Walencja, w kt\u00f3rej Vives sp\u0119dzi\u0142 pierwsze 17 lat swojego \u017cycia, by\u0142a najbogatsz\u0105 metropoli\u0105 w Koronie Aragonii (kr\u00f3lestwo Aragonii obejmowa\u0142o Aragoni\u0119, Kataloni\u0119 i Walencj\u0119). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 walenckich \u017byd\u00f3w wola\u0142a zosta\u0107 chrze\u015bcijanami ni\u017c uda\u0107 si\u0119 na wygnanie po dekrecie o wyp\u0119dzeniu z 1492 roku. W swoich pracach Vives wyra\u017ca mi\u0142e wspomnienie o Walencji, o jej \"radosnych, optymistycznych, sympatycznych...\" mieszka\u0144cach oraz o jej p\u0142odno\u015bci i pi\u0119knie. Ze szczeg\u00f3lnym uczuciem wspomina harmoni\u0119 domu ojca i wzorowe cnoty matki, co sko\u0144czy\u0142o si\u0119 irytacj\u0105 Erazma, kt\u00f3remu brakowa\u0142o szczeg\u00f3lnego przywi\u0105zania do rodzic\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W 1964 roku Miguel de la Pinta, specjalista od historii inkwizycji, i Jos\u00e9 M\u00aa Palacio, archiwista z Walencji, opublikowali pod tytu\u0142em \"Procesos inquisitoriales contra la familia jud\u00eda de Luis Vives\" (C.S.I.C.) Madrid, niekt\u00f3re dokumenty, kt\u00f3re dowodz\u0105, bez \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce \u017cydowska rodzina Luisa Vivesa:<\/p>\n\n\n\n
Juan Luis Vives by\u0142 \u017bydem, zar\u00f3wno po ojcu (jego ojciec, Luis Vives Valeriola) jak i po matce (jego matka, Blanquina March y Almenara).<\/p>\n\n\n\n
Jego matka zosta\u0142a chrze\u015bcijank\u0105 w 1491 roku, na rok przed dekretem o wyp\u0119dzeniu. Zmar\u0142a w czasie zarazy w 1509 roku, w ma\u0142ej wiosce na po\u0142udnie od Walencji.<\/p>\n\n\n\n
Jego ojciec, prawdopodobnie syn \u017cydowskich konwertyt\u00f3w, w wieku 17 lat popad\u0142 w k\u0142opoty z walenck\u0105 inkwizycj\u0105. D\u0142u\u017cszy proces odby\u0142 si\u0119 w latach 1522-1524 i zako\u0144czy\u0142 si\u0119 fatalnym wyrokiem: \"oddano go w r\u0119ce \u015bwieckie\", co jest ponurym okre\u015bleniem oznaczaj\u0105cym, \u017ce zosta\u0142 stracony, prawdopodobnie spalony na stosie.<\/p>\n\n\n\n
W 1525 roku siostry Juana Luisa (Beatriz, Leonor i Ana) odzyska\u0142y w procesie s\u0105dowym maj\u0105tek swoich rodzic\u00f3w, skonfiskowany przez inkwizycj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
W 1528 roku, prawie 20 lat po \u015bmierci matki, otwarto nowy proces, kt\u00f3ry mia\u0142 wyja\u015bni\u0107 jej post\u0119powanie po nawr\u00f3ceniu. Z zezna\u0144 wynika\u0142o, \u017ce odwiedzi\u0142a synagog\u0119 jako chrze\u015bcijanka, a jej szcz\u0105tki zosta\u0142y w konsekwencji usuni\u0119te z chrze\u015bcija\u0144skiego cmentarza i publicznie spalone. Siostry Vives zosta\u0142y w\u00f3wczas pozbawione prawa do dziedziczenia maj\u0105tku ojcowskiego i matczynego.<\/p>\n\n\n\n
Pozostaj\u0105c w Hiszpanii po dekrecie z 1492 roku, jego rodzice dali Juanowi Luisowi jedyn\u0105 mo\u017cliw\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 religijn\u0105, aby m\u00f3g\u0142 w przysz\u0142o\u015bci \u017cy\u0107 w spo\u0142ecze\u0144stwie chrze\u015bcija\u0144skim. W 1508 roku Vives wst\u0105pi\u0142 do Estudi General w Walencji, o\u015brodka za\u0142o\u017conego w 1500 roku przez hiszpa\u0144skiego papie\u017ca Aleksandra VI. W 1505 r. \"Introductiones latinae\",<\/em> przez Antonio de Nebrija, jedynego hiszpa\u0144skiego uczonego, kt\u00f3rego Vives zawsze poleca\u0142 i podziwia\u0142 (kiedy Nebrija upubliczni\u0142 sw\u00f3j zamiar wydrukowania gramatyki Biblii, inkwizytor generalny Fray Diego de Deza wszcz\u0105\u0142, w 1504 roku, proces przeciwko niemu. W 1507 roku ukaza\u0142a si\u0119 \"Apologia\" Nebrija, jeden z najwa\u017cniejszych dokument\u00f3w hiszpa\u0144skiego humanizmu).<\/p>\n\n\n\n W 1509 roku Vives zamieni\u0142 Walencj\u0119 na Pary\u017c, gdzie przebywa\u0142 przez trzy lata. Uniwersytet Paryski narodzi\u0142 si\u0119 jako korporacja mistrz\u00f3w pod kierunkiem kanclerza Notre Dame. Mniej wi\u0119cej w czasie przybycia Vivesa do Pary\u017ca, Erazm z\u0142o\u017cy\u0142 ostatni\u0105 wizyt\u0119 na Uniwersytecie i opublikowa\u0142 swoje \"In Praise of Madness\".<\/em><\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 paryski uniwersytet by\u0142 w\u00f3wczas w zaniku, Vives \u017cy\u0142 w jednym z najwa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w - Kolegium Monteagudo - zajmuj\u0105cych si\u0119 reform\u0105 moraln\u0105 i religijn\u0105 we Francji. W 1483 roku Jean Standonck przej\u0105\u0142 Monteagudo, wnosz\u0105c do niego religijn\u0105 \u017carliwo\u015b\u0107 Braci Wsp\u00f3lnego \u017bycia (kt\u00f3rzy pracowali, zw\u0142aszcza kopiuj\u0105c teksty chrze\u015bcija\u0144skie, bez \u015blub\u00f3w, odmawiaj\u0105c \u017cebrania o ich utrzymanie) - za\u0142o\u017conych przez Geerta Groote (1340\/1384), Holendra, kt\u00f3ry g\u0142osi\u0142 - na polecenie swojego biskupa - nawr\u00f3cenie i zbawienie dusz oraz pot\u0119pienie luksusu, lichwy i symonii, nauki zgodne z doktryn\u0105 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Propagowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c t\u0142umaczenie Biblii na j\u0119zyk wernakularny dla dobra wszystkich. Kolegium Monteagudo liczy\u0142o w\u015br\u00f3d swoich student\u00f3w takich ludzi jak Ignacy z Loyoli, Erazm, Rabelais i Kalwin.<\/p>\n\n\n\n W Pary\u017cu Vives realizowa\u0142 program Wydzia\u0142u Sztuk Pi\u0119knych (siedem sztuk wyzwolonych z trivium<\/em> y quadrivium<\/em>). Poniewa\u017c jednak ju\u017c w Walencji studiowa\u0142 gramatyk\u0119 i retoryk\u0119, trzy lata sp\u0119dzone w Pary\u017cu po\u015bwi\u0119ci\u0142 g\u0142\u00f3wnie na nauk\u0119 filozofii (d\u0142ugi kurs logiki, skr\u00f3cony kurs fizyki oraz rudymenty filozofii moralnej i metafizyki).<\/p>\n\n\n\n W 1512 r. obra\u0142 kierunek na Niderlandy, mieszkaj\u0105c od tego roku w Brugii. W mie\u015bcie Brugia mieszka\u0142a du\u017ca kolonia hiszpa\u0144skich \u017byd\u00f3w, w tym rodzina Valdaura z Walencji. Posiad\u0142o\u015b\u0107 Valdaura by\u0142a pierwszym schronieniem Vivesa w Brugii. <\/p>\n\n\n\n Tam pracowa\u0142 jako korepetytor dzieci ma\u0142\u017ce\u0144stwa, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142a Marguerite, przysz\u0142a \u017cona Vivesa. W Brugii zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 z Francisco Craneveltem, prokuratorem miejskim, pobo\u017cnym chrze\u015bcijaninem o dobrym gu\u015bcie literackim i doktoracie z prawa na Uniwersytecie w Louvain.<\/p>\n\n\n\n Pierwsza ksi\u0105\u017cka Vivesa, Christi Iesu Triumphus<\/em> (1514) to rozmowa o triumfie Chrystusa w dniu jego Zmartwychwstania oraz atak przeciwko wywy\u017cszaniu i gloryfikacji wojen i cezarystycznego heroizmu; jedna z postaci w tej sztuce m\u00f3wi, \u017ce Chrystus stoczy\u0142 pi\u0119\u0107 wojen: z demonami, ze \u015bwiatem, z cia\u0142em, z \u017bydami i ze \u015bmierci\u0105. Druga cz\u0119\u015b\u0107 tej pracy, zatytu\u0142owana. Virginis Dei Parentis Oratio<\/em>stosuje do Maryi centralne przes\u0142anie ksi\u0105\u017cki: prawdziwe bohaterstwo polega na walce i pokonywaniu grzechu i z\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Latem 1516 roku Vives i Erazm spotkali si\u0119 po raz pierwszy w Brugii. W marcu tego\u017c roku Erazm zadedykowa\u0142 Leonowi X swoje Adnotacje do Nowego Testamentu, a w maju swoje Institutio Principis Christiani.<\/em> W grudniu Thomas More opublikowa\u0142 sw\u00f3j Utopia<\/em>.<\/p>\n\n\n\n W 1517 roku, by\u0107 mo\u017ce z polecenia Erazma, Wilhelm De Croy - bliski przyjaciel Erazma - wybra\u0142 Vivesa na swojego prywatnego preceptora. Wilhelm, cho\u0107 mia\u0142 19 lat, by\u0142 ju\u017c biskupem Cambray, kardyna\u0142em i arcybiskupem-elektem Toledo, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 nast\u0119pc\u0105 Cisnerosa. W towarzystwie swojego ucznia Vives przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z Brugii do Louvain, gdzie istnia\u0142o tr\u00f3jj\u0119zyczne kolegium do nauki greki, \u0142aciny i hebrajskiego. W\u015br\u00f3d kr\u0119gu Vivesa w Louvain by\u0142 hiszpa\u0144ski \u017byd Mateo Adriano, jeden z najlepszych hebraist\u00f3w tamtych czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Wydzia\u0142 w Louvain dzieli\u0142 si\u0119 na konserwatywnych teolog\u00f3w i humanist\u00f3w, przy czym ci ostatni byli bardziej otwarci. Chocia\u017c sympatie Vivesa by\u0142y po stronie humanist\u00f3w, to stara\u0142 si\u0119 on trzyma\u0107 z dala od osobistej rywalizacji i moderowa\u0107 stanowisko teolog\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W ci\u0105gu czterech lat (1517\/1521, rok \u015bmierci ucznia) preceptury De Croy'a zacz\u0119\u0142y kszta\u0142towa\u0107 si\u0119 osobiste idee Vivesa. W tym czasie Vives napisa\u0142 cztery dzie\u0142a o tre\u015bci religijnej (Meditationes in septem Psalmos Poenitentiales, Genethiacon Iesu Christi, De tempore quo, id est, de pace in qua natus est Christus, Clypei Christi Descriptio<\/em>), w kt\u00f3rym wyra\u017ca rodzaj pobo\u017cno\u015bci, kt\u00f3ra - podobnie jak u jego bliskich przyjaci\u00f3\u0142 - czerpa\u0142a ze \u017ar\u00f3de\u0142 Devotio Moderna i pism Erazma. Przes\u0142anie tych dzie\u0142 Vivesa by\u0142o jasne i ortodoksyjne: losami chrze\u015bcija\u0144stwa kieruje opatrzno\u015b\u0107, nie wolno oddziela\u0107 tego, co nadprzyrodzone, od p\u0142aszczyzny natury i historii; Vives pod\u0105\u017ca - w dw\u00f3ch ostatnich cytowanych dzie\u0142ach - za augustia\u0144sk\u0105 koncepcj\u0105 historii jako syntezy mi\u0119dzy wolnymi decyzjami ludzkimi a bosk\u0105 opatrzno\u015bci\u0105. Obfituje te\u017c w pochwa\u0142\u0119 pokoju, charakterystyczn\u0105 dla kr\u0119gu erazmia\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n W 1519 roku Erazm stwierdzi\u0142, \u017ce Vives jako rodowity Hiszpan m\u00f3wi po kastylijsku, a mieszkaj\u0105c przez d\u0142ugi czas w Pary\u017cu, dobrze zna francuski. On lepiej rozumie nasz j\u0119zyk ni\u017c nim m\u00f3wi. Vives zna\u0142 na tyle grek\u0119, \u017ce u\u017cywa\u0142 jej w prywatnej korespondencji jako podst\u0119pu dla odwa\u017cnej krytyki. We wst\u0119pie do pracy Vivesa Declamationes Syllanae<\/em>Jak m\u00f3wi Erazm: Podczas gdy inni krzycz\u0105, Vives deklamuje z wyj\u0105tkow\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105 i spokojem... Nie znam nikogo z tych czas\u00f3w por\u00f3wnywalnego z Vivesem... i wreszcie nie znam nikogo, u kogo potok elokwencji by\u0142by tak wsparty wielk\u0105 wiedz\u0105 filozoficzn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Ostatni okres \u017cycia Vivesa przyni\u00f3s\u0142 ze sob\u0105 silne o\u017cywienie jego religijnej \u017carliwo\u015bci. Jego pierwszym zaj\u0119ciem po wyje\u017adzie z Anglii by\u0142o napisanie, na pro\u015bb\u0119 ko\u015bcielnego \u015bw. Donacjana i z okazji zarazy, kt\u00f3ra nawiedzi\u0142a Brugi\u0119 w 1529 r., modlitwy do potu krwi Chrystusa w Getsemani (Sacrum Diurnum de sudore Domini Nostri Iesu Christi<\/em>). W 1535 roku napisa\u0142 zbi\u00f3r modlitw pt. Excitationes animi in Deum<\/em>w kt\u00f3rym zawarte s\u0105 zasady medytacji, modlitwy codzienne, modlitwy na wszystkie okazje oraz komentarz do modlitwy niedzielnej.<\/p>\n\n\n\n Innym arcydzie\u0142em Vivesa jest encyklopedyczny traktat De Disciplinis (1531), kt\u00f3ry zdaniem Ortegi y Gasseta jest nie tylko rewolucyjnym programem edukacji, ale tak\u017ce pierwsz\u0105 refleksj\u0105 cz\u0142owieka Zachodu nad jego kultur\u0105 i ambitn\u0105 medytacj\u0105 nad celami, zepsuciem i reform\u0105 ca\u0142ej ludzkiej kultury.<\/p>\n\n\n\n Trzeci wielki traktat Vivesa zosta\u0142 wydrukowany dwa lata przed jego \u015bmierci\u0105, De anima et vita, kt\u00f3rym zainaugurowa\u0142 nauk\u0119 o cz\u0142owieku opart\u0105 na obserwacji i refleksji. Za t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 Lange nazywa Vivesa ojcem wsp\u00f3\u0142czesnej psychologii.<\/p>\n\n\n\n W 1538 roku Vives opublikowa\u0142 swoje Lingua Latinae Exercitatio, b\u0142yskotliwy zbi\u00f3r dialog\u00f3w napisanych z podstawowym tekstem s\u0142ownictwa i gramatyki \u0142aci\u0144skiej, dedykowany Filipowi, synowi cesarza Karola. O tej ksi\u0105\u017cce Azor\u00edn powiedzia\u0142: \"Nie ma chyba w naszej literaturze ksi\u0105\u017cki bardziej intymnej i przyjemnej. Otw\u00f3rz j\u0105; zobacz, jak w serii ma\u0142ych obrazk\u00f3w mija ma\u0142a i prozaiczna egzystencja ludzi.<\/p>\n\n\n\n W ostatnich dw\u00f3ch latach \u017cycia (1538\/1540) Vives po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 pisaniu obszernego dzie\u0142a apologetycznego, kt\u00f3re zamierza\u0142 ofiarowa\u0107 papie\u017cowi. Cho\u0107 nie doko\u0144czy\u0142 ksi\u0105\u017cki, po jego \u015bmierci i na pro\u015bb\u0119 wdowy, jego przyjaciel Cranevelt wyda\u0142 j\u0105 w styczniu 1543 roku i zadedykowa\u0142 Paw\u0142owi III. Ta ksi\u0105\u017cka, De Veritate Fidei Christianae, jest najlepszym dokumentem, aby doceni\u0107, jak Vives kontemplowa\u0142 \u017cycie chrze\u015bcija\u0144skie w swoich ostatnich latach.<\/p>\n\n\n\n Przepracowanie nie raz doprowadzi\u0142o Vivesa do skraju wyczerpania. Od czterdziestki cierpia\u0142 na z\u0142o\u015bliwy przypadek zapalenia staw\u00f3w, kt\u00f3ry niemal go parali\u017cowa\u0142. 6 maja 1540 roku Juan Luis Vives zmar\u0142 w Brugii, prawdopodobnie na kamie\u0144 \u017c\u00f3\u0142ciowy. Zosta\u0142 pochowany pod o\u0142tarzem \u015bw. J\u00f3zefa w nieistniej\u0105cym ju\u017c ko\u015bciele \u015bw. Donacjana. Jego m\u0142oda \u017cona towarzyszy\u0142a mu dwana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n\n\n\n Niekt\u00f3re dzie\u0142a Vivesa, kt\u00f3ry zawsze pisa\u0142 po \u0142acinie:<\/p>\n\n\n\n La Valencia en la que Vives pas\u00f3 sus primeros 17 a\u00f1os de vida, era la metr\u00f3poli m\u00e1s pr\u00f3spera de la Corona de Arag\u00f3n (el reino de Arag\u00f3n inclu\u00eda a Arag\u00f3n, Catalu\u00f1a y Valencia). La mayor parte de los jud\u00edos valencianos prefirieron hacerse cristianos antes que dirigirse al exilio tras el decreto de expulsi\u00f3n de 1492. […]<\/p>\n","protected":false},"author":975,"featured_media":28050,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[36,39],"tags":[],"class_list":["post-28049","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-actualidad","category-cultura"],"yoast_head":"\n\n