{"id":22918,"date":"2022-08-26T06:42:00","date_gmt":"2022-08-26T05:42:00","guid":{"rendered":"https:\/\/omnesmag.com\/?p=22918"},"modified":"2022-09-16T10:43:07","modified_gmt":"2022-09-16T09:43:07","slug":"hosenfeld","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/foco\/hosenfeld\/","title":{"rendered":"Hosenfeld, oficer, kt\u00f3ry uratowa\u0142 \u017cycie \"pianisty warszawskiego getta\"."},"content":{"rendered":"

T\u0142umaczenie artyku\u0142u na j\u0119zyk angielski<\/a><\/p>\n\n\n\n

Wilm (Wilhelm) Hosenfeld urodzi\u0142 si\u0119 2 maja 1895 r. w Mackenzell, w prowincji Hessen-Nassau, w rodzinie katolickiej. Szkolenie nauczycielskie zako\u0144czy\u0142 tydzie\u0144 po wybuchu I wojny \u015bwiatowej, w kt\u00f3rej bra\u0142 udzia\u0142 jako \u017co\u0142nierz. Po doznaniu kontuzji nogi zosta\u0142 zwolniony na pocz\u0105tku 1918 roku. <\/p>\n\n\n\n

W 1920 r. po\u015blubi\u0142 Annemarie Krummacher (1898-1972), kt\u00f3ra pochodzi\u0142a z rodziny protestanckiej, ale przed \u015blubem przesz\u0142a na katolicyzm. Po r\u00f3\u017cnych stanowiskach w r\u00f3\u017cnych szko\u0142ach, w 1927 roku zosta\u0142 mianowany dyrektorem szko\u0142y podstawowej w Thalau. Zamieszka\u0142 tam z \u017con\u0105 i dw\u00f3jk\u0105 dzieci, Helmutem i Anemone; nast\u0119pna tr\u00f3jka dzieci, Detlev, Jorinde i Uta, urodzi\u0142a si\u0119 tam. Rodzina Hosenfeld\u00f3w mieszka\u0142a w Thalau w czasie doj\u015bcia Hitlera do w\u0142adzy w 1933 roku.<\/p>\n\n\n\n

Atrakcyjno\u015b\u0107 i r\u00f3\u017cnice w stosunku do narodowego socjalizmu<\/h2>\n\n\n\n

Hosenfeld by\u0142 pocz\u0105tkowo przyci\u0105gany do narodowego socjalizmu. W 1935 roku wst\u0105pi\u0142 nawet do nazistowskiej partii NSDAP, prawdopodobnie pod wra\u017ceniem \"ustawy o utworzeniu armii\" z marca 1935 roku, za pomoc\u0105 kt\u00f3rej Hitler z\u0142ama\u0142 traktat wersalski. Ponadto dwukrotnie uczestniczy\u0142 w zje\u017adzie partii w Norymberdze, w 1936 i 1938 roku.<\/p>\n\n\n\n

Nigdy jednak nie zgadza\u0142 si\u0119 z niekt\u00f3rymi aspektami doktryny narodowego socjalizmu, np. z ideologi\u0105 rasy. Pierwszy wyra\u017any konflikt z re\u017cimem powsta\u0142 dla niego w zwi\u0105zku z polityk\u0105 m\u0142odzie\u017cow\u0105: jako ojciec i nauczyciel widzia\u0142, jak partia stara\u0142a si\u0119 ca\u0142kowicie wp\u0142yn\u0105\u0107 na m\u0142odzie\u017c; obowi\u0105zkowe cz\u0142onkostwo w m\u0142odzie\u017cowym ruchu hitlerowskim zrazi\u0142o 10-18-latk\u00f3w do rodzic\u00f3w i do szko\u0142y. W szczeg\u00f3lno\u015bci zasada \"autonomicznego wychowania\" (\"m\u0142odzie\u017c jest prowadzona przez m\u0142odzie\u017c\") by\u0142a sprzeczna z jego przekonaniami i do\u015bwiadczeniem. Innym aspektem, kt\u00f3ry go rozczarowa\u0142, by\u0142 antychrze\u015bcija\u0144ski charakter nazizmu i jego otwarta wrogo\u015b\u0107 wobec Ko\u015bcio\u0142a, poniewa\u017c by\u0142 aktywnie zaanga\u017cowany w dzia\u0142alno\u015b\u0107 swojej parafii i utrzymywa\u0142 osobisty kontakt z ksi\u0119dzem.<\/p>\n\n\n\n

II wojna \u015bwiatowa<\/h2>\n\n\n\n

Wybuch II wojny \u015bwiatowej nie zaskoczy\u0142 Wilma Hosenfelda, gdy\u017c ju\u017c 26 sierpnia 1939 r. zosta\u0142 powo\u0142any do wojska, pocz\u0105tkowo w stopniu sier\u017canta, z kt\u00f3rym zako\u0144czy\u0142 Wielk\u0105 Wojn\u0119. W tym samym miesi\u0105cu wrze\u015bniu jego batalion zosta\u0142 przeniesiony do Polski, gdzie przebywa\u0142 do momentu aresztowania 17 stycznia 1945 roku. <\/p>\n\n\n\n

Jego pierwszym zadaniem - po kapitulacji zaskoczonej Polski 27 wrze\u015bnia - by\u0142o zorganizowanie obozu jenieckiego w Piabanicach dla oko\u0142o 10 tysi\u0119cy polskich \u017co\u0142nierzy. Ju\u017c w pierwszych chwilach pobytu na polskiej ziemi niemiecki jeszcze podoficer wykaza\u0142 si\u0119 cz\u0142owiecze\u0144stwem i ch\u0119ci\u0105 szerokiej interpretacji wojskowych rozkaz\u00f3w: mimo zakazu pozwala\u0142 cz\u0142onkom rodzin odwiedza\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w. Hosenfeld nie tylko uwolni\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 tych wi\u0119\u017ani\u00f3w, ale tak\u017ce zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 z dwoma rodzinami - Cieciorami i Prutami: Wilm wielokrotnie je\u017adzi\u0142, nawet w towarzystwie \u017cony, do wiejskiego domu Ciecior\u00f3w; Prutowie tak\u017ce kilkakrotnie w czasie wojny zapraszali go do siebie.<\/p>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce potem zosta\u0142 wys\u0142any do Warszawy jako \"oficer sportowy\"; jego zadaniem by\u0142o organizowanie zaj\u0119\u0107 sportowych dla niemieckich \u017co\u0142nierzy, ale podj\u0105\u0142 si\u0119 tak\u017ce nauczania tych, kt\u00f3rzy nie mieli \u015bredniego wykszta\u0142cenia, zapraszaj\u0105c nawet nauczycieli z Niemiec. Korzystaj\u0105c ze wzgl\u0119dnej swobody, jak\u0105 si\u0119 cieszy\u0142, zatrudni\u0142 te\u017c wielu Polak\u00f3w, zar\u00f3wno chrze\u015bcijan, jak i \u017byd\u00f3w, co uratowa\u0142o im \u017cycie. Zignorowa\u0142 te\u017c nakaz zabraniaj\u0105cy \"bratania si\u0119\" z ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105; opr\u00f3cz odwiedzania polskich rodzin, uczestniczy\u0142 we mszy \u015bwi\u0119tej w polskich parafiach, nawet w mundurze.<\/p>\n\n\n\n

Korespondencja z \u017con\u0105<\/h2>\n\n\n\n

Zachowa\u0142a si\u0119 obszerna korespondencja Wilma Hosenfelda z \u017con\u0105, a tak\u017ce kilka pami\u0119tnik\u00f3w, gdy\u017c mia\u0142 on przezorno\u015b\u0107, by przekaza\u0107 je \u017conie, gdy wyje\u017cd\u017ca\u0142 na wakacje lub ona przyje\u017cd\u017ca\u0142a do Warszawy. Zosta\u0142y one opublikowane, zajmuj\u0105c prawie 1200 stron, w ksi\u0105\u017cce o znamiennym tytule \"Ich versuche, jeden zu retten\" (\"Staram si\u0119 uratowa\u0107 wszystkich\"), wpisie do jego dziennika w kr\u00f3tkim czasie, gdy przewodniczy\u0142 trybuna\u0142owi wojskowemu, kt\u00f3ry s\u0105dzi\u0142 cz\u0142onk\u00f3w polskiego ruchu oporu. Wbrew zwyczajowi Hosenfeld nie wyda\u0142 ani jednego wyroku \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n

W pismach tych wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 trzy g\u0142\u00f3wne idee: po pierwsze, wyczuwalna w ka\u017cdym li\u015bcie mi\u0142o\u015b\u0107 Hosenfelda do rodziny: troska o \u017con\u0119, o powo\u0142anych do wojska syn\u00f3w, ale tak\u017ce b\u00f3l, \u017ce nie mo\u017ce towarzyszy\u0107 synom, chyba \u017ce z daleka. Drugi aspekt to praktyka wiary: \"W niedziel\u0119 poszed\u0142em wcze\u015bnie do ko\u015bcio\u0142a i przyst\u0105pi\u0142em do komunii. W ko\u015bciele sp\u0119dzi\u0142em oko\u0142o dw\u00f3ch godzin, modl\u0105c si\u0119 mi\u0119dzy innymi litani\u0105 do Naj\u015bwi\u0119tszego Imienia Jezus\" - pisze na przyk\u0142ad 3 sierpnia 1942 roku. Z jego dziennika wynika, \u017ce cz\u0119sto przyst\u0119powa\u0142 do spowiedzi i modli\u0142 si\u0119, co dawa\u0142o mu si\u0142\u0119 do przezwyci\u0119\u017cenia sytuacji.<\/p>\n\n\n\n

Oddzielenie si\u0119 od nazizmu<\/h2>\n\n\n\n

Trzeci aspekt dotyczy jego wewn\u0119trznego wyzwolenia z nazizmu. By\u0142 to d\u0142ugi proces, co wida\u0107 przede wszystkim w jego korespondencji i w notatkach z lat 1942\/43, kiedy zacz\u0105\u0142 dowiadywa\u0107 si\u0119 o okrucie\u0144stwach nazist\u00f3w w Polsce i o holokau\u015bcie \u017byd\u00f3w. We wpisie z 14 lutego 1943 r. pisze: \"To niepoj\u0119te, \u017ce mogli\u015bmy dopu\u015bci\u0107 si\u0119 takich okrucie\u0144stw na bezbronnej ludno\u015bci cywilnej, na \u017bydach. Zadaj\u0119 sobie pytanie: Jak to jest mo\u017cliwe? Jest tylko jedno wyja\u015bnienie: ludzie, kt\u00f3rzy mogli to zrobi\u0107 i kt\u00f3rzy to zam\u00f3wili, stracili wszelk\u0105 miar\u0119 odpowiedzialno\u015bci etycznej. To przewrotni, krn\u0105brni egoi\u015bci i g\u0142\u0119bocy materiali\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

Kiedy latem ubieg\u0142ego roku dosz\u0142o do straszliwych masakr \u017byd\u00f3w, dzieci i kobiet, wiedzia\u0142em bardzo wyra\u017anie: teraz przegramy wojn\u0119, poniewa\u017c walka, kt\u00f3ra by\u0142a legitymizowana przez poszukiwanie \u017cywno\u015bci i ziemi, straci\u0142a wszelkie znaczenie. Przerodzi\u0142a si\u0119 ona w nieludzkie i nieumiarkowane ludob\u00f3jstwo na kulturze, kt\u00f3rego nigdy nie mo\u017cna by\u0142o usprawiedliwi\u0107 przed narodem niemieckim i kt\u00f3re pot\u0119pi\u0142by ca\u0142y nar\u00f3d niemiecki\". Ju\u017c w lipcu 1942 r. wspomina\u0142 - w kontek\u015bcie deportacji do getta - o \"trosce o przysz\u0142o\u015b\u0107 naszego narodu, kt\u00f3ry kiedy\u015b b\u0119dzie musia\u0142 odpokutowa\u0107 za te wszystkie okrucie\u0144stwa\".<\/p>\n\n\n\n

Masakra w getcie<\/h2>\n\n\n\n

Z lipca 1942 roku pochodz\u0105 s\u0142owa: \"Ostatnia resztka ludno\u015bci \u017cydowskiej w getcie zosta\u0142a unicestwiona (...) Ca\u0142e getto jest ruin\u0105. I tak chcemy wygra\u0107 wojn\u0119! To s\u0105 bestie. Tym strasznym mordem na \u017bydach przegrali\u015bmy wojn\u0119. Sprowadzili\u015bmy na siebie nieusuwaln\u0105 infami\u0119, nieusuwalne przekle\u0144stwo. Nie zas\u0142ugujemy na \u0142ask\u0119; wszyscy jeste\u015bmy winni. Wstyd mi chodzi\u0107 po tym mie\u015bcie, ka\u017cdy Polak ma prawo plu\u0107 przed nami. Codziennie gin\u0105 niemieccy \u017co\u0142nierze; ale b\u0119dzie jeszcze gorzej i nie mamy prawa narzeka\u0107. Na nic innego nie zas\u0142ugujemy\". <\/p>\n\n\n\n

Dalej czytamy, w odniesieniu do holokaustu: \"Nie ma prawie \u017cadnego precedensu w historii; by\u0107 mo\u017ce ludzie pierwotni praktykowali kanibalizm; ale \u017ceby w po\u0142owie XX wieku unicestwi\u0107 nar\u00f3d, m\u0119\u017cczyzn, kobiety i dzieci, ci\u0105\u017cy na nas tak straszna wina krwi, \u017ce chcia\u0142oby si\u0119, aby ziemia ich poch\u0142on\u0119\u0142a (...) Czy to prawda, \u017ce diabe\u0142 przybra\u0142 ludzk\u0105 posta\u0107? Nie w\u0105tpi\u0119 w to.<\/p>\n\n\n\n

Problem z\u0142a<\/h2>\n\n\n
\n
\"\"
Zdj\u0119cie: Wilm Hosenfeld w mundurze wojskowym.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Reakcj\u0105 Hosenfelda by\u0142a nie tylko pr\u00f3ba \"uratowania wszystkich\", ile si\u0119 da, ale tak\u017ce refleksja odpowiedzialno\u015b\u0107 moralna<\/a> za takie czyny, tak\u017ce swoje: \"Jak\u017ce jeste\u015bmy tch\u00f3rzliwi, \u017ce my, kt\u00f3rzy chcieli\u015bmy by\u0107 lepsi, pozwalamy na to wszystko. Za to r\u00f3wnie\u017c zostaniemy ukarani, a kara dosi\u0119gnie r\u00f3wnie\u017c nasze niewinne dzieci; my r\u00f3wnie\u017c jeste\u015bmy winni, \u017ce dopu\u015bcili\u015bmy do tych okrucie\u0144stw\" (13 sierpnia 1942).<\/p>\n\n\n\n

W obliczu takich zbrodni Hosenfeld stawia oczywi\u015bcie \"pytanie o teodyce\u0119\"; do swojego pierworodnego syna Helmuta pisze 18 sierpnia 1942 roku: \"Jestem g\u0142\u0119boko przekonany, \u017ce Opatrzno\u015b\u0107 Bo\u017ca kieruje losami historii \u015bwiata i \u017cyciem narod\u00f3w. Ludzie i narody s\u0105 w Jego r\u0119ku; On je podtrzymuje lub pozwala im upa\u015b\u0107 zgodnie ze swoim m\u0105drym planem, kt\u00f3rego znaczenia nie mo\u017cemy zrozumie\u0107 w tym \u017cyciu. Na przyk\u0142ad to, co dzieje si\u0119 teraz z narodem \u017cydowskim! Chc\u0105 ich unicestwi\u0107 i to robi\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Ile niewinnych os\u00f3b musi zgin\u0105\u0107? Kto upomina si\u0119 o prawo i sprawiedliwo\u015b\u0107? Czy to wszystko musi si\u0119 dzia\u0107? Dlaczego nie, dlaczego B\u00f3g nie pozwoli, by na wierzch wyp\u0142yn\u0119\u0142y najni\u017csze instynkty ludzkie: mordowa\u0107, d\u0105\u017cy\u0107, masz umys\u0142 i talent do obu, do nienawi\u015bci i do mi\u0142o\u015bci. Tak bym my\u015bla\u0142, gdyby moje stworzenia zachowywa\u0142y si\u0119 jak robactwo. Co zamierza dla nich m\u0105dro\u015b\u0107 Bo\u017ca, kt\u00f3\u017c to wie?\"<\/p>\n\n\n\n

Spotkanie z \"pianist\u0105<\/h2>\n\n\n\n

Tu\u017c przed wkroczeniem Armii Czerwonej do Warszawy pianista pozna\u0142 m.in. W\u0142adys\u0142aw Szpilman<\/a>Niemiecki oficer pom\u00f3g\u0142 mu znale\u017a\u0107 kryj\u00f3wk\u0119 w budynku, w kt\u00f3rym wkr\u00f3tce potem mia\u0142a powsta\u0107 siedziba niemieckiego dow\u00f3dztwa, a tak\u017ce zaopatrzy\u0142 go w \u017cywno\u015b\u0107, kt\u00f3ra pozwoli\u0142a mu przetrwa\u0107 dwa miesi\u0105ce do zdobycia Warszawy przez Zwi\u0105zek Radziecki w styczniu 1945 roku. Hosenfeld po\u017cegna\u0142 si\u0119 z W\u0142adys\u0142awem Szpilmanem 12 grudnia 1944 roku. <\/p>\n\n\n\n

P\u00f3\u017aniej pianista o\u015bwiadczy, \u017ce Hosenfeld by\u0142 \"jedynym osoba<\/em> w niemieckim mundurze\", kt\u00f3re zna\u0142. W dow\u00f3d wdzi\u0119czno\u015bci dla niemieckiego oficera, kt\u00f3ry uratowa\u0142 mu \u017cycie, a kt\u00f3remu - mimo usilnych stara\u0144 - nie uda\u0142o si\u0119 go uwolni\u0107 z sowieckiej niewoli, W\u0142adys\u0142aw Szpilman chcia\u0142 otworzy\u0107 pierwszy po wojnie koncert w warszawskim radiu tym samym chopinowskim \"Nokturnem c-moll\", kt\u00f3ry zagra\u0142 spontanicznie 17 listopada 1944 roku Wilmowi Hosenfeldowi w tym opuszczonym domu przy Alei Niepodleg\u0142o\u015bci 223.<\/p>\n\n\n\n

Pr\u00f3by wyzwolenia<\/h2>\n\n\n\n

Mimo, \u017ce Szpilman i wielu innych, jak Leon Warm-Warczy\u0144ski czy Antoni Cieciora, z\u0142o\u017cy\u0142o petycj\u0119 o jego uwolnienie, pro\u015bby te pozosta\u0142y bezskuteczne. Hosenfeld zosta\u0142 przeniesiony do specjalnego obozu dla oficer\u00f3w w Mi\u0144sku, nast\u0119pnie do Brobrucka, gdzie 27 lipca 1947 r. dozna\u0142 zawa\u0142u m\u00f3zgu, w wyniku kt\u00f3rego zosta\u0142 sparali\u017cowany po prawej stronie i mia\u0142 trudno\u015bci z m\u00f3wieniem. Po kilku miesi\u0105cach pobytu w lazarecie tego obozu, na pocz\u0105tku grudnia 1947 r. zosta\u0142 przeniesiony do szpitala. Wraz z 250 innymi skaza\u0144cami dotar\u0142 do Stalingradu w sierpniu 1950 roku. <\/p>\n\n\n\n

Ze wzgl\u0119du na z\u0142y stan zdrowia zosta\u0142 przyj\u0119ty do \"Szpitala Specjalnego 5771\". Cho\u0107 jego stan si\u0119 poprawi\u0142 i m\u00f3g\u0142 nawet opu\u015bci\u0107 szpital, sytuacja ta nie trwa\u0142a d\u0142ugo: 20 lutego 1952 roku dozna\u0142 nowego ataku. Ju\u017c nigdy nie mia\u0142 opu\u015bci\u0107 szpitala; 13 sierpnia dozna\u0142 p\u0119kni\u0119cia aorty, co spowodowa\u0142o jego \u015bmier\u0107 w ci\u0105gu kilku minut w wieku 57 lat. Wilm Hosenfeld zosta\u0142 pochowany na cmentarzu w pobli\u017cu szpitala. <\/p>\n\n\n\n

Sprawiedliwy w\u015br\u00f3d narod\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n

16 lutego 2009 r., po z\u0142o\u017ceniu wniosku przez W\u0142adys\u0142awa Szpilmana w 1998 r. i po kilku latach stara\u0144 syna \"pianisty\", Wilm Hosenfeld zosta\u0142 mianowany \"sprawiedliwym w\u015br\u00f3d narod\u00f3w\" przez komitet Yad Vashem, miejsca pami\u0119ci o Holokau\u015bcie w Jerozolimie. Nadzwyczajny charakter tego wyr\u00f3\u017cnienia zosta\u0142 wyja\u015bniony w oficjalnym o\u015bwiadczeniu komisji: \"Bardzo niewielu oficer\u00f3w armii nazistowskiej otrzymuje to wyr\u00f3\u017cnienie, poniewa\u017c armia niemiecka jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z \"ostatecznym rozwi\u0105zaniem\" Adolfa Hitlera: ludob\u00f3jstwem 6 milion\u00f3w \u017byd\u00f3w. Wilm Hosenfeld nale\u017cy do tych rzadkich os\u00f3b, kt\u00f3re nosi\u0142y niemiecki mundur i kt\u00f3re zosta\u0142y uznane za \"sprawiedliwych w\u015br\u00f3d narod\u00f3w\".<\/p>\n\n\n\n

\n