{"id":2319,"date":"2017-03-08T14:23:55","date_gmt":"2017-03-08T13:23:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.omnesmag.com\/?p=2319"},"modified":"2025-05-13T11:10:08","modified_gmt":"2025-05-13T09:10:08","slug":"la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/recursos\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/","title":{"rendered":"Era postprawdy, postprawdy i szarlatanerii"},"content":{"rendered":"

\u2013 Mart\u00edn Montoya Camacho<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zako\u0144czony kilka tygodni temu rok zosta\u0142 przez wielu dziennikarzy i analityk\u00f3w politycznych nazwany rokiem postprawda<\/em>. Termin ten jest t\u0142umaczeniem postprawda<\/em> wybrane w listopadzie jako s\u0142owo roku 2016 przez Oxford Dictionaries<\/em>. Jego znaczenie odnosi si\u0119 do czego\u015b, co oznacza okoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych obiektywne fakty maj\u0105 mniejszy wp\u0142yw na kszta\u0142towanie opinii publicznej ni\u017c odwo\u0142ania do osobistych emocji i przekona\u0144. Zgodnie z tymi warunkami, ktokolwiek chce wp\u0142yn\u0105\u0107 na opini\u0119 publiczn\u0105, musi skoncentrowa\u0107 swoje wysi\u0142ki na opracowywaniu \u0142atwych do zaakceptowania dyskurs\u00f3w, k\u0142ad\u0105c nacisk na to, co mo\u017ce zaspokoi\u0107 uczucia i przekonania odbiorc\u00f3w, a nie na rzeczywistych faktach. Wprowadzenie tego s\u0142owa do s\u0142ownika Oksford <\/a>wynika z jego szerokiego publicznego wykorzystania podczas proces\u00f3w demokratycznych, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do Brexit<\/em>i wybor\u00f3w prezydenckich w Stanach Zjednoczonych. Przyj\u0119cie go do wspomnianego s\u0142ownika postprawdy w tysi\u0105cach artyku\u0142\u00f3w w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach w mediach dziennikarskich, zw\u0142aszcza w Internecie, spowodowa\u0142o dalszy wzrost jego statystyk. W ten spos\u00f3b w kr\u00f3tkim czasie Towarzystwo J\u0119zyka Niemieckiego<\/em> stwierdzi\u0142, \u017ce postfaktisch<\/em> zosta\u0142by wybrany s\u0142owem roku 2016. A po hiszpa\u0144sku Fund\u00e9u BBVA<\/em> nominowa\u0142 s\u0142owo postprawda <\/em>za podobn\u0105 nagrod\u0119.<\/p>\n\n\n\n

W ostatnich miesi\u0105cach identyfikacja postprawda <\/em>z k\u0142amstwami. W wielu kr\u0119gach stwierdzono, \u017ce. postprawda<\/em> Nie jest to nic nowego, k\u0142amstwa istnia\u0142y zawsze i dlatego mamy do czynienia z neologizmem zrodzonym z kaprysu. Czy zatem powinni\u015bmy traktowa\u0107 to s\u0142owo powa\u017cnie? Wydaje mi si\u0119, \u017ce ta ocena mo\u017ce by\u0107 pochopna, a normalizacja terminu \"k\u0142amstwo\" nie jest niczym nowym. postprawda<\/em> zas\u0142uguje na dok\u0142adniejsz\u0105 analiz\u0119, cho\u0107by ze wzgl\u0119du na prosty fakt jego wielkiego wp\u0142ywu. W\u0142a\u015bciwe studium tego zagadnienia z pewno\u015bci\u0105 wykracza poza zakres tych wierszy, mog\u0119 wi\u0119c poczyni\u0107 jedynie kilka uwag.<\/p>\n\n\n\n

Jak dosz\u0142o do powstania tej epoki?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

S\u0142owo postprawda<\/em> po raz pierwszy zosta\u0142 u\u017cyty w ameryka\u0144skiej prasie w 1992 roku, w artykule Steve'a Tesicha w magazynie The Nation<\/em>. Tesich, pisz\u0105c o skandalach Watergate i wojnie w Iraku, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce w tym czasie zaakceptowali\u015bmy ju\u017c, \u017ce \u017cyjemy w epoce postprawda<\/em>Ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a napisana w spos\u00f3b niedyskretnie k\u0142amliwy i ukrywaj\u0105cy fakty. Jednak to w ksi\u0105\u017cce Era postprawdy<\/em> (2004) przez Ralpha Keyesa, \u017ce termin ten znalaz\u0142 pewien rozw\u00f3j koncepcyjny.<\/p>\n\n\n\n

Keyes zwr\u00f3ci\u0142 w\u00f3wczas uwag\u0119, \u017ce \u017cyjemy w epoce postprawda<\/em> poniewa\u017c jego credo zadomowi\u0142o si\u0119 w\u015br\u00f3d nas: kreatywna manipulacja mo\u017ce przenie\u015b\u0107 nas poza sfer\u0119 zwyk\u0142ej dok\u0142adno\u015bci w sfer\u0119 narracji prawdy. Upi\u0119kszone informacje s\u0105 przedstawiane jako prawdziwe w duchu i prawdziwsze ni\u017c sama prawda. Definicja Keyesa oferuje pewien klucz do zrozumienia wydarze\u0144 ostatnich miesi\u0119cy. Wr\u00f3cimy do tego wkr\u00f3tce. Ale najpierw musimy zada\u0107 sobie pytanie, jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce ta epoka postprawda<\/em>?<\/p>\n\n\n\n

Aby zrozumie\u0107, jak to mo\u017cliwe, \u017ce znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w takiej epoce, musimy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 niekt\u00f3re czynniki medialne, poprzez kt\u00f3re zosta\u0142a ona rozpropagowana. Na wst\u0119pie nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce epoka postprawda<\/em> odnosi si\u0119 do rozprzestrzeniania si\u0119 w Internecie fake news\u00f3w, obra\u017aliwych komentarzy granicz\u0105cych ze znies\u0142awieniem, kt\u00f3re s\u0105 zamieszczane ka\u017cdego dnia na platformach komunikacyjnych. online<\/em>oraz do dyskredytowania instytucji poprzez komentarze - cz\u0119sto anonimowe - w tych samych mediach.<\/p>\n\n\n\n

Dyrektor ds. The Guardian<\/em>Katharine Viner w artykule \"Jak technologia zak\u0142\u00f3ci\u0142a prawd\u0119\" zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119, \u017ce za tym wszystkim stoi celowe przeinaczanie fakt\u00f3w przez niekt\u00f3re media cyfrowe, kt\u00f3re opowiadaj\u0105 si\u0119 za okre\u015blonym stanowiskiem spo\u0142ecznym i politycznym. Ale wraz z tym, istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c wysi\u0142ki takich medi\u00f3w, aby przyci\u0105gn\u0105\u0107 odwiedzaj\u0105cych do swoich platform, bez innej intencji ni\u017c utrzymanie biznesu, kt\u00f3ry sprzedaje to, co spo\u0142ecze\u0144stwo chce znale\u017a\u0107. Viner wyja\u015bnia, \u017ce jest to mo\u017cliwe dzi\u0119ki algorytmom zasilaj\u0105cym kana\u0142y informacyjne wyszukiwarek takich jak Facebook czy Google, kt\u00f3re s\u0105 zaprojektowane tak, aby da\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu to, czego chce. Dla dyrektora The Guardian<\/em> Oznacza to, \u017ce wersja \u015bwiata, z kt\u00f3r\u0105 stykamy si\u0119 na co dzie\u0144, gdy logujemy si\u0119 do naszych osobistych profili, czy wyszukujemy w Google, zosta\u0142a w niewidoczny spos\u00f3b przefiltrowana tak, by wzmocni\u0107 nasze w\u0142asne przekonania.<\/p>\n\n\n\n

Wzrost konsumpcji informacji<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Jest to wi\u0119c pr\u00f3ba dopasowania medi\u00f3w i tre\u015bci do gust\u00f3w u\u017cytkownik\u00f3w. Id\u0105c za definicj\u0105 Keyesa, mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce pokazuje si\u0119 nam prawd\u0119 upi\u0119kszon\u0105 i skonfigurowan\u0105 wed\u0142ug naszego gustu, co\u015b, co przyjmujemy jako prawdziwsze ni\u017c prawda samych fakt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Kilka lat temu byli\u015bmy zaskoczeni, gdy na dowolnej stronie internetowej znale\u017ali\u015bmy reklamy zakupu produkt\u00f3w, kt\u00f3re widzieli\u015bmy na Amazonie, zaledwie kilka godzin wcze\u015bniej. Dzi\u015b jest to powszechne. <\/p>\n\n\n\n

Wydaje si\u0119, \u017ce obecnie strategia stosowana przy sprzeda\u017cy produkt\u00f3w w Internecie jest wykorzystywana r\u00f3wnie\u017c w przypadku wiadomo\u015bci, kt\u00f3re chcemy skonsumowa\u0107. Nie powinno to dziwi\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Sprawozdanie z Pew Research Center<\/em> ujawni\u0142 kilka miesi\u0119cy temu, \u017ce po\u0142owa Amerykan\u00f3w w wieku od osiemnastu do trzydziestu lat konsumuje wiadomo\u015bci za po\u015brednictwem platform internetowych i \u017ce trend ten ro\u015bnie. Dlatego rynek konsumpcji wiadomo\u015bci b\u0119dzie si\u0119 rozwija\u0142, a strategia dawania klientowi tego, czego chce, jest sposobem na osi\u0105gni\u0119cie lojalno\u015bci klient\u00f3w. To prawda, \u017ce zakup wiadomo\u015bci w tego typu mediach nie jest obfity, ale to w\u0142a\u015bnie tam s\u0105 najwi\u0119ksze mo\u017cliwo\u015bci oddzia\u0142ywania na przysz\u0142\u0105 publiczno\u015b\u0107 konsumenck\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Oznacza to, \u017ce ze strony platform elektronicznych mamy coraz mniejsze szanse na znalezienie informacji, kt\u00f3re stawiaj\u0105 przed nami wyzwania, kt\u00f3re poszerzaj\u0105 nasz \u015bwiatopogl\u0105d, lub na znalezienie fakt\u00f3w obalaj\u0105cych fa\u0142szywe informacje, kt\u00f3rymi dzielili si\u0119 ludzie wok\u00f3\u0142 nas. <\/p>\n\n\n\n

Nawet w przypadku tak elastycznej sieci spo\u0142eczno\u015bciowej jak Twitter mo\u017ce tak by\u0107, ze wzgl\u0119du na ci\u0105g\u0142e umieszczanie tweet\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 najbardziej lubiane przez osoby, kt\u00f3re \u015bledzisz. <\/p>\n\n\n\n

Absurdem by\u0142oby jednak obarczanie ca\u0142\u0105 win\u0105 za popadni\u0119cie w epok\u0119 m.in. postprawda<\/em> mediom i ich strategiom przekazywania informacji. Oczywiste jest, \u017ce nale\u017cy to przypisa\u0107 ludziom, kt\u00f3rzy k\u0142ami\u0105, przeinaczaj\u0105c prawdziwo\u015b\u0107 fakt\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c przeanalizowa\u0107, cho\u0107 pobie\u017cnie, postaw\u0119, kt\u00f3ra mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 u u\u017cytkownik\u00f3w czy konsument\u00f3w, a kt\u00f3ra bezpo\u015brednio nas dotyczy.<\/p>\n\n\n\n

Postprawda i nieufno\u015b\u0107<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ralph Keyes stwierdzi\u0142, w Era postprawdy<\/em>\u017ce bezpo\u015bredni\u0105 konsekwencj\u0105 postprawda<\/em> to po zako\u0144czeniu wojny<\/em>. Czyli nieufno\u015b\u0107 do dyskursu publicznego, ale nie do jego tre\u015bci, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 prawdziwe, a nawet naukowo udowodnione. Nieufno\u015b\u0107 generowana przez postprawda<\/em> Czy ta idea odzwierciedla co\u015b prawdziwego o naszym spo\u0142ecze\u0144stwie i sposobie, w jaki si\u0119 w nim zachowujemy? Wydaje si\u0119, \u017ce po zako\u0144czeniu wojny<\/em> mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 tylko w takich czasach jak obecne, kiedy istnieje postawa dyskredytacji wobec dyskursu publicznego, poniewa\u017c spodziewamy si\u0119, po tym wszystkim, co zosta\u0142o ujawnione w ostatnich miesi\u0105cach, \u017ce takie informacje nie przekazuj\u0105 ca\u0142ej prawdy. Mogliby\u015bmy pomy\u015ble\u0107, \u017ce powinni\u015bmy unika\u0107 dramat\u00f3w, poniewa\u017c wci\u0105\u017c konsumujemy wiadomo\u015bci, a wiadomo\u015bci wci\u0105\u017c przekazuj\u0105 wiele prawdy. Jednak du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa uwa\u017ca, \u017ce prawda straci\u0142a swoj\u0105 warto\u015b\u0107, \u017ce zosta\u0142a powalona i le\u017cy \u015bmiertelnie ranna na ziemi.<\/p>\n\n\n\n

Kwestia postprawda<\/em> <\/h2>\n\n\n\n

My\u015bl, \u017ce prawd\u0119 mo\u017cna zabi\u0107, mo\u017ce nas wprawi\u0107 w konsternacj\u0119, ale tak si\u0119 dzia\u0142o w przypadku jej warto\u015bci w spo\u0142ecze\u0144stwie. Dlatego te\u017c pytanie o postprawda<\/em> nie jest zb\u0119dny. Dla Keyesa radykalny problem polega na tym, \u017ce mo\u017cemy \u017cy\u0107 rz\u0105dzeni przez ni\u0105 i aktywnie uczestniczy\u0107 w jej dynamice, nie zdaj\u0105c sobie z tego sprawy. Sta\u0142oby si\u0119 to mo\u017cliwe dzi\u0119ki postawie wywodz\u0105cej si\u0119 z usprawiedliwiania w\u0142asnych k\u0142amstw oraz dzi\u0119ki przyzwyczajeniu si\u0119 do \u017cycia w \u015brodowisku, w kt\u00f3rym prawda jest dyskryminowana ze wzgl\u0119du na w\u0142asny interes. <\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce si\u0119 to zdarzy\u0107, gdy nie zastanawiamy si\u0119 nad \u017ar\u00f3d\u0142ami wiadomo\u015bci, kt\u00f3re konsumujemy, albo - w szerszym uj\u0119ciu - gdy odwracamy wzrok od pogl\u0105d\u00f3w, kt\u00f3rych nie lubimy. <\/p>\n\n\n\n

Czasami uciekamy od tego wszystkiego, nie zatrzymuj\u0105c si\u0119, by zastanowi\u0107 si\u0119, jak mo\u017cna spojrze\u0107 na sprawy z innej perspektywy, po prostu dlatego, \u017ce nie chcemy by\u0107 oszukani, tak jakby wszystko, co nie pokrywa si\u0119 z naszymi wyobra\u017ceniami, mo\u017cna by\u0142o oznaczy\u0107 jako zwodnicz\u0105 propagand\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Jason Stanley w ksi\u0105\u017cce \"How Propaganda Works\" (2015) wyja\u015bnia, \u017ce pewne rodzaje autorytarnej propagandy mog\u0105 zniszczy\u0107 zasady zaufania w spo\u0142ecze\u0144stwie, podkopuj\u0105c tym samym demokracj\u0119. Ale prawd\u0105 jest te\u017c, \u017ce nie ka\u017cde u\u017cycie j\u0119zyka, kt\u00f3re zmienia rzeczywisto\u015b\u0107, jest k\u0142amstwem. Zawsze jest jaka\u015b prawda. <\/p>\n\n\n\n

Ale, aby do niej podej\u015b\u0107, trzeba mie\u0107 zdolno\u015b\u0107 krytyczn\u0105 i nastawienie, aby podej\u015b\u0107 do niej nie z nieufno\u015bci\u0105, ale z wolnym duchem, kt\u00f3ry jest wzmocniony przez staranne badanie rzeczywisto\u015bci. Nawet je\u015bli wiek postprawda<\/em> dotar\u0142a do naszych czas\u00f3w z pewn\u0105 si\u0142\u0105, ostatnie s\u0142owo pozostawiamy u\u017cytkownikom lub konsumentom, wolnym ludziom, kt\u00f3rzy mog\u0105 zdecydowa\u0107 o przywr\u00f3ceniu warto\u015bci prawdzie. Oznacza to unikanie k\u0142amstw, w\u0142asnych i cudzych, unikanie przyzwyczajania si\u0119 do \u017cycia w okoliczno\u015bciach, w kt\u00f3rych fa\u0142sz jest powszechny. Oznacza to od\u0142o\u017cenie na bok wszelkich sposob\u00f3w, cho\u0107by najsubtelniejszych, na bycie nieprawdziwym.<\/p>\n\n\n\n

Powierzchowny szarlatanizm<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W wywiadzie, kt\u00f3rego udzieli\u0142 belgijskiemu tygodnikowi katolickiemu Tertio<\/em>Do kilku z tych kwestii odni\u00f3s\u0142 si\u0119 papie\u017c Franciszek. W szczeg\u00f3lno\u015bci pot\u0119pi\u0142 z\u0142o, jakie mog\u0105 wyrz\u0105dzi\u0107 media, kt\u00f3re dopuszczaj\u0105 si\u0119 znies\u0142awienia, publikuj\u0105c fa\u0142szywe wiadomo\u015bci. W bezpo\u015bredni spos\u00f3b Ojciec \u015awi\u0119ty wyja\u015bni\u0142, \u017ce dezinformacja medialna jest strasznym z\u0142em, nawet je\u015bli to, co si\u0119 m\u00f3wi, jest prawd\u0105, poniewa\u017c og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa ma tendencj\u0119 do bezkrytycznego konsumowania tej dezinformacji. W ten spos\u00f3b, t\u0142umaczy\u0142, mo\u017cna wyrz\u0105dzi\u0107 wiele szk\u00f3d, a sk\u0142onno\u015b\u0107 do konsumowania fa\u0142szu i p\u00f3\u0142prawd przyr\u00f3wna\u0142 do koprofagii.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142owa Papie\u017ca nie s\u0105 anegdotyczne i maj\u0105 g\u0142\u0119bsze znaczenie ni\u017c si\u0119 wydaje. Najlepiej to doceni\u0107, je\u015bli por\u00f3wnamy koprofagi\u0119 z terminem u\u017cywanym w j\u0119zyku angielskim dla jednego z najbardziej subtelnych sposob\u00f3w przeinaczania prawdy, tj. bzdura<\/em>. Termin ten zosta\u0142 niedawno przet\u0142umaczony na j\u0119zyk hiszpa\u0144ski jako szarlataneria<\/em> w pracach ameryka\u0144skiego filozofa Harry'ego Frankfurta. W swojej ksi\u0105\u017cce O znachorstwie<\/em> (2013), \u017ce jest ona mniej intencjonalna ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 nam wydawa\u0107. Kiedy k\u0142amiemy, koncentrujemy si\u0119, by to zrobi\u0107, ale szarlataneria<\/em> nie wymaga wysi\u0142ku, poniewa\u017c jest mimowolnie spontaniczna: prezentacja fakt\u00f3w jest po prostu pomijana. Szarlatan utrzymuje jasne rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy prawd\u0105 a fa\u0142szem, ale poniewa\u017c nie dba o warto\u015b\u0107 prawdy, mo\u017ce wykorzysta\u0107 fakt do obrony jednego stanowiska i jego przeciwie\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Szarlatan nie ma zamiaru przeinacza\u0107 rzeczywisto\u015bci, ale nie ma te\u017c \u017cadnych intencji w stosunku do niej. Jego intencja skupia si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na sobie, na powierzchowno\u015bci jego projekt\u00f3w lub, jak niekt\u00f3re media czy u\u017cytkownicy, na w\u0142asnej propagandzie. K\u0142amstwa zawsze by\u0142y w centrum naszej uwagi. Jest to zrozumia\u0142e. Akt k\u0142amstwa ma w sobie z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107, kt\u00f3ra nas odpycha. Aby powiedzie\u0107 k\u0142amstwo, trzeba mie\u0107 zamiar je wypowiedzie\u0107. To nie jest zwyk\u0142a beztroska, nad tym trzeba pracowa\u0107. Dla k\u0142amcy prawda ma warto\u015b\u0107 z punktu widzenia jego w\u0142asnych cel\u00f3w, st\u0105d jego zainteresowanie manipulowaniem ni\u0105. Ale szarlatan nie dba o to, a z takim nastawieniem mo\u017ce wyrz\u0105dzi\u0107 wiele szk\u00f3d, jak to si\u0119 dzieje w tym wieku postprawda<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Frankfurt wskazuje, \u017ce. szarlataneria<\/em> jest zara\u017aliwy. Cz\u0119\u015b\u0107 z tego mog\u0142a rozprzestrzeni\u0107 si\u0119 na nas jako konsument\u00f3w informacji, gdy nie zwracamy uwagi na wiadomo\u015bci, kt\u00f3re mo\u017cemy rozpowszechnia\u0107 za po\u015brednictwem medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych. <\/p>\n\n\n\n

Bior\u0105c to pod uwag\u0119, nie jeste\u015bmy zwolnieni z odpowiedzialno\u015bci za udzia\u0142 w jakikolwiek spos\u00f3b w znies\u0142awieniu, nawet je\u015bli uwa\u017camy, \u017ce to, co robimy, nie jest istotne, lub jeste\u015bmy przekonani, \u017ce to, co przekazujemy, jest prawd\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Kiedy tak si\u0119 dzieje, to dlatego, \u017ce przestali\u015bmy uwa\u017ca\u0107, \u017ce j\u0119zyk jest nie tylko no\u015bnikiem fakt\u00f3w, liczb, strategii, demonstracji i obale\u0144, ale tak\u017ce no\u015bnikiem warto\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce wiedza o prawdzie i fa\u0142szu, cho\u0107 bardzo wa\u017cna, nie okre\u015bla wystarczaj\u0105co tego, co jest potrzebne, by czyni\u0107 sprawiedliwo\u015b\u0107 wobec innych i dzia\u0142a\u0107 z prawdziw\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Posta\u0107 szarlatana, czy to w postaci medi\u00f3w, kt\u00f3re przekazuj\u0105 wiadomo\u015bci, czy te\u017c w postaci u\u017cytkownika, kt\u00f3ry je konsumuje i redystrybuuje, jest ostatecznym czynnikiem przyczyniaj\u0105cym si\u0119 do po zako\u0144czeniu wojny<\/em>Informacje, kt\u00f3re otrzymujemy: sprzyjaj\u0105 nieufno\u015bci i napi\u0119ciu w spo\u0142ecze\u0144stwie. Dlatego tak wa\u017cne jest rozpoznanie istotno\u015bci rzeczy, do kt\u00f3rych odnosz\u0105 si\u0119 obs\u0142ugiwane przez nas informacje. Nie wszystko mo\u017ce by\u0107 nam dane w ten sam spos\u00f3b. Refleksja nad tym, czy szanujemy prawd\u0119, unikaj\u0105c manipulowania ni\u0105 wed\u0142ug w\u0142asnego uznania, pozwoli nam zacz\u0105\u0107 przywraca\u0107 jej prawdziw\u0105 warto\u015b\u0107.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

– Mart\u00edn Montoya Camacho El a\u00f1o que ha concluido hace pocas semanas ha sido catalogado por muchos periodistas y analistas pol\u00edticos como el a\u00f1o de la posverdad. \u00c9ste termino es la traducci\u00f3n de post-truth elegida en noviembre como palabra del a\u00f1o 2016 por Oxford Dictionaries. Su significado se refiere a algo que denota unas circunstancias […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":20833,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[537],"tags":[],"class_list":["post-2319","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-recursos"],"yoast_head":"\nLa era de la posverdad, la posveracidad y la charlataner\u00eda - Omnes<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Los hechos objetivos no est\u00e1n de moda. Lo que importa es la "posverdad": las emociones en la percepci\u00f3n de la audiencia.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"La era de la posverdad, la posveracidad y la charlataner\u00eda - Omnes\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Los hechos objetivos no est\u00e1n de moda. Lo que importa es la "posverdad": las emociones en la percepci\u00f3n de la audiencia.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Omnes\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2017-03-08T13:23:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-05-13T09:10:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/posverdad.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"526\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Omnes\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Omnes\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"NewsArticle\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Omnes\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/13db9f35f418e3a5dfa31c851f5aaaf5\"},\"headline\":\"La era de la posverdad, la posveracidad y la charlataner\u00eda\",\"datePublished\":\"2017-03-08T13:23:55+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-13T09:10:08+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\\\/\"},\"wordCount\":2365,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/03\\\/posverdad.jpg\",\"articleSection\":[\"Recursos\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"WebPage\",\"ItemPage\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\\\/\",\"name\":\"La era de la posverdad, la posveracidad y la charlataner\u00eda - Omnes\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/03\\\/posverdad.jpg\",\"datePublished\":\"2017-03-08T13:23:55+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-13T09:10:08+00:00\",\"description\":\"Los hechos objetivos no est\u00e1n de moda. Lo que importa es la \\\"posverdad\\\": las emociones en la percepci\u00f3n de la audiencia.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/03\\\/posverdad.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/03\\\/posverdad.jpg\",\"width\":920,\"height\":526,\"caption\":\"posverdad\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"La era de la posverdad, la posveracidad y la charlataner\u00eda\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"name\":\"Omnes\",\"description\":\"Informaci\u00f3n de la Iglesia y la sociedad\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Omnes\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\",\"name\":\"Omnes\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"width\":15524,\"height\":3000,\"caption\":\"Omnes\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/13db9f35f418e3a5dfa31c851f5aaaf5\",\"name\":\"Omnes\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/omnes_o_azul-100x100.jpg\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/omnes_o_azul-100x100.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/omnes_o_azul-100x100.jpg\",\"caption\":\"Omnes\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pl\\\/author\\\/omnes\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Era postprawdy, postprawdy i szarlatanerii - Omnes","description":"Obiektywne fakty nie s\u0105 w modzie. Liczy si\u0119 \"postprawda\": emocje w percepcji widz\u00f3w.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"La era de la posverdad, la posveracidad y la charlataner\u00eda - Omnes","og_description":"Los hechos objetivos no est\u00e1n de moda. Lo que importa es la \"posverdad\": las emociones en la percepci\u00f3n de la audiencia.","og_url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/","og_site_name":"Omnes","article_published_time":"2017-03-08T13:23:55+00:00","article_modified_time":"2025-05-13T09:10:08+00:00","og_image":[{"width":920,"height":526,"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/posverdad.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Omnes","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Omnes","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"NewsArticle","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/"},"author":{"name":"Omnes","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/13db9f35f418e3a5dfa31c851f5aaaf5"},"headline":"La era de la posverdad, la posveracidad y la charlataner\u00eda","datePublished":"2017-03-08T13:23:55+00:00","dateModified":"2025-05-13T09:10:08+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/"},"wordCount":2365,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/posverdad.jpg","articleSection":["Recursos"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["WebPage","ItemPage"],"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/","name":"Era postprawdy, postprawdy i szarlatanerii - Omnes","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/posverdad.jpg","datePublished":"2017-03-08T13:23:55+00:00","dateModified":"2025-05-13T09:10:08+00:00","description":"Obiektywne fakty nie s\u0105 w modzie. Liczy si\u0119 \"postprawda\": emocje w percepcji widz\u00f3w.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/posverdad.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/posverdad.jpg","width":920,"height":526,"caption":"posverdad"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/la-la-posverdad-la-posveracidad-la-charlataneria\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/www.omnesmag.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"La era de la posverdad, la posveracidad y la charlataner\u00eda"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","name":"Omnes","description":"Informacje o ko\u015bciele i spo\u0142ecze\u0144stwie","publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"alternateName":"Omnes","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.omnesmag.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization","name":"Omnes","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","width":15524,"height":3000,"caption":"Omnes"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/13db9f35f418e3a5dfa31c851f5aaaf5","name":"Omnes","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/omnes_o_azul-100x100.jpg","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/omnes_o_azul-100x100.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/omnes_o_azul-100x100.jpg","caption":"Omnes"},"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/author\/omnes\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2319","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2319"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2319\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48131,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2319\/revisions\/48131"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20833"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2319"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2319"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2319"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}