Istnia\u0142a ju\u017c wieloletnia tradycja soborowa, od pierwszych krok\u00f3w ameryka\u0144skiej ewangelizacji.<\/p>\n\n\n\n
Ponadto w 1899 r. w Kolegium \u0141aci\u0144skim im. o. Pio w Rzymie odby\u0142a si\u0119 Rada Plenarna Ameryki \u0141aci\u0144skiej (1899), kt\u00f3rej celem by\u0142o zbadanie problem\u00f3w duszpasterskich. By\u0142o to ciekawe do\u015bwiadczenie z umiarkowanym sukcesem. W 1955 roku Stolica Apostolska zach\u0119ci\u0142a do zorganizowania kolejnej konferencji generalnej episkopatu Ameryki \u0141aci\u0144skiej, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w Rio de Janeiro (1955). Zgromadzenie zgromadzi\u0142o oko\u0142o 350 przedstawicieli diecezji i innych struktur ko\u015bcielnych. I to si\u0119 uda\u0142o: zauwa\u017cono wsp\u00f3lno\u015b\u0107 wielu problem\u00f3w, podzielono si\u0119 do\u015bwiadczeniami ewangelizacyjnymi i w niezwyk\u0142y spos\u00f3b do\u015bwiadczono komunii.<\/p>\n\n\n\n
Pojawi\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas pomys\u0142 stworzenia stabilnej struktury, kt\u00f3ra bada\u0142aby te kwestie i zwo\u0142ywa\u0142a regularne spotkania. Przy wsparciu Stolicy Apostolskiej narodzi\u0142a si\u0119 CELAM, Rada Episkopatu Ameryki \u0141aci\u0144skiej, z siedzib\u0105 w Bogocie (1955). Nie by\u0142a to struktura jurysdykcyjna, jak konferencje biskup\u00f3w, ale organ koordynuj\u0105cy i doradczy. Po konferencji w Rio de Janeiro (1955) konferencje generalne odby\u0142y si\u0119 w Medellin (1968), Puebla de los Angeles (1979), Santo Domingo (1992) i w brazylijskim sanktuarium w Aparecida (2007). Stanowi\u0105 one bardzo wa\u017cny organ refleksji dla Ko\u015bcio\u0142a w krajach Ameryki \u0141aci\u0144skiej, a tak\u017ce dla Ko\u015bcio\u0142a powszechnego.<\/p>\n\n\n\n
Z r\u00f3\u017cnym naciskiem, wszystkie zgromadzenia zawsze uwzgl\u0119dnia\u0142y wsp\u00f3lne cechy katolicyzmu w Ameryce \u0141aci\u0144skiej, kt\u00f3re mo\u017cna stre\u015bci\u0107 w trzech wielkich warto\u015bciach i trzech wielkich problemach, kt\u00f3re s\u0105 zatem r\u00f3wnie\u017c trzema wielkimi wyzwaniami.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsz\u0105 warto\u015bci\u0105 jest to, \u017ce wiara chrze\u015bcija\u0144ska jest g\u0142\u00f3wnym korzeniem kulturowym wi\u0119kszo\u015bci narod\u00f3w. Maj\u0105 siln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 katolick\u0105. I ta wiara g\u0142\u0119boko impregnowa\u0142a i przenika\u0142a wizj\u0119 \u015bwiata i cz\u0142owieka, wzorce moralnego post\u0119powania, rytmy i \u015bwi\u0119ta \u017cycia spo\u0142ecznego. I le\u017cy u podstaw wielkiego szacunku dla Ko\u015bcio\u0142a, mimo napi\u0119\u0107, jakie powstawa\u0142y z rz\u0105dami liberalnymi w przesz\u0142o\u015bci i z post\u0119powymi obecnie. Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest g\u0142\u0119boko zakorzeniony w ludzie i ta kategoria, kt\u00f3ra w Europie jest raczej rozmyta, w Ameryce \u0141aci\u0144skiej jest bardzo wa\u017cna.<\/p>\n\n\n\n
Po drugie, ewangelizacja dociera\u0142a do najbardziej odleg\u0142ych miejsc i najprostszych ludzi. Naprawd\u0119, biedni byli ewangelizowani, nawet je\u015bli pozostawa\u0142y rozproszone kieszenie ludno\u015bci nieewangelizowane lub mniej ewangelizowane. Dokona\u0142o si\u0119 to dzi\u0119ki ofiarnemu po\u015bwi\u0119ceniu wielu ewangelizator\u00f3w i przy du\u017cym wysi\u0142ku i pomys\u0142owo\u015bci w tworzeniu i t\u0142umaczeniu katechizm\u00f3w na j\u0119zyki tubylcze. Jest to wyczyn chrze\u015bcija\u0144ski por\u00f3wnywalny z dawn\u0105 ewangelizacj\u0105 europejsk\u0105, jeszcze wi\u0119kszy, bo tak rozleg\u0142y. Ten wysi\u0142ek ewangelizacyjny pozosta\u0142 w wielu Ko\u015bcio\u0142ach lokalnych, a w Aparecidzie zosta\u0142 pi\u0119knie odnowiony. Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Ameryce \u0141aci\u0144skiej czuje si\u0119 na misji ewangelizacyjnej.<\/p>\n\n\n\n
W rezultacie istnieje silna i radosna pobo\u017cno\u015b\u0107 ludowa, kt\u00f3ra stanowi wielk\u0105 warto\u015b\u0107 wiary w prawie wszystkich krajach Ameryki \u0141aci\u0144skiej. Wiara towarzyszy g\u0142\u00f3wnym kamieniom milowym \u017cycia osobistego i spo\u0142ecznego z g\u0142\u0119bok\u0105, radosn\u0105 i \u015bwi\u0105teczn\u0105 pobo\u017cno\u015bci\u0105. Pobo\u017cno\u015b\u0107 ludowa by\u0142a i jest wielkim czynnikiem ewangelizacji, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d najbardziej stabilnych i tradycyjnych warstw ludno\u015bci. Zosta\u0142o to dostrze\u017cone i promowane w zgromadzeniach CELAM, od pierwszego do ostatniego. Jednak coraz cz\u0119\u015bciej dostrzega si\u0119 tak\u017ce wyzwanie, jakim jest ewangelizacja elit kulturalnych w ich w\u0142asnych dziedzinach: naukach \u015bcis\u0142ych, humanistycznych, polityce, sztuce.<\/p>\n\n\n\n
Pierwszym chronicznym problemem narod\u00f3w Ameryki \u0141aci\u0144skiej by\u0142 brak duchowie\u0144stwa, a w konsekwencji struktur formacyjnych. Wiele z tego wynika z faktu, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 duchownych, w czasach kolonialnych, pochodzi\u0142a z metropolii. I dlatego, \u017ce postanowiono nie wy\u015bwi\u0119ca\u0107 rdzennych duchownych. Problem ten nasili\u0142 si\u0119 przy odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci. A \u0142agodzono j\u0105 sprzyjaj\u0105c przyjazdom zagranicznych duchownych.<\/p>\n\n\n\n
W ostatnich dziesi\u0119cioleciach tendencja ta zmieni\u0142a si\u0119 w wielu krajach, zw\u0142aszcza w Meksyku, a przede wszystkim w Kolumbii, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 wielkim \u017ar\u00f3d\u0142em powo\u0142a\u0144 misyjnych. Rozwin\u0119\u0142y si\u0119 tak\u017ce seminaria i wydzia\u0142y, kt\u00f3re maj\u0105 ju\u017c ugruntowan\u0105 pozycj\u0119. By\u0142oby bardzo mi\u0142o dobrze opowiedzie\u0107 t\u0119 histori\u0119. Problem braku duchownych, zw\u0142aszcza na obszarach wiejskich, mia\u0142 pozytywny skutek w postaci rozwini\u0119cia w wielu miejscach struktury \"katechet\u00f3w\" lub os\u00f3b \u015bwieckich odpowiedzialnych za podtrzymywanie \u017cycia Ko\u015bcio\u0142a w wielu wsp\u00f3lnotach i wioskach. Bardzo stabilna instytucja z g\u0142\u0119bokimi korzeniami na obszarach wiejskich.<\/p>\n\n\n\n
Drugim wyzwaniem jest konkurencja protestancka. Wraz z ko\u0144cem rz\u0105d\u00f3w kolonialnych i ustanowieniem liberalnego ustawodawstwa, wolno\u015b\u0107 kultu by\u0142a dozwolona w r\u00f3\u017cnym stopniu. Doprowadzi\u0142o to do powstania powoli rosn\u0105cej miejskiej obecno\u015bci protestanckiej. Od po\u0142owy XX wieku proces dekolonizacji narod\u00f3w afryka\u0144skich spowodowa\u0142, \u017ce ameryka\u0144ski protestancki wysi\u0142ek ewangelizacyjny (wraz z obecno\u015bci\u0105 polityczn\u0105) skierowa\u0142 si\u0119 na po\u0142udnie. Opr\u00f3cz rozwoju denominacji protestanckich w Stanach Zjednoczonych, w zale\u017cno\u015bci od ich pochodzenia, rozwin\u0119\u0142y si\u0119 ko\u015bcio\u0142y ewangelizacyjne zielono\u015bwi\u0105tkowe, charyzmatyczne lub niezale\u017cne, zale\u017cne po prostu od inicjatywy pastora, o sentymentalnym tonie, dobrze docieraj\u0105ce do prostej ludno\u015bci. Model ten rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 z powodzeniem w ca\u0142ej Ameryce \u0141aci\u0144skiej i jest coraz bardziej obecny, czasem wojowniczo nastawiony do katolicyzmu, kt\u00f3ry uwa\u017caj\u0105 za heretycki i wypaczony, zgodnie z tradycj\u0105 lutera\u0144sk\u0105. Zdarza si\u0119 to bardziej w ko\u015bcio\u0142ach niezale\u017cnych, kt\u00f3re z regu\u0142y s\u0105 te\u017c mniej wykszta\u0142cone. Rodzi to wiele nieporozumie\u0144, a czasem bezpo\u015brednich atak\u00f3w propagandowych i jest coraz wi\u0119kszym problemem latynoameryka\u0144skich duszpasterzy.<\/p>\n\n\n\n
Po trzecie, s\u0105 to nier\u00f3wno\u015bci w rozwoju i ub\u00f3stwie. W wielu narodach ameryka\u0144skich istniej\u0105 warstwy ludno\u015bci, kt\u00f3re ledwie korzysta\u0142y z dobrodziejstw post\u0119pu. Na pocz\u0105tku XX wieku dotkn\u0119\u0142o to du\u017ce sektory populacji ch\u0142opskich, na og\u00f3\u0142 z silnym komponentem tubylczym lub, w niekt\u00f3rych przypadkach, potomk\u00f3w afryka\u0144skich niewolnik\u00f3w. W ci\u0105gu XX wieku kolejna ogromna kiesze\u0144 biedy, cz\u0119sto n\u0119dzy, powsta\u0142a w slumsach otaczaj\u0105cych ameryka\u0144skie megalopolis: Meksyk, Bogot\u0119, Buenos Aires, Rio de Janeiro... Powsta\u0142y one w wyniku masowych exodus\u00f3w z powodu lepszych oczekiwa\u0144 \u017cyciowych, cz\u0119sto iluzorycznych, z powodu wojny i przemocy terrorystycznej na wsi; a tak\u017ce z powodu wzrostu liczby ludno\u015bci, poniewa\u017c warunki sanitarne poprawi\u0142y si\u0119 po\u015br\u00f3d tego wszystkiego. S\u0105 to ogromne wykorzenione populacje, w kt\u00f3rych wyst\u0119puj\u0105 zjawiska marginalizacji, przemocy i handlu narkotykami. I ostro kontrastuj\u0105 z wysokimi stoj\u0105c<\/em> i konsumpcyjne zwyczaje warstwy \"VIP\" spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n Tak ra\u017c\u0105ce i bliskie nier\u00f3wno\u015bci uderzy\u0142y w chrze\u015bcija\u0144skie sumienie pastor\u00f3w i wra\u017cliwych ludzi. Jak mo\u017cna tolerowa\u0107 tak ostre r\u00f3\u017cnice spo\u0142eczne w chrze\u015bcija\u0144skich narodach? Co mo\u017cna zrobi\u0107? <\/p>\n\n\n\n Z\u0142o\u017cone czasy<\/strong><\/p>\n\n\n\n Fidel Castro obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 na Kubie 1 stycznia 1959 roku. Mia\u0142 poparcie wielu chrze\u015bcijan, a tak\u017ce, w spos\u00f3b zniuansowany, arcybiskupa Santiago (P\u00e9rez Serantes). Warto przeczyta\u0107, przy okazji, opracowanie Ignacio Ur\u00eda, Ko\u015bci\u00f3\u0142 i rewolucja na Kubie<\/em>. Castro obali\u0142 skorumpowan\u0105 dyktatur\u0119, ale wczesny komunistyczny i totalitarny dryl re\u017cimu zawi\u00f3d\u0142 nadzieje chrze\u015bcijan, a jego zbli\u017cenie ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim uczyni\u0142o z Kuby wyrzutni\u0119 komunistycznej propagandy w ca\u0142ej Ameryce \u0141aci\u0144skiej i zaalarmowa\u0142o Stany Zjednoczone, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y znacznie bardziej ingerowa\u0107 we wszystkie aspekty \u017cycia politycznego i kulturalnego.<\/p>\n\n\n\n Okres posoborowy by\u0142 w narodach ameryka\u0144skich inny ni\u017c w Europie, ze wzgl\u0119du na prymat kwestii duszpasterskich nad liturgicznymi czy doktrynalnymi oraz si\u0142\u0119 tradycji i pobo\u017cno\u015bci ludowej, kt\u00f3ra poch\u0142ania\u0142a wiele prac duszpasterskich. Wp\u0142yw maja '68 by\u0142 te\u017c mniejszy, bo mniej by\u0142o m\u0142odych ksi\u0119\u017cy.<\/p>\n\n\n\n Z drugiej strony, kwestia ub\u00f3stwa i rozwoju zosta\u0142a przedstawiona z nieuniknion\u0105 pilno\u015bci\u0105. Z jednej strony by\u0142a ra\u017c\u0105ca rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3ra rani\u0142a sumienia. Tak ogromnych problem\u00f3w nie mo\u017cna by\u0142o rozwi\u0105za\u0107 za pomoc\u0105 tradycyjnej polityki, kt\u00f3ra cz\u0119sto by\u0142a powolna, skorumpowana i nieskuteczna. Potrzebne by\u0142y inne, znacznie pot\u0119\u017cniejsze i bardziej radykalne \u015brodki.<\/p>\n\n\n\n W tym kontek\u015bcie wszechobecne rozpowszechnienie my\u015bli marksistowskiej zapewnia\u0142o szybk\u0105 i uproszczon\u0105 analiz\u0119 przyczyn i rozwi\u0105za\u0144 oraz pokazywa\u0142o nowe egalitarne spo\u0142ecze\u0144stwo w zasi\u0119gu r\u0119ki. Potrzebne by\u0142o tylko rewolucyjne oczyszczenie, kt\u00f3re w wielu miejscach ju\u017c trwa\u0142o. By\u0142o to zaproszenie do p\u00f3j\u015bcia po cele, nawet je\u015bli legalno\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w nie zawsze by\u0142a jasna: przemoc, a tak\u017ce niezwyk\u0142a manipulacja \u017cyciem chrze\u015bcija\u0144skim. Ale istnia\u0142a ju\u017c tradycja teologiczna dotycz\u0105ca chrze\u015bcija\u0144skiej zasadno\u015bci rewolucji, a nawet tyranob\u00f3jstwa (o. Mariana). W rzeczywisto\u015bci mieszanka prostoty, utopii, przemocy i manipulacji nie mog\u0142a si\u0119 uda\u0107, ale trudno by\u0142o to wtedy dostrzec. Skrywa\u0142a j\u0105 rewolucyjna nadzieja i mistycyzm.<\/p>\n\n\n\n Ca\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142 latynoameryka\u0144ski, ale zw\u0142aszcza sektory najbardziej wra\u017cliwe i najm\u0142odsze, odczu\u0142y poci\u0105g: patos problem\u00f3w i iluzj\u0119 rewolucyjnych, szybkich i radykalnych rozwi\u0105za\u0144. W do\u015b\u0107 tradycyjnych Ko\u015bcio\u0142ach o g\u0142\u0119boko zakorzenionych zwyczajach pojawi\u0142y si\u0119 nagle i z du\u017c\u0105 si\u0142\u0105 cztery r\u00f3\u017cne, ale powi\u0105zane ze sob\u0105 zjawiska: wsp\u00f3lnoty bazowe, chrze\u015bcijanie dla socjalizmu, ksi\u0119\u017ca rewolucjoni\u015bci, a w tym klimacie pojawi\u0142y si\u0119 tak\u017ce r\u00f3\u017cne wersje teologii wyzwolenia, kt\u00f3rych by\u0142o tyle, ilu teolog\u00f3w: Leonardo i Clodovis Boff, Gustavo Guti\u00e9rrez, Ignacio Ellacur\u00eda, Juan Luis Segundo; tak\u017ce argenty\u0144ska Teologia Ludu Lucio Gera. Pod\u0105\u017cali r\u00f3\u017cnymi drogami, w niekt\u00f3rych przypadkach, by sta\u0107 si\u0119 bardziej radykalnymi (Leonardo Boff), a w innych, by sta\u0107 si\u0119 bardziej zniuansowanymi w miar\u0119 zdobywania do\u015bwiadczenia. Ale wa\u017cnym elementem tej twardej rzeczywisto\u015bci by\u0142a bieda, kt\u00f3ra by\u0142a tu\u017c przed ich oczami. Nie mo\u017cna o tym zapomnie\u0107.<\/p>\n\n\n\n Kiedy zwo\u0142ywano Konferencj\u0119 Generaln\u0105 w Medellin, ca\u0142y ten \u015bwiat hucza\u0142 i b\u0119dzie obecny w podziemiach konferencji, prowokuj\u0105c napi\u0119cia, ale tak\u017ce trafne analizy i radosne wysi\u0142ki r\u00f3wnowagi, kt\u00f3re by\u0142y tak\u017ce rozeznaniem.<\/p>\n\n\n\n Sama konferencja powsta\u0142a w kontek\u015bcie Soboru Watyka\u0144skiego II, gdy episkopat latynoameryka\u0144ski, kt\u00f3ry zgromadzi\u0142 si\u0119 podczas sesji soborowych, chcia\u0142 zastanowi\u0107 si\u0119 nad zastosowaniem Soboru do warunk\u00f3w narod\u00f3w Ameryki \u0141aci\u0144skiej. Dokument przygotowawczy by\u0142 w du\u017cym stopniu inspirowany przez Gaudium et spes<\/em>ale tak\u017ce w Mater et Magistra<\/em> Jana XXIII, a w Populorum progresio<\/em> Paw\u0142a VI. Podobnie by\u0142oby z wnioskami.<\/p>\n\n\n\n Zwo\u0142anie to zbieg\u0142o si\u0119 w czasie z XXXIX Mi\u0119dzynarodowym Kongresem Eucharystycznym w Bogocie. Wzi\u0119\u0142o w nim udzia\u0142 137 biskup\u00f3w i 112 delegat\u00f3w, reprezentuj\u0105cych wszystkie narody obecne w CELAM. Sekretarzem generalnym by\u0142 w\u00f3wczas Eduardo Pironio, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 prezydentem i kt\u00f3ry skutecznie kontynuowa\u0142 prace. Ten argenty\u0144ski biskup jest w trakcie procesu beatyfikacyjnego.<\/p>\n\n\n\n Zawsze trudno jest dokona\u0107 ca\u0142o\u015bciowej oceny wielkich dokument\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a. Wed\u0142ug jakich kryteri\u00f3w nale\u017cy si\u0119 kierowa\u0107? Wed\u0142ug tego, co jest najbardziej nowatorskie? Wed\u0142ug tego, co mia\u0142o najwi\u0119kszy wp\u0142yw lub by\u0142o najcz\u0119\u015bciej powtarzane? Istnieje te\u017c pokusa, by dokona\u0107 hermeneutycznej kaprioli, jak to uczyniono z samym Soborem, czyli zast\u0105pi\u0107 liter\u0119 dokument\u00f3w soborowych duchem Soboru. Mo\u017cliwe jest r\u00f3wnie\u017c zast\u0105pienie ducha Medell\u00edn liter\u0105 Medell\u00edn, ale to zwykle oznacza zast\u0105pienie ducha osoby dokonuj\u0105cej hermeneutyki tym, co m\u00f3wi dokument, na kt\u00f3ry wszyscy g\u0142osowali.<\/p>\n\n\n\n Medell\u00edn pracowa\u0142 nad szesnastoma obszarami, kt\u00f3re znajduj\u0105 odzwierciedlenie w jego rozdzia\u0142ach. Mo\u017cna je podzieli\u0107 na trzy obszary. Pierwszy dotyczy promocji cz\u0142owieka: sprawiedliwo\u015bci i pokoju, rodziny i demografii, edukacji i m\u0142odzie\u017cy; drugi obszar - ewangelizacji i wzrostu w wierze: z refleksj\u0105 nad duszpasterstwem elit kulturalnych, artystycznych czy politycznych, katechez\u0105 i liturgi\u0105; i trzeci obszar dotyczy\u0142 struktur Ko\u015bcio\u0142a, z misj\u0105, kt\u00f3ra odpowiada ka\u017cdemu protagoni\u015bcie; zajmuje si\u0119 ruchami \u015bwieckimi, kap\u0142anami i zakonnikami oraz ich formacj\u0105, ub\u00f3stwem Ko\u015bcio\u0142a, duszpasterstwem jako ca\u0142o\u015bci\u0105 i \u015brodkami komunikacji spo\u0142ecznej. Dokument ten odzwierciedla we wszystkich swoich cz\u0119\u015bciach warto\u015bci, a tak\u017ce te problemy, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 wyzwaniami. Kamie\u0144 milowy w odbiciu z Rio de Janeiro do Aparecidy.<\/p>\n\n\n\n Wi\u0119cej informacji<\/strong><\/p>\n\n\n\n Artyku\u0142 ten zawdzi\u0119cza wiele pracom profesora Josepa-Ignasi Sarany i profesor Carmen Alejos. Opr\u00f3cz wielu artyku\u0142\u00f3w nale\u017cy wspomnie\u0107 o monumentalnym Teologia w Ameryce \u0141aci\u0144skiej<\/em>z kt\u00f3rych czwarty tom jest przedmiotem niniejszego artyku\u0142u. I syntetyczna praca profesora Sarany, Kr\u00f3tka historia teologii w Ameryce \u0141aci\u0144skiej<\/em>kt\u00f3ra ma bardzo udane i oryginalne strony dotycz\u0105ce ostatnich dekad XX wieku. Przypomnienie jej jest bardzo wskazane, poniewa\u017c tematy te s\u0105 cz\u0119sto pomijane z powodu braku syntetycznych informacji. Ale wp\u0142ywaj\u0105 one na bardzo wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i s\u0105 bardzo \u017cywe. Dlatego zas\u0142uguj\u0105 one na zebranie i zbadanie jako istotna cz\u0119\u015b\u0107 teologii XX wieku.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 24 sierpnia 1968 r. papie\u017c Pawe\u0142 VI otworzy\u0142 w Medell\u00edn drug\u0105 Konferencj\u0119 Generaln\u0105 Episkopatu Ameryki \u0141aci\u0144skiej, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 kamieniem milowym w refleksji lokalnych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w latynoameryka\u0144skich nad w\u0142asn\u0105 ewangelizacj\u0105.<\/p>","protected":false},"author":5,"featured_media":11728,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[537,53],"tags":[],"class_list":["post-3829","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-recursos","category-teologia-siglo-xx"],"yoast_head":"\nNowe napi\u0119cia<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Konferencja Generalna w Medellin (1968)<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Wyniki<\/strong><\/h4>\n\n\n\n