M\u00f3wi si\u0119, \u017ce studia humanistyczne prze\u017cywaj\u0105 kryzys, \u017ce poziom refleksji, czytania ze zrozumieniem, pisania i umiej\u0119tno\u015bci konstruowania wewn\u0119trznego \u015bwiata jest stale zagro\u017cony przez ekrany, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d najm\u0142odszych, kt\u00f3rzy wi\u0119kszo\u015b\u0107 dnia sp\u0119dzaj\u0105 z oczami przyklejonymi do telefon\u00f3w kom\u00f3rkowych. O tych i wielu innych kwestiach rozmawiali\u015bmy z Benjam\u00ednem Franzanim we Francji, gdzie doktoryzuje si\u0119 u wybitnego francuskiego mediewisty latynoskiego pochodzenia, Martina Aurella, na Uniwersytecie w Poitiers. Dla tego 33-letniego chilijskiego prawnika i profesora, z wczesnym powo\u0142aniem artystycznym, literatura epicka jest czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c przedmiotem bada\u0144 akademickich: jest, lub powinna by\u0107, \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji dla wsp\u00f3\u0142czesnego \u017cycia. Na d\u0142ugo zanim zainteresowa\u0142 si\u0119 jej studiowaniem, Benjamin mia\u0142 ju\u017c swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 histori\u0119 jako czytelnik i pisarz. Dzi\u015b w\u0142a\u015bnie opublikowa\u0142 swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 sag\u0119 fantasy - pi\u0119\u0107 ksi\u0105\u017cek, niedawno zebranych w jednym tomie - nad kt\u00f3r\u0105 pracowa\u0142 od dzieci\u0144stwa. Kroniki miecza<\/a><\/em>dost\u0119pny na Amazon, przenosi bardzo ludzk\u0105 histori\u0119 inspirowan\u0105 \u015bredniowieczem do XXI wieku.<\/p>\n\n\n\n -To, co obecnie nazywamy \u015bredniowieczem, to d\u0142ugi okres naszej historii, kt\u00f3ry ma fundamentalne znaczenie dla zrozumienia naszych spo\u0142ecze\u0144stw na Zachodzie. Nie mo\u017cna by\u0107 wobec niego oboj\u0119tnym, a \u015bwiadczy o tym ponowne zainteresowanie tematami inspirowanymi \u015bredniowieczem. Jego literatura daje nam uprzywilejowane okno, je\u015bli niekoniecznie na rzeczywisto\u015b\u0107 historyczn\u0105 tamtych wiek\u00f3w, to na spos\u00f3b, w jaki jego bohaterowie odczuwali i interpretowali wydarzenia swoich czas\u00f3w: jak pami\u0119tali swoj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 i klasyczne dziedzictwo, jak kwestionowali sw\u00f3j \u015bwiat i jak marzyli o swojej przysz\u0142o\u015bci. Wszystko to jest w\u0142a\u015bciwe literaturze w og\u00f3le, to prawda, ale \u015bredniowiecze oferuje nam bram\u0119 do naszych korzeni, kt\u00f3re mog\u0105 nas wiele nauczy\u0107 o naszych w\u0142asnych wyzwaniach XXI wieku: od kwestii artystycznych po polityczne, od debat filozoficznych i teologicznych po te dotycz\u0105ce \u015brodowiska i pami\u0119ci historycznej, m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety \u015bredniowiecza stan\u0119li przed wieloma wyzwaniami, kt\u00f3re dzi\u015b prze\u017cywamy. Niefortunne zaniedbanie tego okresu, spowodowane etykiet\u0105 obskurantyzmu, kt\u00f3ra ci\u0105\u017cy\u0142a na nim przez wieki, sprawi\u0142o, \u017ce nie jeste\u015bmy w stanie czerpa\u0107 z tego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n\n\n\n To powiedziawszy, pie\u015bni o czynach? S\u0105 one gatunkiem heroicznym par excellence w \u015bredniowieczu i wyst\u0119puj\u0105 w wielu formach i kolorach: od najstarszych i zakorzenionych w literaturze ustnej rozpowszechnianej przez pie\u015b\u0144 minstreli po najbardziej \"m\u0105drych\" uczonych, kt\u00f3rzy chcieli pozostawi\u0107 potomnym relacj\u0119 z wielkich czyn\u00f3w swoich czas\u00f3w. Literatura epicka zawsze pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 spajaj\u0105c\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwo: pokazuje nam bohaterskie wzorce, czyli innymi s\u0142owy, jak przezwyci\u0119\u017cy\u0107 momenty kryzysu i ocali\u0107 jedno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105. Niezale\u017cnie od tego, czy niebezpiecze\u0144stwo pochodzi od si\u0142 chaosu, reprezentowanych przez potwory z Beowulf<\/em>lub przez inwazj\u0119 wrog\u00f3w zewn\u0119trznych, jak w przypadku Chanson de Guillaume<\/em>Bohater jest odnowicielem, cz\u0119sto z po\u015bwi\u0119ceniem w\u0142asnego \u017cycia. Innym razem uosabiaj\u0105 walk\u0119 o wsp\u00f3lny cel, w kt\u00f3rej udaje im si\u0119 zjednoczy\u0107 wysi\u0142ki ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci. Istniej\u0105 nawet utwory, kt\u00f3re mo\u017cna nazwa\u0107 \"antybohaterami\", takie jak te o buntownikach Raoul de Cambrai <\/em>o Gormond et Isembard, <\/em>w kt\u00f3rym protagonista jest przeciwie\u0144stwem tego, czego oczekiwaliby\u015bmy od bohatera: w swojej historii, czasem tragicznej lub po prostu strasznej, minstrel przypomina nam o warto\u015bciach, kt\u00f3re spo\u0142ecze\u0144stwo powinno podziela\u0107.<\/p>\n\n\n\n Dzi\u015b \u017cyjemy w spo\u0142ecze\u0144stwie, w kt\u00f3rym jednostka jest raczej wywy\u017cszana, a ka\u017cde wezwanie do heroizmu wydaje si\u0119 wyrwane z kontekstu. A jednak potrzebujemy heroizmu: po pierwsze, w naszym codziennym \u017cyciu, poniewa\u017c wszyscy mamy do stoczenia du\u017ce lub ma\u0142e bitwy i ka\u017cdy z nas w rzeczywisto\u015bci \u017cyje w\u0142asn\u0105 \"pie\u015bni\u0105 uczynk\u00f3w\", a po drugie, poniewa\u017c pomimo tego, \u017ce jeste\u015bmy bardziej po\u0142\u0105czeni, wydaje si\u0119, \u017ce nasza kultura zapomnia\u0142a, co to znaczy by\u0107 wsp\u00f3lnot\u0105. A nie ma nic lepszego ni\u017c dobra pie\u015b\u0144 uczynk\u00f3w, kt\u00f3ra przypomina nam, \u017ce wszyscy jeste\u015bmy zaanga\u017cowani we wsp\u00f3lny wysi\u0142ek.<\/p>\n\n\n\n -Literatura fantazja<\/em> (w zasadzie w j\u0119zyku hiszpa\u0144skim powinni\u015bmy nazywa\u0107 ten gatunek \"maravilloso\", poniewa\u017c literatura \"fantastyczna\" to tak naprawd\u0119 ta, kt\u00f3ra wywodzi si\u0119 z opowie\u015bci o duchach lub zjawiskach nadprzyrodzonych... ale poniewa\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a napisana w j\u0119zyku angielskim i tam, og\u00f3lna nazwa to fantazja<\/em>Narodzi\u0142 si\u0119 jako ruch literacki w \u015bwiecie anglosaskim, \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z ba\u015bniami i romantyczn\u0105 atmosfer\u0105, kt\u00f3ra na sw\u00f3j szczeg\u00f3lny spos\u00f3b uratowa\u0142a warto\u015b\u0107 \u015bredniowiecza. Narodzi\u0142 si\u0119 w powi\u0105zaniu z folklorem, a poprzez niego z Celtami. My\u015bl\u0119, \u017ce dojrza\u0142o\u015b\u0107 gatunku przysz\u0142a wraz z J.R.R. Tolkienem i C.S. Lewisem. S. Lewisa, a dzi\u015b wi\u0119kszo\u015bci autor\u00f3w fantazja<\/em> \u017cyjemy w jego cieniu.<\/p>\n\n\n\n To powiedziawszy, pomimo faktu, \u017ce narodzi\u0142 si\u0119 z uznania dla \u015bredniowiecza i \u017ce przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu opowiada o historiach osadzonych w tym okresie, dzi\u015b w rzeczywisto\u015bci ma bardzo niewiele z prawdziwego \u015bredniowiecza i wiele z idei, kt\u00f3re mamy o tym okresie, bez zag\u0142\u0119biania si\u0119 w \u017ar\u00f3d\u0142a. Nie m\u00f3wi\u0119 tego jako negatywnej krytyki: bardzo udane sagi, takie jak Dragonlance<\/em> s\u0105 bardziej oparte na grach fabularnych ni\u017c na \u015bredniowiecznym \u015bwiecie, kt\u00f3ry funkcjonuje niejasno jako odniesienie. Nie jest to z\u0142e samo w sobie: to, co robi, to ujawnia nam natur\u0119 fantasy, \u017ce nie chodzi o powie\u015bci historyczne, ale o my\u015blenie o mo\u017cliwych \u015bwiatach.<\/p>\n\n\n\n Fantastyka towarzyszy nam od zawsze, a dowodem na to jest folklor i ba\u015bnie: to przestrze\u0144, kt\u00f3ra pozwala nam na chwil\u0119 oderwa\u0107 si\u0119 od rzeczywisto\u015bci i spojrze\u0107 na ni\u0105 z innej perspektywy. Niekt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105 literatur\u0119 za ucieczk\u0119: ja nie. Dobra literatura, pod przykrywk\u0105 fikcji, pokazuje rzeczywisto\u015b\u0107, tworzy filtr, kt\u00f3ry pozwala skupi\u0107 si\u0119 na konkretnym punkcie ludzkiego do\u015bwiadczenia, lepiej je kontemplowa\u0107. Tak jak w filmach mo\u017cna by\u0107 oszo\u0142omionym efektami specjalnymi, tak w literaturze fantasy cudowny element - magia, r\u00f3\u017cne rasy, geografia \u015bwiat\u00f3w, kt\u00f3re nie istniej\u0105 - mo\u017ce odwr\u00f3ci\u0107 nasz\u0105 uwag\u0119 od tego, co naprawd\u0119 robi opowie\u015b\u0107, czyli przedstawi\u0107 nam histori\u0119, kt\u00f3ra mo\u017ce by\u0107 nasz\u0105 w\u0142asn\u0105.<\/p>\n\n\n\nCo mo\u017ce nam zaoferowa\u0107 literatura \u015bredniowieczna, a w szczeg\u00f3lno\u015bci pie\u015bni o czynach?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Jak \u015bredniowieczna literatura ma si\u0119 do twojej epickiej sagi fantasy?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n