W poprzednim artykule na temat Iranu opisali\u015bmy z\u0142o\u017con\u0105 histori\u0119 tego wielkiego i wspania\u0142ego kraju oraz wspomnieli\u015bmy, \u017ce z religijnego punktu widzenia nar\u00f3d ira\u0144ski jest do\u015b\u0107 zwarty, b\u0119d\u0105c 99% muzu\u0142man\u00f3w (90% z prawie 90 milion\u00f3w Ira\u0144czyk\u00f3w to szyici, co stanowi oko\u0142o 40% \u015bwiatowych wyznawc\u00f3w tego od\u0142amu islamu).<\/p>\n\n\n\n
Pochodzenie terminu \"szyizm\" lub \"szyizm\" (od arabskiego shi\u02bfa, oznaczaj\u0105cego \"parti\u0119\", \"frakcj\u0119\") si\u0119ga 632 roku n.e, kiedy to, rok po \u015bmierci Mahometa, jego zwolennicy byli podzieleni co do tego, kto powinien zosta\u0107 jego nast\u0119pc\u0105 jako kalif (od arabskiego khalifa, oznaczaj\u0105cego \"wikariusz\", \"nast\u0119pca\"), a tym samym \"ksi\u0105\u017c\u0119 wierz\u0105cych muzu\u0142man\u00f3w\" (am\u00ecr al-mu'min\u00ecn), jako w\u0142adza polityczna i religijna.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 opowiedzia\u0142a si\u0119 za Abu Bakrem, przyjacielem Mahometa i ojcem jego drugiej \u017cony, Aiszy, podczas gdy mniejszo\u015b\u0107 \"sprzymierzy\u0142a si\u0119\" z Alim, kt\u00f3ry by\u0142 kuzynem i zi\u0119ciem Mahometa.<\/p>\n\n\n\n
Abu Bakr zosta\u0142 w ten spos\u00f3b pierwszym kalifem, ale Ali by\u0142 czwartym, po zab\u00f3jstwie swojego poprzednika Uthmana. Z kolei Ali zosta\u0142 zamordowany w 661 r. przez przedstawiciela innej rodz\u0105cej si\u0119 sekty islamskiej (d\u017cargizmu) w Kufie, niedaleko Najaf (dzisiejszy Irak), miasta, w kt\u00f3rym zosta\u0142 pochowany i kt\u00f3re w ten spos\u00f3b sta\u0142o si\u0119 trzecim naj\u015bwi\u0119tszym miastem dla szyit\u00f3w po Mekce i Medynie.<\/p>\n\n\n\n
Do roz\u0142amu w spo\u0142eczno\u015bci islamskiej dosz\u0142o w 680 r. w Kerbali (r\u00f3wnie\u017c w Iraku), kiedy wojska rz\u0105dz\u0105cego sunnickiego kalifa dokona\u0142y masakry Husajna, drugiego syna Alego i wnuka Mahometa, oraz 72 os\u00f3b z jego \u015bwity, w tym kobiet i dzieci. Wydarzenie to jest dzi\u015b upami\u0119tniane przez szyit\u00f3w w \u015bwi\u0119to Aszura, podczas kt\u00f3rego wielu praktykuje matam, akt samobiczowania, aby wyrazi\u0107 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za m\u0119cze\u0144stwo Husajna, uwa\u017canego za drugiego nast\u0119pc\u0119 Alego i Imama, posta\u0107 obdarzon\u0105 \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105 dla samych szyit\u00f3w, kt\u00f3rzy wierz\u0105, \u017ce Imam jest prawdziwym nast\u0119pc\u0105 Mahometa, nieomylnym i wyznaczonym przez Boga.<\/p>\n\n\n\n
Podczas gdy r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy sunnitami i szyitami by\u0142y pocz\u0105tkowo czysto polityczne, a zatem zwi\u0105zane z sukcesj\u0105 Mahometa, ostatecznie sta\u0142y si\u0119 one r\u00f3wnie\u017c doktrynalne.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 szyit\u00f3w wyznaje doktryn\u0119 Dwunastu Imam\u00f3w (szyizm Duodeciman), a dwunasty (Muhammad al-Mahdi) uwa\u017cany jest za Mahdiego, rodzaj mesjasza. Wed\u0142ug wiernych, Dwunasty Imam nigdy nie umar\u0142, ale ukry\u0142 si\u0119 (ghayba) w 940 roku, aby unikn\u0105\u0107 prze\u015bladowa\u0144 ze strony sunnickiego kalifa Abbasyd\u00f3w, kt\u00f3ry sprawowa\u0142 w\u00f3wczas w\u0142adz\u0119. Jego ukrycie mia\u0142o trwa\u0107 do ko\u0144ca \u015bwiata, kiedy to mia\u0142 pojawi\u0107 si\u0119 ponownie, aby przywr\u00f3ci\u0107 czysto\u015b\u0107 wczesnego islamu.<\/p>\n\n\n\n
Wszyscy muzu\u0142manie, sunnici i szyici, przestrzegaj\u0105 pi\u0119ciu filar\u00f3w islamu (wyznanie wiary, modlitwa pi\u0119\u0107 razy dziennie, ja\u0142mu\u017cna, post w miesi\u0105cu ramadan, pielgrzymka do Mekki przynajmniej raz w \u017cyciu), dziel\u0105 jedn\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 ksi\u0119g\u0119, Koran, i zgadzaj\u0105 si\u0119, \u017ce Allah jest jedynym bogiem, a Mahomet jego prorokiem. Jednak\u017ce, podczas gdy sunnici r\u00f3wnie\u017c opieraj\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 swoich praktyk religijnych na czynach proroka i jego naukach (sunna), szyici postrzegaj\u0105 swoich przyw\u00f3dc\u00f3w religijnych, ajatollah\u00f3w, jako odbicie Boga na ziemi.<\/p>\n\n\n\n
Z tego powodu sunnici uwa\u017caj\u0105 szyit\u00f3w za heretyk\u00f3w, podczas gdy ci drudzy oskar\u017caj\u0105 tych pierwszych o ekstremistyczny dogmatyzm, a ich podzia\u0142y zosta\u0142y obecnie zaakcentowane r\u00f3wnie\u017c politycznie (widoczne w sojuszach mi\u0119dzy rz\u0105dami i krajami uwa\u017canymi za szyickie lub w inny spos\u00f3b proszyickie, takimi jak Iran, Syria i Liban, a sunnitami z Zatoki Perskiej, takimi jak Arabia Saudyjska).<\/p>\n\n\n\n
Inne praktyki charakterystyczne dla islamu szyickiego to taqiyya, kt\u00f3ra polega na ukrywaniu si\u0119 lub ust\u0119pstwach w trudnych okoliczno\u015bciach w celu ochrony w\u0142asnego \u017cycia lub \u017cycia innych (w praktyce udawanie, \u017ce nie jest si\u0119 muzu\u0142maninem, a nawet przestrzeganie zasad innej religii) oraz mut'a, tymczasowe ma\u0142\u017ce\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n
Mut'a jest form\u0105 tymczasowego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, specyficzn\u0105 (ale nie wy\u0142\u0105czn\u0105) dla islamu szyickiego. Jest to okre\u015blony kontrakt ma\u0142\u017ce\u0144ski o ustalonym czasie trwania. Mo\u017ce trwa\u0107 od minimum jednej godziny do 99 lat: w pierwszym przypadku niekt\u00f3rzy prawnicy zr\u00f3wnuj\u0105 go z prostytucj\u0105. Po up\u0142ywie tego okresu ma\u0142\u017ce\u0144stwo uznaje si\u0119 za rozwi\u0105zane bez potrzeby formalnego rozwodu (kt\u00f3ry w islamie odbywa si\u0119 bez zgody stron, poprzez odrzucenie kobiety przez m\u0119\u017cczyzn\u0119).<\/p>\n\n\n\n
Zniesiony przez dynasti\u0119 Pahlavi w XX wieku, ale przywr\u00f3cony wraz z rewolucj\u0105 1979 roku i narodzinami Republiki Islamskiej (kiedy Chomeini ponownie zalegalizowa\u0142 poligami\u0119), mut'a sta\u0142 si\u0119 powszechny w\u015br\u00f3d m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn, aby unikn\u0105\u0107 kontroli w\u0142adz religijnych i cywilnych i mie\u0107 \"legalne\" stosunki seksualne, lub w\u015br\u00f3d kobiet w trudnej sytuacji finansowej, kt\u00f3re s\u0105 zmuszone przyjmowa\u0107 pieni\u0105dze od m\u0119\u017cczyzn, aby tymczasowo je po\u015blubi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
W pierwszych latach XXI wieku Mahmud Ahmadine\u017cad, pr\u00f3buj\u0105c zmieni\u0107 kodeks rodzinny, aby uczyni\u0107 mut'a jeszcze prostszym i bardziej korzystnym dla m\u0119\u017cczyzn, wywo\u0142a\u0142 masow\u0105 mobilizacj\u0119 kobiet, zbieraj\u0105c miliony podpis\u00f3w, aby sprzeciwi\u0107 si\u0119 tej ustawie.<\/p>\n\n\n\n
Ajatollah (po arabsku \"boski znak\") to honorowy tytu\u0142 typowy dla islamu szyickiego, nadawany m\u0119\u017cczyznom uznawanym za ekspert\u00f3w w dziedzinie teologii i orzecznictwa islamskiego (rodzaj duchowie\u0144stwa nieznany w islamie sunnickim), kt\u00f3rzy s\u0105 bardzo szanowani w spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
W Iranie rola tych postaci jest szczeg\u00f3lnie wa\u017cna, a wielu przyw\u00f3dc\u00f3w religijnych w tym kraju posiada ten tytu\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Rol\u0105 ajatollah\u00f3w jest przekazywanie nauk religijnych, interpretacji prawnych i wskaz\u00f3wek moralnych. Najwybitniejsi z nich mog\u0105 zosta\u0107 uznani za Wielkich Ajatollah\u00f3w lub \"marja' al-taqlid\" (arabski: \u017ar\u00f3d\u0142o na\u015bladowania) i sta\u0107 si\u0119 najwy\u017cszymi autorytetami, jak w przypadku Alego Chamenei, Wielkiego Ajatollaha, kt\u00f3ry zajmuje pot\u0119\u017cne stanowisko Najwy\u017cszego Przyw\u00f3dcy Rewolucji Islamskiej w Iranie.<\/p>\n\n\n\n
W Iranie imamowie i ajatollahowie odgrywaj\u0105 rol\u0119 religijnej i politycznej w\u0142adzy zwierzchniej. Poniewa\u017c od 1979 r. kraj ten jest prezydenck\u0105 republik\u0105 islamsk\u0105, kierowan\u0105 przez system teokratyczny, najwy\u017cszym przyw\u00f3dc\u0105 jest Wielki Ajatollah, znany jako \"Vali-ye-Faqih\" (po persku \"w\u0142adca prawniczy\") i jest uwa\u017cany za najwy\u017cszy autorytet religijny i polityczny.<\/p>\n\n\n\n
W kraju istnieje podzia\u0142 w\u0142adzy na cywiln\u0105 (wybieran\u0105 przez obywateli, ale z ograniczon\u0105 jurysdykcj\u0105) i religijn\u0105. To w\u0142adza religijna ajatollah\u00f3w wybiera kandydat\u00f3w na prezydenta i zapewnia, \u017ce ustawy uchwalane przez rz\u0105d i parlament nie s\u0105 sprzeczne z Koranem i doktryn\u0105 islamu. Prezydent nie mo\u017ce na przyk\u0142ad mianowa\u0107 ministra sprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Najwy\u017cszy Przewodnik (ajatollah Chamenei od 1989 r.) mianuje sze\u015bciu religijnych cz\u0142onk\u00f3w Rady Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji (w sumie 12, z kt\u00f3rych sze\u015bciu to \u015bwieccy cz\u0142onkowie mianowani przez parlament), jest zwierzchnikiem si\u0142 zbrojnych, a tak\u017ce mianuje szef\u00f3w tajnych s\u0142u\u017cb, fundacji religijnych, Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji Islamskiej (Pasdaran) oraz krajowych stacji radiowych i telewizyjnych.<\/p>\n\n\n\n
Iran coraz cz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 w mi\u0119dzynarodowych wiadomo\u015bciach, nie tylko ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 wa\u017cn\u0105 strategiczn\u0105 i geopolityczn\u0105 rol\u0119, ale tak\u017ce z powodu ci\u0105g\u0142ego \u0142amania praw cz\u0142owieka, zw\u0142aszcza wobec kobiet i mniejszo\u015bci religijnych.<\/p>\n\n\n\n
Antyre\u017cimowe protesty s\u0105 na porz\u0105dku dziennym, szczeg\u00f3lnie nasilone przez tzw. arabsk\u0105 wiosn\u0119 (2011 r.) i zaostrzenie ameryka\u0144skich sankcji od 2018 r., kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do wzrostu bezrobocia i inflacji z 10% do 40% oraz powa\u017cnej recesji.<\/p>\n\n\n\n
W 2022 r. protesty prawie przerodzi\u0142y si\u0119 w rewolucj\u0119, gdy Mahsa Amini, 22-letnia Kurdyjka, zosta\u0142a aresztowana przez policj\u0119 moraln\u0105 za niew\u0142a\u015bciwe noszenie zas\u0142ony (art. 638 islamskiego kodeksu karnego: kobietom nie wolno pojawia\u0107 si\u0119 publicznie bez zas\u0142ony). Je\u015bli w poprzednich latach kwestia hid\u017cabu straci\u0142a na znaczeniu, a dla ira\u0144skich kobiet sta\u0142a si\u0119 niemal fetyszem, chust\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce pozostawia\u0107 lu\u017ane pasma w\u0142os\u00f3w, Ebrahim Raisi, prezydent Iranu od 2021 r. i uwa\u017cana za pierwsz\u0105 kobiet\u0119 nosz\u0105c\u0105 hid\u017cab, zosta\u0142a aresztowana za nienoszenie hid\u017cabu, Prezydent Iranu od 2021 r. i uwa\u017cany za nieprzejednanego (jego prezydentura doprowadzi\u0142a do impasu w negocjacjach ze Stanami Zjednoczonymi w sprawie Wsp\u00f3lnego Kompleksowego Planu Dzia\u0142ania, JCPOA), obawiaj\u0105c si\u0119 upadku obyczaj\u00f3w, wprowadzi\u0142 obowi\u0105zek zakrywania nawet kosmyk\u00f3w w\u0142os\u00f3w i zaostrzy\u0142 kary wobec kobiet, kt\u00f3re nie przestrzegaj\u0105 zasad.<\/p>\n\n\n\n
Kategorie najbardziej dotkni\u0119te wydarzeniami z 2022 r. to oczywi\u015bcie, opr\u00f3cz kobiet, m\u0142odzi studenci, aktywi\u015bci, intelektuali\u015bci i dziennikarze, ale tak\u017ce prawnicy pomagaj\u0105cy osobom winnym apostazji (zw\u0142aszcza wobec chrze\u015bcija\u0144stwa: istniej\u0105 przypadki nawr\u00f3conych par, kt\u00f3rych dzieci zosta\u0142y im odebrane przez s\u0142u\u017cby socjalne lub inne osoby przebywaj\u0105ce w wi\u0119zieniu).<\/p>\n\n\n\n
Dlatego te\u017c od 2015 r. ira\u0144ski rz\u0105d wprowadzi\u0142 biometryczne dowody to\u017csamo\u015bci z rozpoznawaniem twarzy i t\u0119cz\u00f3wki, dzi\u0119ki czemu jest w stanie zidentyfikowa\u0107 rosn\u0105c\u0105 liczb\u0119 kobiet, kt\u00f3re protestuj\u0105, zdejmuj\u0105c zas\u0142ony i obcinaj\u0105c w\u0142osy.<\/p>\n\n\n\n
Co wi\u0119cej, od wrze\u015bnia 2023 r. nowa ustawa \"wspieraj\u0105ca kultur\u0119 czysto\u015bci i hid\u017cabu\" przewiduje kary nie tylko dla kobiet, kt\u00f3re nie nosz\u0105 publicznie zas\u0142ony lub nie nosz\u0105 jej \"prawid\u0142owo\", ale tak\u017ce dla wszystkich urz\u0119dnik\u00f3w publicznych i prywatnych (w tym taks\u00f3wkarzy), handlowc\u00f3w, pracownik\u00f3w sektora turystycznego i komunikacyjnego itp. kt\u00f3rzy nie monitoruj\u0105 lub nie zg\u0142aszaj\u0105 kobiet, kt\u00f3re s\u0105 \"winne\" nieprzestrzegania przepis\u00f3w dotycz\u0105cych hid\u017cabu lub kt\u00f3re nosz\u0105 \"nieodpowiedni\u0105 odzie\u017c\", tj. \"sk\u0105p\u0105 lub obcis\u0142\u0105 odzie\u017c lub odzie\u017c pokazuj\u0105c\u0105 \"nieodpowiedni\u0105 odzie\u017c\", tj, kt\u00f3rzy nie monitoruj\u0105 lub nie zg\u0142aszaj\u0105 kobiet, kt\u00f3re s\u0105 \"winne\" nieprzestrzegania przepis\u00f3w dotycz\u0105cych hid\u017cabu lub kt\u00f3re nosz\u0105 \"nieodpowiedni\u0105 odzie\u017c\", tj. \"sk\u0105p\u0105 lub obcis\u0142\u0105 odzie\u017c lub odzie\u017c, kt\u00f3ra pokazuje cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a poni\u017cej szyi lub powy\u017cej kostek lub powy\u017cej przedramion\".<\/p>\n\n\n\n
\u015arodek ten przewiduje grzywny w wysoko\u015bci do r\u00f3wnowarto\u015bci 6000 USD (\u015brednia miesi\u0119czna pensja w Iranie wynosi\u0142a oko\u0142o 300 USD w 2021 r.), zwolnienia, kary wi\u0119zienia o r\u00f3\u017cnej d\u0142ugo\u015bci, konfiskat\u0119 samochod\u00f3w, zamkni\u0119cie firm, zatrzymanie paszport\u00f3w i zakaz opuszczania kraju na okres od sze\u015bciu miesi\u0119cy do dw\u00f3ch lat.<\/p>\n\n\n\n
Zaostrzono r\u00f3wnie\u017c kary dla tych, kt\u00f3rzy \"wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 z zagranicznymi rz\u0105dami i mediami\" (do dziesi\u0119ciu lat wi\u0119zienia) oraz dla tych, kt\u00f3rzy promuj\u0105 \"niemoraln\u0105 seksualno\u015b\u0107, niezdrowe relacje oraz indywidualistyczne i antyrodzinne modele\" za po\u015brednictwem medi\u00f3w. Ministerstwo Gospodarki i Finans\u00f3w b\u0119dzie musia\u0142o \"zakaza\u0107 importu zakazanych ubra\u0144, pos\u0105g\u00f3w, lalek, manekin\u00f3w, obraz\u00f3w i innych produkt\u00f3w promuj\u0105cych nago\u015b\u0107 i nieprzyzwoito\u015b\u0107\", a ksi\u0105\u017cki lub obrazy promuj\u0105ce \"niemoralno\u015b\u0107\" b\u0119d\u0105 zatrzymywane w urz\u0119dzie celnym, podczas gdy Ministerstwo Turystyki b\u0119dzie musia\u0142o promowa\u0107 wycieczki i wycieczki oparte na \"islamskim modelu Iranu\".<\/p>\n\n\n\n
W raporcie Global Gender Gap Report dotycz\u0105cym r\u00f3wno\u015bci p\u0142ci w 2022 r. Iran zaj\u0105\u0142 143. miejsce na 146 badanych kraj\u00f3w, co jest jeszcze gorszym wynikiem ni\u017c w poprzednim roku (150. miejsce na 156 badanych kraj\u00f3w).
Wreszcie, kara \u015bmierci w Iranie jest stosowana nie tylko za najpowa\u017cniejsze przest\u0119pstwa, takie jak morderstwo, ale tak\u017ce (cho\u0107 nie zawsze) za apostazj\u0119, powa\u017cne przest\u0119pstwa przeciwko islamowi, homoseksualno\u015b\u0107 i nielegalne stosunki seksualne, cudzo\u0142\u00f3stwo, zdrad\u0119, szpiegostwo i powa\u017cne przypadki prostytucji.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
En el art\u00edculo anterior sobre Ir\u00e1n, describimos la compleja historia de este gran y maravilloso pa\u00eds y mencionamos el hecho de que, desde el punto de vista religioso, el pueblo iran\u00ed es bastante compacto, siendo musulm\u00e1n en un 99% (el 90% de los casi 90 millones de iran\u00edes son chi\u00edes, lo que representa alrededor del […]<\/p>\n","protected":false},"author":2244,"featured_media":36698,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[36,46],"tags":[1382],"class_list":["post-36697","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-actualidad","category-mundo","tag-iran"],"yoast_head":"\n