Doroczna uroczysto\u015b\u0107 \u015bwi\u0119tych Piotra i Paw\u0142a jest okazj\u0105 do wskazania kilku fundamentalnych pyta\u0144 dotycz\u0105cych postaci papie\u017ca i jego pos\u0142ugi jedno\u015bci w s\u0142u\u017cbie Ko\u015bcio\u0142a powszechnego, bior\u0105c pod uwag\u0119 obecny kontekst, zw\u0142aszcza trwaj\u0105cy proces synodalny. <\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli chodzi o pierwsze pytania, te i inne mo\u017cna znale\u017a\u0107 w syntetyczny spos\u00f3b w s\u0142ownikach teologicznych i innych tekstach. Przy tej okazji szczeg\u00f3lnie przydatny okaza\u0142 si\u0119 termin \"prymat rzymski\", napisany przez D. Valentiniego, w artykule S\u0142ownik eklezjologii<\/em>w re\u017cyserii G. Calabrese i innych, koordynowany w hiszpa\u0144skim wydaniu przez J. R. Villara, Madryt 2016.<\/p>\n\n\n\n Punktem wyj\u015bcia mo\u017ce by\u0107 tylko Nowy Testament. Wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 dwie kwestie: prymat Piotra<\/em> w grupie aposto\u0142\u00f3w - na co wskazuj\u0105 zar\u00f3wno ewangelie synoptyczne, jak i Dzieje Apostolskie - oraz jego transmisja<\/em> w biskupie Rzymu. <\/p>\n\n\n\n Piotr (dawniej Szymon) jest tym, kt\u00f3ry wyznaje bosko\u015b\u0107 Jezusa. Piotrowi obiecano, \u017ce b\u0119dzie kamieniem w\u0119gielnym jedno\u015bci i trwa\u0142o\u015bci Ko\u015bcio\u0142a. Piotr otrzymuje moc interpretowania i przekazywania nauk Mistrza, z wy\u017cszym autorytetem apostolskim, ale zawsze w komunii z innymi aposto\u0142ami. Jest pierwszym \"rybakiem ludzi\" i rzecznikiem innych uczni\u00f3w, kt\u00f3rego obowi\u0105zkiem jest r\u00f3wnie\u017c utwierdzanie ich w wierze, na \u017cywym fundamencie i gwarancji modlitwy Jezusa. Jest on szczeg\u00f3lnie obecny w Ewangelii Jana. Sw\u00f3j prymat otrzymuje od Jezusa (por. J 21, 15-17), w kategorii pasterza, w odniesieniu do jego zjednoczenia z Panem, kt\u00f3re wymaga od niego gotowo\u015bci na m\u0119cze\u0144stwo. Wszystko to zak\u0142ada \"sukcesj\u0119\" prymatu Piotra w Ko\u015bciele. <\/p>\n\n\n\n Inne ksi\u0119gi Nowego Testamentu \u015bwiadcz\u0105 o \"wykonywaniu\" tej pos\u0142ugi. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, jak pisze biblista R. Fabris: Piotr \"zajmuje znacz\u0105c\u0105 pozycj\u0119, uznan\u0105 i po\u015bwiadczon\u0105 przez ca\u0142\u0105 tradycj\u0119 Nowego Testamentu. Piotr jest historycznym uczniem Jezusa, autoryzowanym \u015bwiadkiem Jego zmartwychwstania i gwarantem autentyczno\u015bci tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej\". <\/p>\n\n\n\n Je\u015bli chodzi o transmisja<\/em> W przypadku prymatu Piotra nad jego nast\u0119pcami, wiele czynnik\u00f3w \u0142\u0105czy si\u0119, aby go potwierdzi\u0107: pewien \"kierunek znaczeniowy\" w tekstach Ewangelii odnosz\u0105cych si\u0119 do Piotra w kontek\u015bcie postaw Jezusa; przekonanie wiary, w tradycji ko\u015bcielnej, o sukcesji Piotra, a nie tylko aposto\u0142\u00f3w; sama sukcesja jako medium tej tradycji; interpretacja funkcji Piotra jako przedstawiciela zar\u00f3wno Jezusa, jak i aposto\u0142\u00f3w; sukcesja zasadniczo zwi\u0105zana z przekazywaniem s\u0142\u00f3w Chrystusa, a wi\u0119c wiary, a tak\u017ce z nak\u0142adaniem r\u0105k.<\/p>\n\n\n\n W jaki spos\u00f3b prymat rzymski by\u0142 interpretowany w historii Ko\u015bcio\u0142a? <\/strong>Jan Pawe\u0142 II napisa\u0142: \"Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki jest \u015bwiadomy, \u017ce zachowa\u0142, w wierno\u015bci tradycji apostolskiej i wierze Ojc\u00f3w, pos\u0142ug\u0119 nast\u0119pcy Piotra, kt\u00f3rego B\u00f3g ustanowi\u0142 'wieczyst\u0105 i widzialn\u0105 zasad\u0105 i fundamentem jedno\u015bci' (Lumen gentium<\/em>, 23)\" (List do kardyna\u0142a Ratzingera<\/em>w \"L'Osservatore Romano\", zw\u0142aszcza 13-XII-1996).<\/p>\n\n\n\n W pierwsze tysi\u0105clecie<\/em> Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 odniesienia Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a (\u015bw. Klemensa Rzymskiego, \u015bw. Ignacego Antioche\u0144skiego i \u015bw. Ireneusza) do wyznania Piotra (por. Mt 16, 16), nawet je\u015bli dopiero od IV wieku opracowywana jest doktryna teologiczna dotycz\u0105ca pos\u0142ugi nast\u0119pcy Piotra. Do tego dochodzi presti\u017c autorytetu \"pierwszej stolicy\" i niekt\u00f3re decyduj\u0105ce interwencje papie\u017cy, w r\u00f3\u017cnych formatach, z okazji \u00f3wczesnych sobor\u00f3w lub z okazji pyta\u0144 stawianych przez biskup\u00f3w lub wsp\u00f3lnoty ko\u015bcielne. <\/p>\n\n\n\n W drugie tysi\u0105clecie<\/em> zmieni\u0142 si\u0119 spos\u00f3b interwencji prymasa. Mi\u0119dzy XI a XV wiekiem prymat rzymski by\u0142 silnie podkre\u015blany. Na Soborze w Konstancji (XV w.) nacisk po\u0142o\u017cono na posta\u0107 soboru, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z ryzykiem koncyliaryzmu. Od tego czasu a\u017c do Soboru Watyka\u0144skiego I (XIX wiek) d\u0105\u017cono do harmonijnej syntezy roli papie\u017ca i biskup\u00f3w. Na Soborze Watyka\u0144skim I okoliczno\u015bci doprowadzi\u0142y do zdefiniowania w\u0142adzy papie\u017ca w kategoriach prawnych. Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II posun\u0105\u0142 naprz\u00f3d t\u0119 po\u017c\u0105dan\u0105 syntez\u0119 poprzez pog\u0142\u0119bienie relacji mi\u0119dzy papie\u017cem a biskupami w ramach komunii ko\u015bcielnej. Pos\u0142uga Piotrowa jest rozumiana w ramach i w s\u0142u\u017cbie episkopatu, a tym samym w s\u0142u\u017cbie ca\u0142ej wsp\u00f3lnoty ko\u015bcielnej, promuj\u0105c jednocze\u015bnie zaanga\u017cowanie ekumeniczne.<\/p>\n\n\n\n Od tego czasu trwa pog\u0142\u0119bianie tego istotnego zrozumienia prymatu rzymskiego, niezmiennego i trwa\u0142ego zrozumienia, obecnego od pierwszych wiek\u00f3w. To, co si\u0119 zmienia, to tryb \u0107wiczenia<\/em> prymatu nast\u0119pcy Piotra, w zale\u017cno\u015bci od wielu czynnik\u00f3w i okoliczno\u015bci. W ka\u017cdym razie zasadnicze elementy pozostaj\u0105 takie same, tak \u017ce mi\u0119dzy drugim a pierwszym tysi\u0105cleciem nie ma przerwy, ale raczej nowo\u015b\u0107 w ci\u0105g\u0142o\u015bci.<\/em>Z pewno\u015bci\u0105 w pierwszym tysi\u0105cleciu nacisk po\u0142o\u017cono na komunia<\/em> eklezjalny, podczas gdy drugi podkre\u015bla jurysdykcja<\/em>Ale oba wymiary s\u0105 zawsze obecne. <\/p>\n\n\n\n Konstytucja dogmatyka Pastor aeternus<\/em> Soboru Watyka\u0144skiego I (1869-1870) skupi\u0142 si\u0119 na pos\u0142udze \"prymatu rzymskiego\" lub \"prymatu apostolskiego\". Chcia\u0142 przede wszystkim odnie\u015b\u0107 si\u0119 do ryzyka galika\u0144skiego. Wskaza\u0142, \u017ce celem prymatu Piotra jest jedno\u015b\u0107 mi\u0119dzy biskupami, jedno\u015b\u0107 wiary i jedno\u015b\u0107 mi\u0119dzy wszystkimi wiernymi. Potwierdzi\u0142, \u017ce Piotr otrzyma\u0142 od Chrystusa prawdziw\u0105 i w\u0142a\u015bciw\u0105 pos\u0142ug\u0119 prymatu. pierwsze\u0144stwo jurysdykcji <\/em>(pos\u0142usze\u0144stwa, a nie tylko honoru) <\/em>nad ca\u0142ym Ko\u015bcio\u0142em i \u017ce prymat ten pozostaje w r\u0119kach nast\u0119pc\u00f3w Piotra. W\u0142adza jurysdykcyjna prymasa jest kwalifikowana jako najwy\u017csza (nie tylko jako primum inter pares; <\/em>i nieodwo\u0142alna), pe\u0142na (we wszystkich sprawach), powszechna (na ca\u0142ym \u015bwiecie), zwyczajna (nie delegowana), natychmiastowa (nie wymagaj\u0105ca po\u015brednictwa biskup\u00f3w lub rz\u0105d\u00f3w) i \"prawdziwie biskupia\" (nie zast\u0119puj\u0105ca lokalnego biskupa). Nie rozr\u00f3\u017cnia w\u0142adzy jurysdykcyjnej (nauczania i rz\u0105dzenia) od w\u0142adzy porz\u0105dkowej (u\u015bwi\u0119cania). <\/p>\n\n\n\n Je\u015bli chodzi o nieomylno\u015b\u0107 papie\u017ca, Sob\u00f3r Watyka\u0144ski I uroczy\u015bcie okre\u015bli\u0142, \u017ce papie\u017c jest nieomylny w swoich deklaracjach ex cathedra<\/em>to znaczy w jego deklaracjach dogmatycznych. Nieomylno\u015b\u0107 papie\u017ca jest tutaj rozumiana w s\u0142u\u017cbie jego pos\u0142ugi Piotrowej, nie w izolacji, ale jako g\u0142owa kolegium biskup\u00f3w i wsp\u00f3lnoty ko\u015bcielnej.<\/p>\n\n\n\n Po\u015bpieszne zako\u0144czenie Soboru Watyka\u0144skiego I nie pozwoli\u0142o na harmonijne ukszta\u0142towanie doktryny episkopatu w jego relacji do prymatu, co mia\u0142o nast\u0105pi\u0107 po Soborze Watyka\u0144skim II w ramach eklezjologii komunii, deklaruj\u0105cej doktryn\u0119 sakramentalno\u015bci episkopatu i kolegialno\u015bci biskupiej.<\/p>\n\n\n\n W Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II<\/a> doktryna o prymacie rzymskim jest usytuowana w ci\u0105g\u0142o\u015bci z Soborem Watyka\u0144skim I, a raczej w perspektywie nowo\u015b\u0107 w ci\u0105g\u0142o\u015bci.<\/em> Ta nowo\u015b\u0107 wynika g\u0142\u00f3wnie z kontekstu eklezjologicznego, a nie z konkretnego wk\u0142adu doktrynalnego. Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na trzy g\u0142\u00f3wne kwestie zwi\u0105zane z prymatem papie\u017ca:<\/p>\n\n\n\n Rada o\u015bwiadcza, \u017ce sakramentalno\u015b\u0107 episkopatu.<\/em> Oznacza to, \u017ce przez sakrament \u015bwi\u0119ce\u0144 biskup otrzymuje potr\u00f3jn\u0105 w\u0142adz\u0119. munus<\/em> naucza\u0107, u\u015bwi\u0119ca\u0107 i rz\u0105dzi\u0107 w hierarchicznej komunii z g\u0142ow\u0105 i cz\u0142onkami kolegium biskupiego. <\/p>\n\n\n\n Uczy r\u00f3wnie\u017c znaczenia kolegialno\u015b\u0107 episkopatu<\/em>Kolegium biskup\u00f3w zast\u0119puje kolegium aposto\u0142\u00f3w pod przewodnictwem papie\u017ca, nast\u0119pcy Piotra. Jedno\u015b\u0107 mi\u0119dzy papie\u017cem a kolegium biskup\u00f3w jest uroczy\u015bcie manifestowana na soborze ekumenicznym.<\/p>\n\n\n\n Opr\u00f3cz nieomylno\u015b\u0107<\/em> dogmatycznych deklaracji Papie\u017ca, w tym Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II<\/a> deklaruje trzy inne sposoby, w jakie Ko\u015bci\u00f3\u0142 uczestniczy w nieomylno\u015b\u0107<\/em> Boski (jedyny, kt\u00f3ry jest absolutny). 1) Sob\u00f3r ekumeniczny, na kt\u00f3rym uroczy\u015bcie sprawowane jest magisterium papie\u017ca i biskup\u00f3w. 2) Sob\u00f3r zwyczajne i powszechne magisterium<\/em>Nieomylno\u015b\u0107 sprawowana przez papie\u017ca i biskup\u00f3w w komunii z nim, gdy proponuj\u0105 ostateczn\u0105 doktryn\u0119 w sprawach wiary i moralno\u015bci, nawet je\u015bli nie s\u0105 zgromadzeni na soborze, ale rozproszeni po ca\u0142ym \u015bwiecie. 3) Ca\u0142e cia\u0142o wiernych w komunii z papie\u017cem i biskupami w sprawach wiary i moralno\u015bci cieszy si\u0119 nieomylno\u015bci\u0105 (nieomylno\u015b\u0107 w credendo<\/em>) jako przejaw \"zmys\u0142u wiary\".<\/p>\n\n\n\n Po Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II<\/a>Magisterium wyja\u015bni\u0142o, \u017ce prymat papie\u017ca i kolegium biskup\u00f3w nale\u017c\u0105 do istoty ka\u017cdego Ko\u015bcio\u0142a partykularnego \"od wewn\u0105trz\" (List Communionis notio<\/em>1992, 14; por. Lumen gentium<\/em>, 8).<\/p>\n\n\n\n Z powy\u017cszego wynika, \u017ce nale\u017cy dokona\u0107 rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy najwy\u017cszy autorytet duszpasterski,<\/em> kt\u00f3r\u0105 posiada papie\u017c, oraz aspekty i sposoby jej sprawowania. W\u0142adza ta mo\u017ce by\u0107 tylko wyj\u0105tkowa. Wykluczone s\u0105 dwa skrajne stanowiska: koncyliarystyczno-episkopalistyczne, kt\u00f3re definiuje w\u0142adz\u0119 biskup\u00f3w zgromadzonych na soborze ponad papie\u017cem; stanowisko uwa\u017cane za \"papalistyczne\", zgodnie z kt\u00f3rym tylko papie\u017c (lub tylko papie\u017c) mia\u0142by najwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0119 w Ko\u015bciele, a biskupi otrzymywaliby j\u0105 od niego. <\/p>\n\n\n\n Relacje mi\u0119dzy papie\u017cem a biskupami s\u0105 dzi\u015b zwykle rozpatrywane z perspektywy pojedynczego \"podmiotu\" najwy\u017cszej w\u0142adzy<\/em> w Ko\u015bciele: kolegium biskup\u00f3w z jego g\u0142ow\u0105; i dwa sposoby jej sprawowania: przez papie\u017ca, jako g\u0142ow\u0119 kolegium; przez kolegium biskup\u00f3w w komunii z jego g\u0142ow\u0105. <\/p>\n\n\n\n Je\u015bli chodzi o kolegialno\u015b\u0107 biskupi\u0105, m\u00f3wimy dzi\u015b o kolegialno\u015bci biskupiej \"skutecznej\" i \"afektywnej\". Obie s\u0105 konieczne i musz\u0105 by\u0107 realizowane w komunii z pos\u0142ug\u0105 Piotrow\u0105 i vice versa. Kolegialno\u015b\u0107 \"skuteczna\" przejawia si\u0119 w soborze ekumenicznym (w spos\u00f3b uroczysty i w pe\u0142ni techniczno-prawny) oraz w zwyczajnym powszechnym magisterium biskup\u00f3w w komunii z Najwy\u017cszym Papie\u017cem. Kolegialno\u015b\u0107 \"afektywna\" odnosi si\u0119 do cz\u0119\u015bciowych realizacji kolegialno\u015bci, takich jak Synod Biskup\u00f3w, Synod Biskup\u00f3w i Synod Biskup\u00f3w. Kuria<\/a> Rzym, rady lokalne i konferencje episkopatu.<\/p>\n\n\n\nPrymat Piotra i jego przekazywanie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Pos\u0142uga Piotrowa: komunia i jurysdykcja<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Nieomylno\u015b\u0107 papie\u017ca w s\u0142u\u017cbie jedno\u015bci <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Prymat, jedno\u015b\u0107 i synodalno\u015b\u0107<\/strong><\/h2>\n\n\n\n