{"id":25563,"date":"2022-10-17T05:41:00","date_gmt":"2022-10-17T04:41:00","guid":{"rendered":"https:\/\/omnesmag.com\/?p=25563"},"modified":"2024-12-20T15:49:50","modified_gmt":"2024-12-20T13:49:50","slug":"swieta-ziemia-judaizm-epoka-jesus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/actualidad\/cultura\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\/","title":{"rendered":"Podr\u00f3\u017c do Ziemi \u015awi\u0119tej (II): Judaizm w czasach Jezusa"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"wp-block-heading\"><a href=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/aktualnosci\/the-holy-earth-of-jesus\/\">Ziemia \u015awi\u0119ta Jezusa (I)<\/a><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W czasach Jezusa judaizm nie tworzy\u0142 jednolitego bloku, ale by\u0142 podzielony na sze\u015b\u0107 szk\u00f3\u0142:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Na stronie <strong>Saduceusze <\/strong>(hebr. \"saddoqim\", od ich przodka, \"Saddoq\"), kt\u00f3rzy stanowili klas\u0119 kap\u0142a\u0144sk\u0105 i elit\u0119 tamtych czas\u00f3w. Byli to zamo\u017cni funkcjonariusze religijni, pe\u0142ni\u0105cy s\u0142u\u017cb\u0119 w \u015bwi\u0105tyni, kt\u00f3rzy nie wierzyli w zmartwychwstanie zmar\u0142ych ani w istnienie anio\u0142\u00f3w, demon\u00f3w i duch\u00f3w oraz utrzymywali, \u017ce jedynym prawem, kt\u00f3rego nale\u017cy przestrzega\u0107, jest prawo pisane zawarte w Torze, czyli pierwszych pi\u0119ciu ksi\u0119gach Biblii (Pi\u0119cioksi\u0105g).<\/li>\n\n\n\n<li>Na stronie <strong>Faryzeusze <\/strong>(po hebrajsku \"peruszim\", czyli \"oddzieleni\"), pobo\u017cni obserwatorzy Prawa, zwykli zwraca\u0107 uwag\u0119 nawet na najdrobniejsze szczeg\u00f3\u0142y Prawa, kt\u00f3rym by\u0142o dla nich nie tylko Prawo pisane (Tora), ale przede wszystkim Prawo ustne, \"halacha\", kt\u00f3re rozci\u0105ga\u0142o si\u0119 na najr\u00f3\u017cniejsze czynno\u015bci \u017cycia obywatelskiego i religijnego, od skomplikowanych przepis\u00f3w dotycz\u0105cych sk\u0142adania ofiar kultowych po mycie naczy\u0144 przed posi\u0142kiem. Faryzeusze byli bardzo podobni do dzisiejszych ultraortodoksyjnych \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych s\u0105 praktycznie prekursorami. Okre\u015blali si\u0119 jako \"osobni\", gdy\u017c uwa\u017cali si\u0119 za przeciwnik\u00f3w wszystkiego, co nie jest czysto \u017cydowskie, czyli siebie samych. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce nazywano ich \"am ha-are\u1e63\", lud\u017ami ziemi, w znaczeniu uw\u0142aczaj\u0105cym.<\/li>\n\n\n\n<li>Na stronie <strong>herodianie<\/strong>znani bardziej z lojalno\u015bci wobec kr\u00f3la Heroda. Musieli te\u017c by\u0107 bardzo blisko saduceuszy, gdy\u017c ci ostatni byli elit\u0105 najbardziej podatn\u0105 na w\u0142adz\u0119 zar\u00f3wno Heroda, jak i Rzymian, pochylon\u0105 nad utrzymaniem przywilej\u00f3w wynikaj\u0105cych ze \"status quo\".<\/li>\n\n\n\n<li>Doktorzy prawa, czyli. <strong>uczeni w Pi\u015bmie <\/strong>(hebr. \"\u1e63ofar\u00edm\"). Stopniowo kodyfikowali to, co mogli ustanowi\u0107. Na przyk\u0142ad w czasach Jezusa najbardziej dyskutowan\u0105 kwesti\u0105, w dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych szko\u0142ach rabinicznych wielkich nauczycieli Hillela i Szammaja, by\u0142o to, czy dopuszczalne jest spo\u017cywanie kurzego jajka w szabat).<\/li>\n\n\n\n<li>Na stronie <strong>gorliwcy <\/strong>(kt\u00f3rego nazwa po w\u0142osku pochodzi od greckiego \"zelot\u00e9s\", ale po hebrajsku to \"qana'\u00edm\"). Terminy \"zealoci\" i \"qana' \u012bm\" oznaczaj\u0105 w obu j\u0119zykach \"wyznawc\u00f3w\" i odnosz\u0105 si\u0119 do gorliwo\u015bci, z jak\u0105 grupa ta wyznawa\u0142a doktryn\u0119 \u017cydowsk\u0105, tak\u017ce w sensie politycznym. W\u015br\u00f3d uczni\u00f3w Jezusa jest jeden zwany Szymonem Kananejczykiem, gdzie \"Kananejczyk\" nie odnosi si\u0119 do pochodzenia geograficznego, ale do przynale\u017cno\u015bci do grupy \"qana'\u012bm\", czyli Zealot\u00f3w. Byli to w zasadzie bezkompromisowi faryzeusze tak\u017ce z politycznego, a nie tylko religijnego punktu widzenia. Rzymianie nazywali ich \"Sicarii\", z powodu sztylet\u00f3w (\"sic\u00e6\"), kt\u00f3re ukrywali pod swoimi p\u0142aszczami i kt\u00f3rymi zabijali ka\u017cdego, kogo znale\u017ali \u0142ami\u0105cego nakazy prawa \u017cydowskiego.<\/li>\n\n\n\n<li>Na stronie <strong>Essenes<\/strong>nigdy nie wspomniane w \u017cydowskich lub chrze\u015bcija\u0144skich Pismach, ale m\u00f3wione przez Flawiusza J\u00f3zefusa, Filona, Pliniusza i innych, stanowi\u0142o prawdziwe religijne bractwo, rozprzestrzenione w ca\u0142ej ziemi Izraela, ale skoncentrowane w szczeg\u00f3lno\u015bci wok\u00f3\u0142 Morza Martwego, w pobli\u017cu oazy En Gedi (Qumran). Byli oni bardzo podobni do zakonu i odrzucali kult \u015bwi\u0105tynny i inne sekty \u017cydowskie jako nieczyste. Byli dos\u0142ownie fanatyczni w kwestii czysto\u015bci rytualnej i \u015bcis\u0142ej separacji od reszty \u015bwiata, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017cali za nieczyst\u0105, mieli te\u017c sztywn\u0105 awersj\u0119 do kobiet. W\u0142asno\u015b\u0107 prywatna nie istnia\u0142a w\u015br\u00f3d nich i praktykowali, z pewnymi wyj\u0105tkami, celibat. Postawiono hipotez\u0119, \u017ce zar\u00f3wno Jezus, jak i Jan Chrzciciel byli esse\u0144czykami, ale k\u0142\u00f3ci si\u0119 to z uniwersalno\u015bci\u0105 ich przes\u0142ania (otwartego m.in. na kobiety).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">By\u0142y to wi\u0119c g\u0142\u00f3wne grupy, na kt\u00f3re dzieli\u0142 si\u0119 judaizm w czasach Jezusa. Po wielkiej katastrofie w 70 i 132 roku n.e. doktrynalnie przetrwali jedynie faryzeusze, od kt\u00f3rych wywodzi si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesny judaizm.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Wierzenia, zwyczaje i tradycje judaizmu<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Judaizm w czasach Jezusa by\u0142 w fazie tzw. miszny (10-220 n.e.), od hebrajskiego korzenia \"szana\", tego samego co s\u0142owa \"miszna\" i \"szana\", oznaczaj\u0105cego rok. Miszna\", w rzeczywisto\u015bci, wraz z Talmudem i Tanakhiem (terminem oznaczaj\u0105cym korpus Biblii hebrajskiej) jest \u015bwi\u0119tym tekstem prawa \u017cydowskiego. Talmud i Miszna nie s\u0105 jednak Bibli\u0105, lecz tekstami egzegetycznymi, kt\u00f3re zbieraj\u0105 nauki tysi\u0119cy rabin\u00f3w i uczonych a\u017c do IV wieku n.e. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ot\u00f3\u017c ogromny materia\u0142 takich tekst\u00f3w egzegetycznych opracowywany by\u0142 na samym pocz\u0105tku ery chrze\u015bcija\u0144skiej, a wi\u0119c pod okupacj\u0105 rzymsk\u0105, przez tannaim (\"tanna\" jest aramejskim odpowiednikiem \"szana\" i wskazuje na akt powtarzania), prawdziwych \"powtarzaj\u0105cych\" i rozpowszechniaj\u0105cych doktryn\u0119 nabyt\u0105 od nauczycieli i samych mistrz\u00f3w Prawa Ustnego. Przyk\u0142adem tej fazy s\u0105 uczeni w Pi\u015bmie, kt\u00f3rzy stopniowo kodyfikowali wszystko, co mogli ustanowi\u0107, od zakazanych pokarm\u00f3w po zasady czysto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dzi\u0119ki temu procesowi kodyfikacji, prawo \u017cydowskie nie ogranicza\u0142o si\u0119 ju\u017c do dziesi\u0119ciu zasad zawartych w Dekalogu, ale zdominowa\u0142o ka\u017cde dzia\u0142anie pobo\u017cnego obserwatora, z 613 g\u0142\u00f3wnymi przykazaniami, podzielonymi na 365 zakaz\u00f3w (jak dni w roku) i 248 obowi\u0105zk\u00f3w (tyle samo co ko\u015bci ludzkiego cia\u0142a).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy \u017cy\u0142 Jezus, istnia\u0142y dwie wielkie szko\u0142y my\u015bli \u017cydowskiej, szko\u0142a Hillela i szko\u0142a Szammaja, reprezentuj\u0105ce dwa r\u00f3\u017cne spojrzenia na prawo \u017cydowskie, z kt\u00f3rych pierwsza by\u0142a bardziej rygorystyczna, a druga proponowa\u0142a duchow\u0105 reform\u0119 judaizmu opart\u0105 na koncepcji \"Kochaj bli\u017aniego swego jak siebie samego\", wyra\u017conej w midraszu. Jezus, kt\u00f3ry z czysto \u017cydowskiego punktu widzenia m\u00f3g\u0142by by\u0107 uznany za jednego z tannaim, sta\u0142 jako synteza pomi\u0119dzy dwoma szko\u0142ami Hillela i Szammaja, g\u0142osz\u0105c, \u017ce ani jedna jota Prawa nie zostanie zniesiona, ale \u017ce wype\u0142nieniem samego Prawa jest mi\u0142o\u015b\u0107 Boga i bli\u017aniego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dwa by\u0142y podstawowymi filarami \u017cycia ka\u017cdego \u017byda, poza wyznawaniem jedno\u015bci Boga, i na tych filarach, zw\u0142aszcza po prze\u015bladowaniach <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Ant%C3%ADoco_IV_Ep%C3%ADfanes\">Antiochus IV Epifanes<\/a> (167 r. p.n.e.), ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 sama to\u017csamo\u015b\u0107 narodu izraelskiego:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Obrzezanie<\/strong>Obrzezanie, kt\u00f3rego dokonywano osiem dni po narodzinach ka\u017cdego m\u0119skiego dziecka i kt\u00f3re zazwyczaj odbywa\u0142o si\u0119 w domu, nadawa\u0142o dziecku imi\u0119. Pobo\u017cne tradycje m\u00f3wi\u0142y, \u017ce nawet anio\u0142owie w niebie byli obrzezani i \u017ce \u017cadna nieobrzezana osoba nie wejdzie do raju (nieobrzezanie by\u0142o dla \u017byd\u00f3w obrzydliwo\u015bci\u0105 jako symbol poga\u0144stwa).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>przestrzeganie szabatu<\/strong>kt\u00f3ry zaczyna\u0142 si\u0119 o zachodzie s\u0142o\u0144ca w pi\u0105tek (parasceve) i ko\u0144czy\u0142 o zachodzie s\u0142o\u0144ca nast\u0119pnego. Przestrzeganie to by\u0142o tak \u015bcis\u0142e, \u017ce dwa traktaty Talmudu zosta\u0142y po\u015bwi\u0119cone jego kazuistyce, z ca\u0142ym szeregiem zakaz\u00f3w (np. rozpalania ognia w szabat) i dziesi\u0105tkami drobiazg\u00f3w, kt\u00f3re pozwala\u0142y si\u0119 od niego wymiga\u0107 (np. zabronione by\u0142o rozwi\u0105zywanie w\u0119z\u0142a sznura, ale w przypadku kantara dla wo\u0142u, konia czy wielb\u0142\u0105da, je\u015bli mo\u017cna go by\u0142o rozwi\u0105za\u0107 jedn\u0105 r\u0119k\u0105, nie by\u0142o naruszenia szabatu; Albo ten, kto ma b\u00f3l z\u0119ba, mo\u017ce p\u0142uka\u0107 z\u0119by octem, pod warunkiem, \u017ce potem go po\u0142knie i nie wypluje, bo w pierwszym przypadku by\u0142oby to przyjmowanie pokarmu, co jest zgodne z prawem, a w drugim przyjmowanie lekarstwa, co jest niezgodne z prawem). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Szabat by\u0142 i jest dla judaizmu dniem odpoczynku i \u015bwi\u0119towania, kiedy to cz\u0142owiek po\u015bwi\u0119ca si\u0119 na spo\u017cywanie wraz z rodzin\u0105 pokarm\u00f3w przygotowanych w przeddzie\u0144 szabatu, ubieranie si\u0119 w odpowiedni str\u00f3j i ozdoby oraz sp\u0119dzanie czasu na modlitwie, czy to w \u015bwi\u0105tyni, czy w synagodze.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do dw\u00f3ch wy\u017cej wymienionych filar\u00f3w nale\u017cy doda\u0107 czysto\u015b\u0107 rytualn\u0105, kt\u00f3rej w Talmudzie po\u015bwi\u0119conych jest nie mniej ni\u017c dwana\u015bcie traktat\u00f3w (\"Tohoroth\") o tym, co wolno je\u015b\u0107, dotyka\u0107, pi\u0107 itp. Wielk\u0105 wag\u0119 przywi\u0105zywano, w celu zachowania lub odzyskania czysto\u015bci, do mycia r\u0105k, naczy\u0144 i r\u00f3\u017cnych przedmiot\u00f3w, do tego stopnia, \u017ce w niekt\u00f3rych orzeczeniach ci, kt\u00f3rzy nie myj\u0105 r\u0105k, por\u00f3wnywani s\u0105 do tych, kt\u00f3rzy chodz\u0105 w towarzystwie prostytutek. Rozumiemy w tym momencie skandal wywo\u0142any przez uczni\u00f3w Jezusa przyjmuj\u0105cych pokarm nieczystymi r\u0119kami (Mk 7, 1-8. 14-15. 21-23).<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Uroczysto\u015bci<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Opr\u00f3cz szabatu, \u015bwi\u0119ta tygodniowego, judaizm obchodzi\u0142 inne \u015bwi\u0119ta okresowe, z kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wne to Pascha (\"Pesah\", \u015bwi\u0119to upami\u0119tniaj\u0105ce wyzwolenie narodu izraelskiego z niewoli egipskiej) 14 dnia miesi\u0105ca nisan, a nast\u0119pnie \u015awi\u0119to Prza\u015bnik\u00f3w; Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnica (\"Szawu'ot\", co po hebrajsku oznacza \"tygodnie\" i wskazuje na pi\u0119\u0107dziesi\u0105t dni po Passze) i Tabernakulum (\"Sukk\u00f2t\", mi\u0119dzy wrze\u015bniem a pa\u017adziernikiem, kt\u00f3re upami\u0119tnia pobyt \u017byd\u00f3w w Egipcie, w rzeczywisto\u015bci zwyczajem by\u0142o i jest budowanie tabernakulum lub namiot\u00f3w i sp\u0119dzanie w nich czasu). Te trzy by\u0142y nazywane \"\u015bwi\u0119tami pielgrzymkowymi\", poniewa\u017c ka\u017cdy m\u0119\u017cczyzna i dojrzewaj\u0105cy Izraelita by\u0142 zobowi\u0105zany uda\u0107 si\u0119 do \u015awi\u0105tyni w Jerozolimie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Innymi \u015bwi\u0119tami by\u0142y Jom Kippur (Dzie\u0144 Pojednania, dzie\u0144 postu dla ca\u0142ego ludu i jedyny, w kt\u00f3rym arcykap\u0142an m\u00f3g\u0142 wej\u015b\u0107 do \u015awi\u0119tej \u015awi\u0105tyni), Chanuka i Purim.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tierra Santa de Jes\u00fas (I) En la \u00e9poca de Jes\u00fas, el juda\u00edsmo no formaba un bloque uniforme, sino que estaba dividido en seis escuelas: Estos eran, pues, los principales grupos en los que se divid\u00eda el juda\u00edsmo en la \u00e9poca de Jes\u00fas. Tras la gran cat\u00e1strofe del 70 y el 132 d.C., los \u00fanicos que [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2244,"featured_media":25571,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[36,39],"tags":[790,777],"class_list":["post-25563","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-actualidad","category-cultura","tag-judios","tag-tierra-santa"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.5 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Viaje a Tierra Santa (II): El juda\u00edsmo en la \u00e9poca de Jes\u00fas - Omnes<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Gerardo Ferrara explica los grupos sociales, creencias y fiestas del juda\u00edsmo en la Tierra Santa de tiempos de Jes\u00fas.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/aktualnosci\/kultura\/swieta-ziemia-judaizm-epoka-jesus\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Viaje a Tierra Santa (II): El juda\u00edsmo en la \u00e9poca de Jes\u00fas - Omnes\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Gerardo Ferrara explica los grupos sociales, creencias y fiestas del juda\u00edsmo en la Tierra Santa de tiempos de Jes\u00fas.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/aktualnosci\/kultura\/swieta-ziemia-judaizm-epoka-jesus\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Omnes\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-10-17T04:41:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-12-20T13:49:50+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Mar-Galilea.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"526\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Gerardo Ferrara\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Gerardo Ferrara\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"NewsArticle\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/cultura\\\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/cultura\\\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Gerardo Ferrara\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/140e4977e303b34962108a5cf234e1d9\"},\"headline\":\"Viaje a Tierra Santa (II): El juda\u00edsmo en la \u00e9poca de Jes\u00fas\",\"datePublished\":\"2022-10-17T04:41:00+00:00\",\"dateModified\":\"2024-12-20T13:49:50+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/cultura\\\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\\\/\"},\"wordCount\":1730,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/cultura\\\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/10\\\/Mar-Galilea.jpg\",\"keywords\":[\"Jud\u00edos\",\"Tierra Santa\"],\"articleSection\":[\"Actualidad\",\"Cultura\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"WebPage\",\"ItemPage\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/cultura\\\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/cultura\\\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\\\/\",\"name\":\"Viaje a Tierra Santa (II): El juda\u00edsmo en la \u00e9poca de Jes\u00fas - Omnes\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/cultura\\\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/cultura\\\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/10\\\/Mar-Galilea.jpg\",\"datePublished\":\"2022-10-17T04:41:00+00:00\",\"dateModified\":\"2024-12-20T13:49:50+00:00\",\"description\":\"Gerardo Ferrara explica los grupos sociales, creencias y fiestas del juda\u00edsmo en la Tierra Santa de tiempos de Jes\u00fas.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/cultura\\\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/cultura\\\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/cultura\\\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/10\\\/Mar-Galilea.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/10\\\/Mar-Galilea.jpg\",\"width\":920,\"height\":526,\"caption\":\"Mar Galilea\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/actualidad\\\/cultura\\\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Viaje a Tierra Santa (II): El juda\u00edsmo en la \u00e9poca de Jes\u00fas\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"name\":\"Omnes\",\"description\":\"Informaci\u00f3n de la Iglesia y la sociedad\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Omnes\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\",\"name\":\"Omnes\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"width\":15524,\"height\":3000,\"caption\":\"Omnes\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/140e4977e303b34962108a5cf234e1d9\",\"name\":\"Gerardo Ferrara\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/04\\\/GF-100x100.jpg\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/04\\\/GF-100x100.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/04\\\/GF-100x100.jpg\",\"caption\":\"Gerardo Ferrara\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pl\\\/author\\\/gerardo-ferrara\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Podr\u00f3\u017c do Ziemi \u015awi\u0119tej (II): Judaizm w czasach Jezusa - Omnes","description":"Gerardo Ferrara wyja\u015bnia grupy spo\u0142eczne, wierzenia i \u015bwi\u0119ta judaizmu w Ziemi \u015awi\u0119tej w czasach Jezusa.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/aktualnosci\/kultura\/swieta-ziemia-judaizm-epoka-jesus\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Viaje a Tierra Santa (II): El juda\u00edsmo en la \u00e9poca de Jes\u00fas - Omnes","og_description":"Gerardo Ferrara explica los grupos sociales, creencias y fiestas del juda\u00edsmo en la Tierra Santa de tiempos de Jes\u00fas.","og_url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/aktualnosci\/kultura\/swieta-ziemia-judaizm-epoka-jesus\/","og_site_name":"Omnes","article_published_time":"2022-10-17T04:41:00+00:00","article_modified_time":"2024-12-20T13:49:50+00:00","og_image":[{"width":920,"height":526,"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Mar-Galilea.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Gerardo Ferrara","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Gerardo Ferrara","Szacowany czas czytania":"8 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"NewsArticle","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/cultura\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/cultura\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\/"},"author":{"name":"Gerardo Ferrara","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/140e4977e303b34962108a5cf234e1d9"},"headline":"Viaje a Tierra Santa (II): El juda\u00edsmo en la \u00e9poca de Jes\u00fas","datePublished":"2022-10-17T04:41:00+00:00","dateModified":"2024-12-20T13:49:50+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/cultura\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\/"},"wordCount":1730,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/cultura\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Mar-Galilea.jpg","keywords":["Jud\u00edos","Tierra Santa"],"articleSection":["Actualidad","Cultura"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["WebPage","ItemPage"],"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/cultura\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/cultura\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\/","name":"Podr\u00f3\u017c do Ziemi \u015awi\u0119tej (II): Judaizm w czasach Jezusa - Omnes","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/cultura\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/cultura\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Mar-Galilea.jpg","datePublished":"2022-10-17T04:41:00+00:00","dateModified":"2024-12-20T13:49:50+00:00","description":"Gerardo Ferrara wyja\u015bnia grupy spo\u0142eczne, wierzenia i \u015bwi\u0119ta judaizmu w Ziemi \u015awi\u0119tej w czasach Jezusa.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/cultura\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/cultura\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/cultura\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Mar-Galilea.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Mar-Galilea.jpg","width":920,"height":526,"caption":"Mar Galilea"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/actualidad\/cultura\/tierra-santa-judaismo-epoca-jesus\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/www.omnesmag.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Viaje a Tierra Santa (II): El juda\u00edsmo en la \u00e9poca de Jes\u00fas"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","name":"Omnes","description":"Informacje o ko\u015bciele i spo\u0142ecze\u0144stwie","publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"alternateName":"Omnes","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.omnesmag.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization","name":"Omnes","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","width":15524,"height":3000,"caption":"Omnes"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/140e4977e303b34962108a5cf234e1d9","name":"Gerardo Ferrara","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/GF-100x100.jpg","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/GF-100x100.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/GF-100x100.jpg","caption":"Gerardo Ferrara"},"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/author\/gerardo-ferrara\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25563","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2244"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25563"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25563\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43890,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25563\/revisions\/43890"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25563"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25563"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25563"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}