u0142akiwa\u0142a strat\u0119 \"wielkiego przyjaciela narodu izraelskiego\". Wiadomo r\u00f3wnie\u017c, \u017ce kiedy Izrael Zolli - kt\u00f3ry by\u0142 g\u0142\u00f3wnym rabinem Rzymu w latach 1939-1945 - zosta\u0142 ochrzczony w Ko\u015bciele katolickim 13 lutego 1945 roku, wybra\u0142 Eugeniusz jako swoje chrze\u015bcija\u0144skie imi\u0119, w podzi\u0119ce za wysi\u0142ki Piusa XII w celu ratowania \u017byd\u00f3w w Rzymie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Dane<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Podczas niemieckiej dominacji w Rzymie, mi\u0119dzy 10 wrze\u015bnia 1943 r. a 4 czerwca 1944 r., papie\u017c wyda\u0142 rozkaz otwarcia klasztor\u00f3w, a nawet samego Watykanu i letniej rezydencji papie\u017ca w Castengandolfo, aby przyj\u0105\u0107 \u017byd\u00f3w prze\u015bladowanych przez SS i Gestapo: w 155 klasztorach w Rzymie ukrywano 4.238 rzymskich \u017byd\u00f3w, opr\u00f3cz 477 innych, kt\u00f3rzy zostali przyj\u0119ci w Watykanie i oko\u0142o 3.000, kt\u00f3rzy znale\u017ali schronienie w Castengandolfo.238 rzymskich \u017byd\u00f3w ukryto w 155 klasztorach w Rzymie, do czego nale\u017cy doda\u0107 477 innych, kt\u00f3rzy zostali przyj\u0119ci w Watykanie i oko\u0142o 3000, kt\u00f3rzy znale\u017ali schronienie w Castengandolfo, gdzie w pokoju papieskim schroni\u0142y si\u0119 ci\u0119\u017carne \u017byd\u00f3wki: w papieskim \u0142\u00f3\u017cku urodzi\u0142o si\u0119 oko\u0142o 40 dzieci.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ta dzia\u0142alno\u015b\u0107 pomocowa dzi\u0119ki bezpo\u015bredniej interwencji papie\u017ca nie ogranicza\u0142a si\u0119 tylko do Rzymu; poprzez \"cich\u0105\" dyplomacj\u0119 watyka\u0144sk\u0105 uratowano setki tysi\u0119cy istnie\u0144 ludzkich; w 2002 roku Ruth Lapide, \u017cona znanego pisarza \u017cydowskiego Pinchasa Lapide, potwierdzi\u0142a, \u017ce liczb\u0119 \u017byd\u00f3w uratowanych bezpo\u015brednio przez dyplomacj\u0119 watyka\u0144sk\u0105 w latach 1939-1945 ocenia na oko\u0142o 800 000 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Pius XII, Sprawiedliwy w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Watyka\u0144ska pomoc dla prze\u015bladowanych \u017byd\u00f3w da\u0142a papie\u017cowi Piusowi XII reputacj\u0119, kt\u00f3rej uciele\u015bnieniem by\u0142o uznanie przez komisj\u0119 Yad Vashem tytu\u0142u \"sprawiedliwy w\u015br\u00f3d narod\u00f3w\" dla rzymskich ksi\u0119\u017cy, takich jak kardyna\u0142 Pietro Palazzini (1912-2000), kt\u00f3ry w miesi\u0105cach niemieckiej okupacji Rzymu by\u0142 wicerektorem rzymskiego seminarium. Kiedy Pietro Palazzini w 1985 roku odbiera\u0142 ten zaszczyt w Yad Vashem, odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do osoby, kt\u00f3ra sta\u0142a za ca\u0142\u0105 pomoc\u0105 Watykanu: papie\u017ca Piusa XII. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">R\u00f3wnie\u017c Niemcy po upadku nazizmu okaza\u0142y wdzi\u0119czno\u015b\u0107 Piusowi XII, np. oficjalnie uznaj\u0105c nadanie ulicom jego imienia. Innym przyk\u0142adem presti\u017cu, jakim cieszy\u0142 si\u0119 Pius XII za \u017cycia, jest ok\u0142adka po\u015bwi\u0119cona mu przez magazyn <em>Czas<\/em> w sierpniu 1943 roku, w kt\u00f3rym zosta\u0142 doceniony za swoje dzia\u0142ania na rzecz pokoju.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Sztuka<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednak zaledwie pi\u0119\u0107 lat po jego \u015bmierci mi\u0119dzynarodowa opinia publiczna dokona\u0142a zwrotu o 180 stopni w kwestii postrzegania Piusa XII. Czarna legenda o papie\u017cu zaczyna si\u0119 od przedstawienia: <em>Wikary<\/em> autorstwa Rolfa Hochhutha, wystawiona po raz pierwszy w 1963 roku. O dziwo, tendencyjny pogl\u0105d na t\u0119 sztuk\u0119 zdo\u0142a\u0142 zyska\u0107 powszechn\u0105 walut\u0119. Ta interpretacja utrzymywa\u0142a si\u0119 przez dziesi\u0119ciolecia; w jednej z najbardziej kontrowersyjnych wypowiedzi John Cornwell posun\u0105\u0142 si\u0119 do nazwania go \"papie\u017cem Hitlera\": taki by\u0142 tytu\u0142 jego ksi\u0105\u017cki z 1999 r, <em>Papie\u017c Hitlera<\/em>.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W artykule dla dziennika <em>Die Welt<\/em>W zwi\u0105zku z tym dziennikarz Sven Felix Kellerhoff powiedzia\u0142: \"Nie ma chyba \u017cadnej innej \u015bwiatowej postaci historycznej, kt\u00f3ra tak jak Eugenio Pacelli - w tak kr\u00f3tkim czasie po \u015bmierci - przesz\u0142a drog\u0119 od powszechnie szanowanego wzoru do osoby pot\u0119pionej przez wi\u0119kszo\u015b\u0107. Wynika\u0142o to g\u0142\u00f3wnie z gry <em>Wikary <\/em>przez Rolfa Hochhutha\".<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Zapomniane fakty<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W przeciwie\u0144stwie do gatunk\u00f3w rozprzestrzenionych przez <em>Wikary<\/em>Ale fakty m\u00f3wi\u0105 innym j\u0119zykiem. Eugenio Pacelli, nuncjusz apostolski w Niemczech w latach 1917-1929, najpierw w Monachium, a od 1925 r. w Berlinie, okaza\u0142 wyra\u017ane odrzucenie narodowego socjalizmu od samego momentu, w kt\u00f3rym si\u0119 z nim spotka\u0142, przy okazji zamachu stanu dokonanego przez Ludendorffa i Hitlera, swoim marszem na Feldherrnhalle w Monachium w pi\u0105tek, 9 listopada 1923 r. W swoim raporcie dla Watykanu na temat tych niepokoj\u00f3w, nuncjusz okre\u015bli\u0142 ruch Hitlera jako \"fanatycznie antykatolicki\"; podczas procesu Ludendorffa, Eugenio Pacelli okre\u015bli\u0142 nacjonalizm jako \"najci\u0119\u017csz\u0105 herezj\u0119 naszych czas\u00f3w\".<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lata p\u00f3\u017aniej, kiedy by\u0142 ju\u017c kardyna\u0142em sekretarzem stanu, Eugenio Pacelli oficjalnie reprezentowa\u0142 papie\u017ca Piusa XI w Lourdes, 29 kwietnia 1935 r., na masowym wydarzeniu, podczas kt\u00f3rego modlono si\u0119 o pok\u00f3j; w swoim przem\u00f3wieniu Pacelli pot\u0119pi\u0142 \"przes\u0105d krwi i rasy\", wyra\u017an\u0105 aluzj\u0119 do ideologii nazistowskiej.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Encyklika \"Piusa XII\".\u00a0<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najwyra\u017aniejszym wyrazem odrzucenia nazizmu by\u0142a encyklika <em>Mit brennender Sorge<\/em>. Cho\u0107 zosta\u0142 promulgowany - 21 marca 1937 roku - przez papie\u017ca Piusa XI, nosi znami\u0119 \u00f3wczesnego sekretarza stanu, Eugenio Pacellego. Encyklika by\u0142a odpowiedzi\u0105 nie tylko na liczne ataki na przedstawicieli Ko\u015bcio\u0142a, ale bardziej szczeg\u00f3\u0142owo na brak reakcji rz\u0105du niemieckiego na protesty przeciwko \u0142amaniu konkordatu podpisanego 20 lipca 1933 r. mi\u0119dzy Stolic\u0105 Apostolsk\u0105 a rz\u0105dem niemieckim: w ci\u0105gu lat Pacelli dostarczy\u0142 ponad 50 not dyplomatycznych z protestami do ambasadora Niemiec przy Stolicy Apostolskiej, ale bezskutecznie. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Eugenio Pacelli pozostawi\u0142 sw\u00f3j \u015blad nawet w tytule encykliki, pierwszej w historii, kt\u00f3ra zosta\u0142a og\u0142oszona w j\u0119zyku innym ni\u017c \u0142aci\u0144ski, co jest kolejnym dowodem na wag\u0119, jak\u0105 przywi\u0105zuje do niej Stolica Apostolska: projekt, przygotowany przez biskupa Monachium, Michaela Faulhabera, zaczyna\u0142 si\u0119 od s\u0142\u00f3w \"Mit grosser Sorge\" (\"Z wielkim przej\u0119ciem\"); Eugenio Pacelli w\u0142asnor\u0119cznie przekre\u015bli\u0142 s\u0142owo \"grosser\" i zast\u0105pi\u0142 je s\u0142owem \"brennender\"; w ten spos\u00f3b tytu\u0142 encykliki zosta\u0142 ustalony i przejdzie do historii: \"Mit brennender Sorge\" (\"Z gor\u0105cym przej\u0119ciem\" lub w oficjalnym t\u0142umaczeniu watyka\u0144skim: \"Z \u017cywym przej\u0119ciem\").<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Encyklika, kt\u00f3ra okre\u015bli\u0142a ideologi\u0119 nazistowsk\u0105 jako \"panteizm\" i skrytykowa\u0142a tendencje przyw\u00f3dc\u00f3w narodowego socjalizmu do o\u017cywiania staro\u017cytnych religii germa\u0144skich, w jednoznacznych s\u0142owach wyrazi\u0142a odrzucenie narodowosocjalistycznej ideologii \"rasy i ludu\" i przeciwstawi\u0142a j\u0105 wierze chrze\u015bcija\u0144skiej. Encyklika <em>Mit brennender Sorge<\/em> by\u0142 w rzeczywisto\u015bci jedynym wi\u0119kszym protestem w ci\u0105gu dwunastu lat nazizmu. Dotar\u0142 on do oko\u0142o 11,5 tysi\u0105ca parafii istniej\u0105cych w Rzeszy, wcze\u015bniej nieznanych gestapo.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Reakcja nazist\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nazistowskie kierownictwo uzna\u0142o to za wyra\u017any atak na ich ideologi\u0119 i odpowiedzia\u0142o na to ostrymi represjami. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 rozmowa biskupa pomocniczego Augsburga Franza Xavera Eberle z Hitlerem z 6 grudnia 1937 r., o kt\u00f3rej pisemnie poinformowa\u0142 Rzym kardyna\u0142 Faulhaber na wyra\u017ane polecenie kardyna\u0142a sekretarza stanu Pacellego. W tej rozmowie Hitler powiedzia\u0142 Eberle, \u017ce Niemcy maj\u0105 w Watykanie tylko jednego kardyna\u0142a, kt\u00f3ry ich rozumie i \"niestety nie jest to Pacelli, ale Pizzardo\".<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ciekawa jest te\u017c opinia Josepha Goebbelsa o Pacellim, kt\u00f3ry wspomina o nim w swoim dzienniku ponad sto razy. Na przyk\u0142ad w 1937 roku pisa\u0142: \"Pacelli, ca\u0142kowicie przeciwko nam. Liberalista i demokrata\". Z okazji wyboru Eugenio Pacellego na papie\u017ca 2 marca 1939 r. niemiecki minister propagandy pisa\u0142: \"Pacelli wybrany papie\u017cem (...) Papie\u017c polityczny i by\u0107 mo\u017ce bojowy, kt\u00f3ry b\u0119dzie dzia\u0142a\u0142 sprytnie i umiej\u0119tnie.Strze\u017ccie si\u0119! A 27 grudnia 1939 roku Joseph Goebbels odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do \u015bwi\u0105tecznego przem\u00f3wienia papie\u017ca: \"Pe\u0142ne bardzo pogardliwych i ukrytych atak\u00f3w przeciwko nam, przeciwko Rzeszy i narodowemu socjalizmowi. Szczeg\u00f3lnie znamienne jest to, co notuje 9 stycznia 1945 r.: \"...\u015bwi\u0105teczne przem\u00f3wienie papie\u017ca by\u0142o pe\u0142ne bardzo k\u0105\u015bliwych i ukrytych atak\u00f3w przeciwko nam, przeciwko Rzeszy i narodowemu socjalizmowi\".<em>Prawda<\/em> po raz kolejny mocno atakuje papie\u017ca. To ciekawe, wr\u0119cz \u015bmieszne, \u017ce papie\u017ca nazywa si\u0119 faszyst\u0105 i \u017ce jest w zmowie z nami, aby uratowa\u0107 Niemcy z ich ci\u0119\u017ckiej sytuacji\".<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Przyczyny dyskredytacji<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z biegiem czasu tak si\u0119 jednak niestety sta\u0142o: to, co Goebbels, a musia\u0142 o tym dobrze wiedzie\u0107, uzna\u0142 za \"ciekawe, wr\u0119cz \u015bmieszne\" - \u017ce Pius XII zosta\u0142 uznany za przychylnego nazizmowi - nast\u0105pi\u0142o wkr\u00f3tce po jego \u015bmierci. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce w \u015bwietle tych dzia\u0142a\u0144 i pot\u0119pie\u0144, tego, co sami nazi\u015bci my\u015bleli o Piusie XII, obraz \"papie\u017ca, kt\u00f3ry milczy\" czy nawet \"papie\u017ca Hitlera\" jest nadal tak rozpowszechniony? <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prawnik i teolog Rodolfo Vargas, znawca Piusa XII i prezes Stowarzyszenia <em>Solidatium Internationale Pastor Angelicus<\/em>W odpowiedzi na to pytanie odwo\u0142uje si\u0119 do \"si\u0142y fikcji\": \"Fikcja jest bardzo pot\u0119\u017cna, ma si\u0142\u0119 fascynacji, kt\u00f3rej nie ma literatura specjalistyczna i badania naukowe\". <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wspomniany dziennikarz Sven Felix Kellerhoff proponuje inne wyja\u015bnienie, w artykule opublikowanym z okazji 50. rocznicy premiery filmu <em>Wikary<\/em>Wizja papie\u017ca w tym spektaklu \"nie ma nic wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105; ale wygodniej jest obarcza\u0107 odpowiedzialno\u015bci\u0105 za ludob\u00f3jstwo rzekome milczenie papie\u017ca ni\u017c kolaboracj\u0119 milion\u00f3w 'aryjskich' Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy - przynajmniej - patrzyli w drug\u0105 stron\u0119, cz\u0119sto czerpali z niego korzy\u015bci, a nierzadko w nim uczestniczyli\".<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Zmiana serca<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Od pewnego czasu jednak to postrzeganie zaczyna si\u0119 zmienia\u0107, przynajmniej w publikacjach specjalistycznych: w 50. rocznic\u0119 \u015bmierci Piusa XII w 2008 r. pojawi\u0142o si\u0119 kilka prac podkre\u015blaj\u0105cych jego cich\u0105, ale skuteczn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Jest to tym bardziej godne uwagi, \u017ce w Wiecznym Mie\u015bcie panowa\u0142 strach podczas niemieckiej dominacji. O tym, \u017ce obawa ta by\u0142a prawdziwa, \u015bwiadczy fakt, \u017ce monsignor Ludwig Kaas, kt\u00f3ry by\u0142 przewodnicz\u0105cym partii Catholic Zentrum i przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Rzymu na pocz\u0105tku kwietnia 1933 roku, my\u015bla\u0142 o zniszczeniu wszystkich posiadanych materia\u0142\u00f3w z czas\u00f3w Republiki Weimarskiej, poniewa\u017c \"nale\u017ca\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce SS zajmie Watykan\".<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Historyk Michael Hesemann, odnosz\u0105c si\u0119 do pytania, czy Pius XII \"wystarczaj\u0105co\" protestowa\u0142 przeciwko \u017cydowskiemu ludob\u00f3jstwu, twierdzi, \u017ce ci, kt\u00f3rzy zarzucaj\u0105 Piusowi XII, \u017ce nie protestowa\u0142 wyra\u017aniej przeciwko Holokaustowi, nie bior\u0105 pod uwag\u0119, \u017ce jego dzia\u0142ania pomocowe by\u0142y mo\u017cliwe w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce papie\u017c nie protestowa\u0142 otwarcie: \"Gdyby SS zaj\u0119\u0142o Watykan, ten szeroko zakrojony plan zbawienia nie m\u00f3g\u0142by zosta\u0107 zrealizowany i nast\u0105pi\u0142aby pewna \u015bmier\u0107 co najmniej 7000 \u017byd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Decyduj\u0105cy precedens<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Istnia\u0142 precedens, o kt\u00f3rym papie\u017c doskonale wiedzia\u0142: kiedy w sierpniu 1942 roku niemieckie wojska okupacyjne deportowa\u0142y \u017byd\u00f3w z Holandii, katolicki biskup Utrechtu zaprotestowa\u0142. W rezultacie nazi\u015bci wysy\u0142ali do Auschwitz tak\u017ce katolik\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego; najs\u0142ynniejsz\u0105 ofiar\u0105 by\u0142a Edyta Stein, kt\u00f3ra przesz\u0142a z judaizmu na chrze\u015bcija\u0144stwo, a nast\u0119pnie wst\u0105pi\u0142a do zakonu karmelit\u00f3w. Ju\u017c w 1942 roku, kiedy po raz pierwszy dowiedzia\u0142 si\u0119 o Zag\u0142adzie, Pius XII zauwa\u017cy\u0142 do swojego powiernika Don Pirro Scavizzi: \"Protest z mojej strony nie tylko nie pom\u00f3g\u0142by nikomu, ale rozp\u0119ta\u0142by gniew przeciwko \u017bydom i pomno\u017cy\u0142by okrucie\u0144stwa. Mog\u0142oby to wzbudzi\u0107 pochwa\u0142\u0119 cywilizowanego \u015bwiata, ale sprowadzi\u0142oby na biednych \u017byd\u00f3w jedynie okrutniejsze prze\u015bladowania ni\u017c te, kt\u00f3rych do\u015bwiadczyli.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W ostatnim czasie pojawi\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c prace pogl\u0105dowe, kt\u00f3re maj\u0105 na celu bardziej obiektywne spojrzenie na Piusa XII. W 2009 roku w Berlinie i Monachium odby\u0142a si\u0119 na przyk\u0142ad wystawa na jego temat; ko\u0144czy\u0142a si\u0119 ona w sali zatytu\u0142owanej \"Tu mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 milczenie papie\u017ca\"; rzeczywi\u015bcie, mo\u017cna by\u0142o us\u0142ysze\u0107 or\u0119dzie radiowe Piusa XII na Bo\u017ce Narodzenie 1942 roku, w kt\u00f3rym papie\u017c Pacelli m\u00f3wi\u0142 o \"setkach tysi\u0119cy ludzi, kt\u00f3rzy bez w\u0142asnej winy, czasem tylko ze wzgl\u0119du na narodowo\u015b\u0107 lub ras\u0119, s\u0105 przeznaczeni na \u015bmier\u0107 lub post\u0119puj\u0105c\u0105 zag\u0142ad\u0119\". To, \u017ce Pius XII milcza\u0142 na temat Holokaustu, jak twierdzi\u0142 od 1963 roku pisarz Rolf Hochhuth, pr\u00f3buj\u0105c wp\u0142yn\u0105\u0107 na debat\u0119 publiczn\u0105 w Niemczech, zosta\u0142o teraz definitywnie obalone przez fakty.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Nowe perspektywy na Piusa XII<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z drugiej strony w ostatnich latach nast\u0105pi\u0142a r\u00f3wnie\u017c zmiana trendu w \u015bwiecie literatury pi\u0119knej; opr\u00f3cz innych film\u00f3w, w Niemczech Pierwszy Kana\u0142 (ARD) telewizji publicznej zrealizowa\u0142 w latach 2009-2010 miniserial, kt\u00f3ry przedstawia rol\u0119 Eugenio Pacellego, jako nuncjusza, jako kardyna\u0142a sekretarza stanu, a tak\u017ce jako papie\u017ca Piusa XII: <em>Gottes m\u00e4chtige Dienerin<\/em> (<em>Pot\u0119\u017cna s\u0142u\u017cebnica Bo\u017ca<\/em>), jest adaptacj\u0105 powie\u015bci wydanej w 2007 roku i opowiedziana jest z punktu widzenia siostry Pascaliny Lehnert, cho\u0107 skupia si\u0119 na debacie Piusa XII z w\u0142asnym sumieniem. W <a href=\"https:\/\/www.cinemanet.info\/2009\/10\/un-film-sobre-pio-xii-visto-por-sor-pascalina\/\">ekskluzywny wywiad <\/a>Papie\u017c znalaz\u0142 si\u0119 w niezwykle trudnej sytuacji historycznej i musia\u0142 rozwa\u017cy\u0107 r\u00f3\u017cne argumenty, aby dzia\u0142a\u0107 w\u0142a\u015bciwie - m\u00f3wi\u0142 mi podczas kr\u0119cenia filmu re\u017cyser, Marcus O. Rosenm\u00fcller. Nasz film pr\u00f3buje prze\u0142o\u017cy\u0107 jego refleksje na obrazy; na przyk\u0142ad po ob\u0142awie w Utrechcie w lipcu 1942 roku, w zwi\u0105zku z protestami biskupa przeciwko deportacjom \u017byd\u00f3w, Pius XII wrzuca do kuchenki kuchennej napisany wcze\u015bniej dokument, strona po stronie.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Marcus O. Rosenm\u00fcller skomentowa\u0142 d\u0142ugotrwa\u0142e, tendencyjne przedstawianie Piusa XII: \"Oskar\u017cenie Pacellego o antysemityzm wydaje mi si\u0119 absolutnie absurdalne; to zwyk\u0142a prowokacja. Przedstawiamy papie\u017ca, kt\u00f3ry by\u0142 intelektualnie przeciwny narodowemu socjalizmowi i kt\u00f3remu z powodu pewnych wydarze\u0144 - jak np. deportacje w Holandii - nie\u0142atwo by\u0142o pozna\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 decyzj\u0119. Poniewa\u017c by\u0142 te\u017c do g\u0142\u0119bi dyplomat\u0105, mo\u017cliwe, \u017ce ta dyplomacja utrudnia\u0142a mu nieco dzia\u0142anie. Ale starali\u015bmy si\u0119 te\u017c uwzgl\u0119dni\u0107 czas, w kt\u00f3rym \u017cy\u0142. Wymaganie od Watykanu, a w szczeg\u00f3lno\u015bci od Eugenio Pacellego, \u017ce powinni byli widzie\u0107 wszystko od pocz\u0105tku z krystaliczn\u0105 jasno\u015bci\u0105, jest anachronizmem. Fenomen \"Hitlera\" to tak\u017ce fenomen jego niedoceniania: przez d\u0142ugi czas angielscy i francuscy politycy nie doceniali skali nazizmu. Kiedy Hochhuth twierdzi, \u017ce ca\u0142y \u015bwiat by\u0142 przeciwko Hitlerowi i tylko Pius XII by\u0142 g\u0142uchy na tych, kt\u00f3rzy szukali pomocy, m\u00f3wi co\u015b po prostu nieprawdziwego\".<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">By\u0107 mo\u017ce te fikcyjne dzie\u0142a mog\u0105 z czasem odwr\u00f3ci\u0107 zniekszta\u0142cony obraz, jaki prawie 60 lat temu da\u0142o inne dzie\u0142o fikcyjne, papie\u017ca, kt\u00f3ry nie tylko nie milcza\u0142 w obliczu ludob\u00f3jstwa, ale podejmowa\u0142 wysi\u0142ki, by uratowa\u0107 jak najwi\u0119cej, i kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 to w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki milczeniu.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ante la inminente desclasificaci\u00f3n de los documentos que obran en el archivo vaticano en relaci\u00f3n con la persecuci\u00f3n jud\u00eda por la Alemania nazi (el \u201cholocausto\u201d), es un buen momento para revisar las respuestas de P\u00edo XII a esta ideolog\u00eda pagana: \u00bfes cierto el reproche que suele hac\u00e9rsele, de que \u201ccall\u00f3\u201d frente a los cr\u00edmenes nazis, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":399,"featured_media":22465,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[36,39],"tags":[609,790,819,789],"class_list":["post-22464","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-actualidad","category-cultura","tag-alemania","tag-judios","tag-nazismo","tag-pio-xii"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.5 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>P\u00edo XII, un gran amigo del pueblo de Israel - Omnes<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"La silenciosa labor de la diplomacia vaticana para salvar jud\u00edos del holocausto concuerda con el rechazo del nazismo por P\u00edo XII\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/pt\/aktualnosci-2\/pio-xii-amigo-israel\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"P\u00edo XII, un gran amigo del pueblo de Israel - Omnes\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"La silenciosa labor de la diplomacia vaticana para salvar jud\u00edos del holocausto concuerda con el rechazo del nazismo por P\u00edo XII\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/pt\/aktualnosci-2\/pio-xii-amigo-israel\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Omnes\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-08-03T04:59:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/47764179_303-1-1.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"526\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Jos\u00e9 M. Garc\u00eda Pelegr\u00edn\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Jos\u00e9 M. Garc\u00eda Pelegr\u00edn\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"NewsArticle\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pt\\\/noticias\\\/pio-xii-amigo-israel\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pt\\\/noticias\\\/pio-xii-amigo-israel\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Jos\u00e9 M. Garc\u00eda Pelegr\u00edn\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/221fe77b33701bac2e82204adba5642e\"},\"headline\":\"P\u00edo XII, un gran amigo del pueblo de Israel\",\"datePublished\":\"2022-08-03T04:59:00+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pt\\\/noticias\\\/pio-xii-amigo-israel\\\/\"},\"wordCount\":2781,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pt\\\/noticias\\\/pio-xii-amigo-israel\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/08\\\/47764179_303-1-1.jpeg\",\"keywords\":[\"Alemania\",\"Jud\u00edos\",\"Nazismo\",\"P\u00edo XII\"],\"articleSection\":[\"Actualidad\",\"Cultura\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"WebPage\",\"ItemPage\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pt\\\/noticias\\\/pio-xii-amigo-israel\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pt\\\/noticias\\\/pio-xii-amigo-israel\\\/\",\"name\":\"P\u00edo XII, un gran amigo del pueblo de Israel - Omnes\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pt\\\/noticias\\\/pio-xii-amigo-israel\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pt\\\/noticias\\\/pio-xii-amigo-israel\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/08\\\/47764179_303-1-1.jpeg\",\"datePublished\":\"2022-08-03T04:59:00+00:00\",\"description\":\"La silenciosa labor de la diplomacia vaticana para salvar jud\u00edos del holocausto concuerda con el rechazo del nazismo por P\u00edo XII\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pt\\\/noticias\\\/pio-xii-amigo-israel\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pt\\\/noticias\\\/pio-xii-amigo-israel\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pt\\\/noticias\\\/pio-xii-amigo-israel\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/08\\\/47764179_303-1-1.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/08\\\/47764179_303-1-1.jpeg\",\"width\":920,\"height\":526},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pt\\\/noticias\\\/pio-xii-amigo-israel\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"P\u00edo XII, un gran amigo del pueblo de Israel\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"name\":\"Omnes\",\"description\":\"Informaci\u00f3n de la Iglesia y la sociedad\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Omnes\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\",\"name\":\"Omnes\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"width\":15524,\"height\":3000,\"caption\":\"Omnes\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/221fe77b33701bac2e82204adba5642e\",\"name\":\"Jos\u00e9 M. Garc\u00eda Pelegr\u00edn\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/604e7c5df3b032b22b9e9d0b11109ee9bb23697c7761fbe04ca87dd09310ebe5?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/604e7c5df3b032b22b9e9d0b11109ee9bb23697c7761fbe04ca87dd09310ebe5?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/604e7c5df3b032b22b9e9d0b11109ee9bb23697c7761fbe04ca87dd09310ebe5?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Jos\u00e9 M. Garc\u00eda Pelegr\u00edn\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pl\\\/author\\\/jose-m-garcia-pelegrin\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Pius XII, wielki przyjaciel narodu izraelskiego - Omnes","description":"Cicha praca dyplomacji watyka\u0144skiej na rzecz ratowania \u017byd\u00f3w przed Holokaustem pasuje do odrzucenia nazizmu przez Piusa XII","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/pt\/aktualnosci-2\/pio-xii-amigo-israel\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"P\u00edo XII, un gran amigo del pueblo de Israel - Omnes","og_description":"La silenciosa labor de la diplomacia vaticana para salvar jud\u00edos del holocausto concuerda con el rechazo del nazismo por P\u00edo XII","og_url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/pt\/aktualnosci-2\/pio-xii-amigo-israel\/","og_site_name":"Omnes","article_published_time":"2022-08-03T04:59:00+00:00","og_image":[{"width":920,"height":526,"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/47764179_303-1-1.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Jos\u00e9 M. Garc\u00eda Pelegr\u00edn","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Jos\u00e9 M. Garc\u00eda Pelegr\u00edn","Szacowany czas czytania":"12 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"NewsArticle","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pt\/noticias\/pio-xii-amigo-israel\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pt\/noticias\/pio-xii-amigo-israel\/"},"author":{"name":"Jos\u00e9 M. Garc\u00eda Pelegr\u00edn","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/221fe77b33701bac2e82204adba5642e"},"headline":"P\u00edo XII, un gran amigo del pueblo de Israel","datePublished":"2022-08-03T04:59:00+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pt\/noticias\/pio-xii-amigo-israel\/"},"wordCount":2781,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pt\/noticias\/pio-xii-amigo-israel\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/47764179_303-1-1.jpeg","keywords":["Alemania","Jud\u00edos","Nazismo","P\u00edo XII"],"articleSection":["Actualidad","Cultura"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["WebPage","ItemPage"],"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pt\/noticias\/pio-xii-amigo-israel\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pt\/noticias\/pio-xii-amigo-israel\/","name":"Pius XII, wielki przyjaciel narodu izraelskiego - Omnes","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pt\/noticias\/pio-xii-amigo-israel\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pt\/noticias\/pio-xii-amigo-israel\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/47764179_303-1-1.jpeg","datePublished":"2022-08-03T04:59:00+00:00","description":"Cicha praca dyplomacji watyka\u0144skiej na rzecz ratowania \u017byd\u00f3w przed Holokaustem pasuje do odrzucenia nazizmu przez Piusa XII","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pt\/noticias\/pio-xii-amigo-israel\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.omnesmag.com\/pt\/noticias\/pio-xii-amigo-israel\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pt\/noticias\/pio-xii-amigo-israel\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/47764179_303-1-1.jpeg","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/47764179_303-1-1.jpeg","width":920,"height":526},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pt\/noticias\/pio-xii-amigo-israel\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/www.omnesmag.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"P\u00edo XII, un gran amigo del pueblo de Israel"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","name":"Omnes","description":"Informacje o ko\u015bciele i spo\u0142ecze\u0144stwie","publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"alternateName":"Omnes","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.omnesmag.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization","name":"Omnes","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","width":15524,"height":3000,"caption":"Omnes"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/221fe77b33701bac2e82204adba5642e","name":"Jos\u00e9 M. Garc\u00eda Pelegr\u00edn","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/604e7c5df3b032b22b9e9d0b11109ee9bb23697c7761fbe04ca87dd09310ebe5?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/604e7c5df3b032b22b9e9d0b11109ee9bb23697c7761fbe04ca87dd09310ebe5?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/604e7c5df3b032b22b9e9d0b11109ee9bb23697c7761fbe04ca87dd09310ebe5?s=96&d=mm&r=g","caption":"Jos\u00e9 M. Garc\u00eda Pelegr\u00edn"},"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/author\/jose-m-garcia-pelegrin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22464","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/399"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22464"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22464\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22465"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22464"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22464"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22464"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}