{"id":40447,"date":"2024-08-01T06:00:00","date_gmt":"2024-08-01T04:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/omnesmag.com\/?p=40447"},"modified":"2024-08-06T12:56:22","modified_gmt":"2024-08-06T10:56:22","slug":"nicholas-spencer-przeprowadza-wywiad-z-nauka-i-religia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/foco\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\/","title":{"rendered":"Nicholas Spencer: \"Zar\u00f3wno nauka, jak i religia przyczyniaj\u0105 si\u0119 do post\u0119pu\"."},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\">Nicholas Spencer jest cz\u0142onkiem \"<a href=\"https:\/\/www.theosthinktank.co.uk\/\">Theos Think Tank<\/a>\"Jest absolwentem historii nowo\u017cytnej i anglistyki na Uniwersytecie Oksfordzkim oraz doktorem filozofii na Uniwersytecie Cambridge. Posiada r\u00f3wnie\u017c dyplom z historii nowo\u017cytnej i j\u0119zyka angielskiego Uniwersytetu Oksfordzkiego oraz doktorat z filozofii Uniwersytetu Cambridge.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jest autorem kilku ksi\u0105\u017cek i artyku\u0142\u00f3w. Jego najnowsza, \"Magisteria: The Entangled Histories of Science and Religion\", jest obecnie dost\u0119pna tylko w j\u0119zyku angielskim i zosta\u0142a opublikowana 2 marca 2023 roku. Omawia w niej historyczne relacje mi\u0119dzy nauk\u0105 a religi\u0105, kt\u00f3re s\u0105 znacznie bardziej z\u0142o\u017cone, ni\u017c pozwala nam zrozumie\u0107 popularny mit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nicholas uwa\u017ca, \u017ce relacja mi\u0119dzy nauk\u0105 a religi\u0105<em> \"<\/em>stanie si\u0119 najwa\u017cniejsz\u0105 kwesti\u0105 naszego stulecia, poniewa\u017c nauka jest coraz bardziej zdolna do przeprojektowania ludzkiej natury. Uwa\u017ca on, \u017ce niekt\u00f3re post\u0119py, takie jak s\u0142ynne narz\u0119dzie \"GPT Chat\", <em>\"<\/em>s\u0105 znacznie wi\u0119kszymi elementami rozwoju ni\u017c przestrze\u0144, jak\u0105 mamy na etyczn\u0105 refleksj\u0119 nad nimi. I to jest kwestia religijna, poniewa\u017c wraca do idei cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bior\u0105c pod uwag\u0119 jego bogate do\u015bwiadczenie w badaniach nad kwestiami zwi\u0105zanymi z nauk\u0105 i wiar\u0105, w tym wywiadzie omawia takie kwestie, jak granice mi\u0119dzy nimi, ich zwi\u0105zek z polityk\u0105 lub mo\u017cliwe przysz\u0142e konsekwencje wielkich post\u0119p\u00f3w, kt\u00f3re obecnie maj\u0105 miejsce.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>W jaki spos\u00f3b nauka i religia, ka\u017cda na sw\u00f3j spos\u00f3b, pomagaj\u0105 nam odpowiedzie\u0107 na pytanie, kim jeste\u015bmy?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">- Aby odpowiedzie\u0107 na to pytanie, musimy wr\u00f3ci\u0107 do tego, czym jest nauka i religia, a obie s\u0105 bardzo delikatnymi bytami. Nauka jest pr\u00f3b\u0105 uzyskania obiektywnego lub przynajmniej neutralnego zrozumienia \u015bwiata materialnego. Ludzie s\u0105 istotami materialnymi, wi\u0119c nauka jest pr\u00f3b\u0105 zrozumienia nas w ten spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ale ludzie s\u0105 r\u00f3wnie\u017c z\u0142o\u017ceni. Jeste\u015bmy osobami w tym sensie, \u017ce nasza wy\u0142aniaj\u0105ca si\u0119 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 wytworzy\u0142a w nas co\u015b, co mo\u017cna nazwa\u0107 dusz\u0105. Naturalnie uciekamy si\u0119 do j\u0119zyka duszy, aby spr\u00f3bowa\u0107 wyja\u015bni\u0107 wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 osobisty wymiar ludzkiej natury. A religia, m\u00f3wi\u0105c negatywnie, paso\u017cytuje na tym wymiarze. M\u00f3wi\u0105c bardziej pozytywnie, religia jest jednym z obszar\u00f3w, prawdopodobnie najbardziej znacz\u0105cym, w kt\u00f3rym odnosimy si\u0119 do siebie nawzajem i do rzeczywisto\u015bci na poziomie osobistym.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednym z argument\u00f3w jest to, \u017ce istoty ludzkie musz\u0105 by\u0107 rozumiane na wielu poziomach. Je\u015bli zrozumiemy nas tylko za pomoc\u0105 metod naukowych, jako organizmy materialne, to w ko\u0144cu nas odcz\u0142owieczymy. Je\u015bli zrozumiemy nas tylko jako \"istoty duchowe\", zignorujemy nasz\u0105 niezwykle wa\u017cn\u0105 materialn\u0105 obecno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dlatego zar\u00f3wno nauka, jak i religia mog\u0105 pozytywnie przyczyni\u0107 si\u0119 do wszechstronnego zrozumienia cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Czy mo\u017cemy mie\u0107 prawdziwie pozytywn\u0105 wizj\u0119 post\u0119pu bez religijnych koncepcji cz\u0142owieka, godno\u015bci i systemu moralnego, kt\u00f3ry zak\u0142ada istnienie Opatrzno\u015bci?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">- Post\u0119p naturalnie zale\u017cy od jakiej\u015b teleologii, jakiego\u015b celu. Post\u0119p mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 tylko wtedy, gdy ma si\u0119 do czego d\u0105\u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wierz\u0119, \u017ce mo\u017cliwe s\u0105 formy post\u0119pu ca\u0142kowicie pozbawione jakichkolwiek religijnych czy duchowych, a nawet moralnych ram. Na przyk\u0142ad, czy lepiej jest mie\u0107 mniej b\u00f3lu fizycznego ni\u017c wi\u0119cej? A je\u015bli zmierzasz w kierunku mniejszego b\u00f3lu fizycznego, to jest to rodzaj post\u0119pu. Nie s\u0105dz\u0119 wi\u0119c, by sama idea post\u0119pu zale\u017ca\u0142a wy\u0142\u0105cznie od posiadania moralnych lub duchowych ram. Mo\u017cna czyni\u0107 post\u0119py w kategoriach czysto \u015bwieckich.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wierz\u0119 jednak, \u017ce poniewa\u017c jeste\u015bmy takimi istotami, jakimi jeste\u015bmy, pragniemy r\u00f3wnie\u017c moralnego i duchowego post\u0119pu.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Nasza zachodnia cywilizacja dokona\u0142a niesamowitego post\u0119pu na przestrzeni wiek\u00f3w, zar\u00f3wno w nauce, jak i religii. Czy istnieje korelacja mi\u0119dzy tymi dwoma obszarami, kt\u00f3ra mo\u017ce wyja\u015bni\u0107 ten post\u0119p?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">- Nauka, jako technologia i in\u017cynieria, bez w\u0105tpienia zmieni\u0142a oblicze Ziemi i ludzkie \u017cycie w stosunkowo kr\u00f3tkim czasie. \u015awiat jest w przewa\u017caj\u0105cej mierze religijny i prawdopodobnie stanie si\u0119 jeszcze bardziej religijny w XXI wieku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednak polityka, kt\u00f3ra ma dzi\u015b bardzo z\u0142\u0105 reputacj\u0119, jest prawdopodobnie wa\u017cniejsza ni\u017c nauka czy religia jako narz\u0119dzie post\u0119pu. Wyeliminowanie cholery w XIX wieku jest tego przyk\u0142adem. Naukowe zrozumienie choroby i humanitarne pragnienie jej wyeliminowania, kt\u00f3re cz\u0119sto wynika\u0142o z impulsu religijnego, zosta\u0142y skoordynowane przez rz\u0105d i pa\u0144stwo, przez polityk\u0119, a nast\u0119pnie cholera zosta\u0142a ca\u0142kowicie wyeliminowana.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zar\u00f3wno nauka, jak i religia wnosz\u0105 sw\u00f3j wk\u0142ad, ale bardzo cz\u0119sto wymagaj\u0105 publicznej koordynacji poprzez polityk\u0119, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 ten post\u0119p.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Czasami m\u00f3wi\u0142e\u015b o pewnych rewolucjach naukowych, kt\u00f3re mia\u0142y podstawy teologiczne. W jaki spos\u00f3b nauka i religia przeplataj\u0105 si\u0119, nie wchodz\u0105c sobie w drog\u0119?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">- Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce nauka i religia, tak jak rozumiemy je dzisiaj, s\u0105 do\u015b\u0107 nowoczesnymi terminami. Je\u015bli cofniesz si\u0119 o kilkaset lat, ludzie rozmawiali o nauce i religii, ale nie m\u00f3wili o tym w taki spos\u00f3b, jak my.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W Wielkiej Brytanii do po\u0142owy XIX wieku nauka i religia w znacznym stopniu nak\u0142ada\u0142y si\u0119 na siebie pod wzgl\u0119dem spo\u0142ecznym, koncepcyjnym i intelektualnym. Jednym z powod\u00f3w napi\u0119\u0107 i konflikt\u00f3w mi\u0119dzy nauk\u0105 a religi\u0105 w tym czasie by\u0142y dwie r\u00f3\u017cne magisteria, kt\u00f3re by\u0142y spo\u0142ecznie wyobcowane. Od tego czasu pojawia si\u0119 pytanie, jaki jest zwi\u0105zek mi\u0119dzy nauk\u0105 a religi\u0105. Niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce s\u0105 to ca\u0142kowicie odr\u0119bne magisteria, z kt\u00f3rych jedno zajmuje si\u0119 faktami, a drugie warto\u015bciami. Dlatego nie mog\u0105 si\u0119 pokrywa\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">R\u00f3\u017cne magisteria mo\u017cna rozgraniczy\u0107. Jednak moim argumentem jest to, \u017ce w jednym bardzo wa\u017cnym obszarze nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 one na siebie, a mianowicie, gdy chodzi o nas, istoty ludzkie. Je\u015bli chodzi o nas, nie jest \u0142atwo odr\u00f3\u017cni\u0107 fakty od warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tak wi\u0119c obecne napi\u0119cie wynika z perspektywy, \u017ce w niekt\u00f3rych kwestiach zar\u00f3wno nauka, jak i religia maj\u0105 do odegrania bardzo istotn\u0105 rol\u0119. A to wymaga starannych negocjacji. Nie wystarczy powiedzie\u0107, \u017ce s\u0105 one odr\u0119bne. Kiedy m\u00f3wimy o <a href=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/focus\/sztuczna-inteligencja-panem-ludzkosci\/\">sztuczna inteligencja<\/a> In\u017cynieria genetyczna, aborcja czy przed\u0142u\u017canie \u017cycia - wszystkie te rzeczy s\u0105 wa\u017cnymi kwestiami naukowymi w naszym stuleciu. Ale jest to r\u00f3wnie\u017c wtr\u0105canie si\u0119 w ide\u0119 tego, co to znaczy by\u0107 cz\u0142owiekiem, a to jest kwestia g\u0142\u0119boko religijna.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Dlaczego napisa\u0142e\u015b swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 \"Magisteria: Spl\u0105tane historie nauki i religii\"? Jaka idea za ni\u0105 sta\u0142a?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">- Zajmuj\u0119 si\u0119 nauk\u0105 i religi\u0105 od oko\u0142o pi\u0119tnastu lat. Doskonale zdaj\u0119 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce domy\u015blny pogl\u0105d publiczny jest taki, \u017ce te dwie dziedziny s\u0105 w konflikcie i \u017ce historycznie zawsze tak by\u0142o. Jest to narracja, kt\u00f3ra wywodzi si\u0119 z ko\u0144ca XIX wieku, z okresu napi\u0119\u0107, a w szczeg\u00f3lno\u015bci z bardzo wp\u0142ywowych historii nauki i religii, kt\u00f3re argumentowa\u0142y, \u017ce relacje mi\u0119dzy nimi od dawna pozostaj\u0105 w ci\u0105g\u0142ym konflikcie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W \u015bwiecie akademickim dyscyplina historii nauki i religii jest stosunkowo nowa. \u015awiat akademicki ca\u0142kowicie wywr\u00f3ci\u0142 ten obraz do g\u00f3ry nogami, pokazuj\u0105c, \u017ce zwi\u0105zek ten jest znacznie bardziej z\u0142o\u017cony i znacznie bardziej pozytywny, ni\u017c przyznaje popularny mit. Ale nigdy nie dotar\u0142o to do og\u00f3\u0142u spo\u0142ecze\u0144stwa. Kilka lat temu zrobi\u0142em serial w BBC opowiadaj\u0105cy t\u0119 histori\u0119, a \"Magisteria\" by\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3ra zosta\u0142a opublikowana w rezultacie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Wieki temu wielu naukowc\u00f3w by\u0142o chrze\u015bcijanami, ale dzi\u015b najpopularniejsze nazwiska w dziedzinach naukowych deklaruj\u0105 si\u0119 jako atei\u015bci. Jak wyja\u015bni\u0107 t\u0119 zmian\u0119?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">- W rzeczywisto\u015bci obraz jest znacznie mniej dramatyczny i ekscytuj\u0105cy. Nie chodzi o to, \u017ce naukowcy nie s\u0105 ju\u017c religijni, ale o to, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo jest znacznie mniej religijne. Og\u00f3lny trend jest taki, \u017ce odsetek religijnych naukowc\u00f3w jest mniej wi\u0119cej r\u00f3wny odsetkowi religijnych ludzi w kraju. A dok\u0142adniej, jest mniej wi\u0119cej r\u00f3wny odsetkowi os\u00f3b religijnych w klasie spo\u0142eczno-ekonomicznej, z kt\u00f3rej pochodz\u0105 naukowcy. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, naukowcy w spo\u0142ecze\u0144stwie s\u0105 tak religijni, jak samo spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Jeste\u015b cz\u0119\u015bci\u0105 projektu o nazwie \"Theos Think Tank\". Dlaczego powsta\u0142 ten zwi\u0105zek ekspert\u00f3w w dziedzinie religii i spo\u0142ecze\u0144stwa? Jaki jest jego cel?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">- Jeste\u015bmy chrze\u015bcija\u0144skim think-tankiem dzia\u0142aj\u0105cym ju\u017c od siedemnastu lat. Zostali\u015bmy za\u0142o\u017ceni przy wsparciu arcybiskupa Canterbury i katolickiego arcybiskupa Westminster, ale nie jeste\u015bmy zwi\u0105zani z \u017cadn\u0105 konkretn\u0105 denominacj\u0105. Istniejemy po to, by lepiej opowiada\u0107 o chrze\u015bcija\u0144stwie, a konkretnie o wierze w og\u00f3le, we wsp\u00f3\u0142czesnym \u017cyciu publicznym.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lepsza historia na dwa sposoby: lepsza w sensie dok\u0142adniejsza, poniewa\u017c badania s\u0105 sercem tego, co robimy; ale tak\u017ce lepsza w sensie bardziej anga\u017cuj\u0105ca i sp\u00f3jna.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>W ramach projektu \"Theos Think Tank\" m\u00f3wi\u0142e\u015b o zwi\u0105zku mi\u0119dzy pi\u0119knem, nauk\u0105 i religi\u0105. Co mo\u017cesz nam powiedzie\u0107 o tej korelacji mi\u0119dzy tymi trzema elementami?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">- Badania te by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 wi\u0119kszego projektu zainicjowanego przez Katolicki Uniwersytet Ameryki. Niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 bada\u0144 przeprowadzi\u0142em w Wielkiej Brytanii, poniewa\u017c by\u0142em szczeg\u00f3lnie zainteresowany estetyk\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Og\u00f3lna zasada jest taka, \u017ce istnieje g\u0142\u0119boki rezonans mi\u0119dzy prawd\u0105 a pi\u0119knem. Niekt\u00f3rzy znani badacze uwa\u017caj\u0105, \u017ce pi\u0119kno jest przewodnikiem do prawdy. Ma to du\u017cy odd\u017awi\u0119k, ale u niekt\u00f3rych naukowc\u00f3w wi\u0119kszy ni\u017c u innych. Fizycy cz\u0119\u015bciej tak twierdz\u0105. Zale\u017cy to r\u00f3wnie\u017c od szczeg\u00f3lnego rozumienia pi\u0119kna, kt\u00f3re z estetycznego punktu widzenia jest nieco w\u0105tpliwe. Traktuje ono pi\u0119kno jako synonim elegancji, prostoty i symetrii. Wielu teoretyk\u00f3w estetyki uwa\u017ca, \u017ce nie jest to szczeg\u00f3lnie trafna definicja pi\u0119kna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Badanie by\u0142o wi\u0119c pr\u00f3b\u0105 sprawdzenia, jak du\u017cy wp\u0142yw ma ten pomys\u0142. Odpowied\u017a brzmi, \u017ce tak, ale jest on bardzo zniuansowany. Pi\u0119kno mo\u017ce by\u0107 wykorzystywane jako heurystyka w przedsi\u0119wzi\u0119ciach naukowych, ale je\u015bli tak, to musi by\u0107 traktowane z wielk\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Jaka jest nasza odpowiedzialno\u015b\u0107 jako chrze\u015bcijan wobec nauki?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">- Kr\u00f3tka odpowied\u017a brzmi: \u015bwi\u0119towa\u0107 i wspiera\u0107. D\u0142ug\u0105 odpowiedzi\u0105 jest zwracanie bacznej uwagi na to, co si\u0119 dzieje, poniewa\u017c w pewnym sensie nie ma czego\u015b takiego jak nauka, s\u0105 naukowcy. W historii zdarza\u0142y si\u0119 sytuacje, w kt\u00f3rych chrze\u015bcijanie zdecydowanie sprzeciwiali si\u0119 nauce i ca\u0142kowicie si\u0119 mylili, ale by\u0142y te\u017c takie, w kt\u00f3rych mieli ca\u0142kowit\u0105 racj\u0119. Tak wi\u0119c d\u0142u\u017csz\u0105 odpowiedzi\u0105 jest uwa\u017cne spojrzenie, poniewa\u017c nie ka\u017cda nauka jest r\u00f3wna.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Czy uwa\u017casz, \u017ce religia s\u0142u\u017cy wyznaczaniu granic nauki i czy te granice s\u0105 konieczne?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">- Pierwsz\u0105 rzecz\u0105 do powiedzenia jest to, \u017ce mo\u017cna absolutnie ograniczy\u0107 nauk\u0119 bez religii i istniej\u0105 przyk\u0142ady ateistycznych spo\u0142ecze\u0144stw, kt\u00f3re ogranicza\u0142y nauk\u0119, ca\u0142kiem nies\u0142usznie, ale nie by\u0142o problemu z ograniczaniem nauki. Podobnie, istniej\u0105 niezliczone komisje etyczne na ca\u0142ym \u015bwiecie, kt\u00f3re kwestionuj\u0105 i nak\u0142adaj\u0105 ograniczenia na praktyk\u0119 naukow\u0105 w dzisiejszych czasach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, jestem zwolennikiem bada\u0144 naukowych. Ograniczenia powinny dotyczy\u0107 raczej sposobu, w jaki si\u0119 to robi, a nie samego faktu robienia tego. Kluczowe s\u0105 te\u017c ograniczenia dotycz\u0105ce tego, w jaki spos\u00f3b wykorzystuje si\u0119 zdobyte informacje.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tak wi\u0119c, tak, powinny istnie\u0107 pewne ograniczenia dla nauki, ale powinni\u015bmy robi\u0107 to ostro\u017cnie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Jeste\u015b osob\u0105 o szerokim spojrzeniu na dialog mi\u0119dzy religi\u0105 a nauk\u0105. Znaj\u0105c wszystkie post\u0119py, kt\u00f3re maj\u0105 miejsce, czy czujesz nadziej\u0119 czy strach, kiedy my\u015blisz o przysz\u0142o\u015bci?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">- Na to pytanie prawie zawsze mo\u017cna odpowiedzie\u0107, wiedz\u0105c, jak\u0105 jest si\u0119 osob\u0105.  Z natury nie jestem optymist\u0105, wi\u0119c nie jestem optymist\u0105 co do przysz\u0142o\u015bci, ale to m\u00f3wi wi\u0119cej o mnie ni\u017c o przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ale \u017ceby by\u0107 bardziej precyzyjnym, nie martwi\u0119 si\u0119 o to, \u017ce sztuczna inteligencja stanie si\u0119 \u015bwiadoma i czuj\u0105ca. Martwi mnie to, w jaki spos\u00f3b sztuczna inteligencja b\u0119dzie wykorzystywana przez nikczemnych aktor\u00f3w, kt\u00f3rzy chc\u0105 manipulowa\u0107 rzeczywisto\u015bci\u0105. Martwi\u0119 si\u0119 nie tyle o to, co nowe technologie mog\u0105 zrobi\u0107 z nami, ale o to, co inni ludzie mog\u0105 zrobi\u0107 z nami za pomoc\u0105 nowych technologii.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nicholas Spencer es miembro de \u201cTheos Think Tank\u201d, un grupo de expertos en religi\u00f3n y sociedad que busca estimular el debate p\u00fablico a trav\u00e9s de la investigaci\u00f3n. Adem\u00e1s, tiene un grado en Historia Moderna e Ingl\u00e9s, de la universidad de Oxford, y es doctor en Filosof\u00eda por la universidad de Cambridge. Es autor de diversos [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1436,"featured_media":40448,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[553,548],"tags":[233],"class_list":["post-40447","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ecologia-integral","category-foco","tag-entrevistas"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.5 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Nicholas Spencer: &quot;Tanto la ciencia como la religi\u00f3n contribuyen al progreso&quot;<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Nicholas Spencer, miembro de &quot;Theos Think Tank&quot;, da una vuelta al debate sobre el enfrentamiento entre la ciencia y la religi\u00f3n.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/focus\/nicholas-spencer-przeprowadza-wywiad-z-nauka-i-religia\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Nicholas Spencer: &quot;Tanto la ciencia como la religi\u00f3n contribuyen al progreso&quot;\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nicholas Spencer, miembro de &quot;Theos Think Tank&quot;, da una vuelta al debate sobre el enfrentamiento entre la ciencia y la religi\u00f3n.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/focus\/nicholas-spencer-przeprowadza-wywiad-z-nauka-i-religia\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Omnes\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-08-01T04:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-08-06T10:56:22+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Nick-Theos-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"526\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Paloma L\u00f3pez Campos\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Paloma L\u00f3pez Campos\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"NewsArticle\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/foco\\\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/foco\\\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Paloma L\u00f3pez Campos\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/26203675313c22392c6e4e8afc2debe2\"},\"headline\":\"Nicholas Spencer: \u00abTanto la ciencia como la religi\u00f3n contribuyen al progreso\u00bb\",\"datePublished\":\"2024-08-01T04:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2024-08-06T10:56:22+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/foco\\\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\\\/\"},\"wordCount\":2315,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/foco\\\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/07\\\/Nick-Theos-1.jpg\",\"keywords\":[\"Entrevistas\"],\"articleSection\":[\"Ecolog\u00eda integral\",\"Foco\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"WebPage\",\"ItemPage\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/foco\\\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/foco\\\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\\\/\",\"name\":\"Nicholas Spencer: \\\"Tanto la ciencia como la religi\u00f3n contribuyen al progreso\\\"\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/foco\\\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/foco\\\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/07\\\/Nick-Theos-1.jpg\",\"datePublished\":\"2024-08-01T04:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2024-08-06T10:56:22+00:00\",\"description\":\"Nicholas Spencer, miembro de \\\"Theos Think Tank\\\", da una vuelta al debate sobre el enfrentamiento entre la ciencia y la religi\u00f3n.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/foco\\\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/foco\\\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/foco\\\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/07\\\/Nick-Theos-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/07\\\/Nick-Theos-1.jpg\",\"width\":920,\"height\":526,\"caption\":\"xr:d:DAFKJv3wJ6Q:96,j:48445618656,t:23030912\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/foco\\\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Nicholas Spencer: &#8220;Tanto la ciencia como la religi\u00f3n contribuyen al progreso&#8221;\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"name\":\"Omnes\",\"description\":\"Informaci\u00f3n de la Iglesia y la sociedad\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Omnes\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\",\"name\":\"Omnes\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"width\":15524,\"height\":3000,\"caption\":\"Omnes\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/26203675313c22392c6e4e8afc2debe2\",\"name\":\"Paloma L\u00f3pez Campos\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/10\\\/paloma-duo-100x100.jpg\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/10\\\/paloma-duo-100x100.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/10\\\/paloma-duo-100x100.jpg\",\"caption\":\"Paloma L\u00f3pez Campos\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pl\\\/author\\\/paloma\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Nicholas Spencer: \"Zar\u00f3wno nauka, jak i religia przyczyniaj\u0105 si\u0119 do post\u0119pu\".","description":"Nicholas Spencer, cz\u0142onek Theos Think Tank, stawia na g\u0142owie debat\u0119 na temat starcia mi\u0119dzy nauk\u0105 a religi\u0105.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/focus\/nicholas-spencer-przeprowadza-wywiad-z-nauka-i-religia\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Nicholas Spencer: \"Tanto la ciencia como la religi\u00f3n contribuyen al progreso\"","og_description":"Nicholas Spencer, miembro de \"Theos Think Tank\", da una vuelta al debate sobre el enfrentamiento entre la ciencia y la religi\u00f3n.","og_url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/focus\/nicholas-spencer-przeprowadza-wywiad-z-nauka-i-religia\/","og_site_name":"Omnes","article_published_time":"2024-08-01T04:00:00+00:00","article_modified_time":"2024-08-06T10:56:22+00:00","og_image":[{"width":920,"height":526,"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Nick-Theos-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Paloma L\u00f3pez Campos","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Paloma L\u00f3pez Campos","Szacowany czas czytania":"10 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"NewsArticle","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/foco\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/foco\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\/"},"author":{"name":"Paloma L\u00f3pez Campos","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/26203675313c22392c6e4e8afc2debe2"},"headline":"Nicholas Spencer: \u00abTanto la ciencia como la religi\u00f3n contribuyen al progreso\u00bb","datePublished":"2024-08-01T04:00:00+00:00","dateModified":"2024-08-06T10:56:22+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/foco\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\/"},"wordCount":2315,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/foco\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Nick-Theos-1.jpg","keywords":["Entrevistas"],"articleSection":["Ecolog\u00eda integral","Foco"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["WebPage","ItemPage"],"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/foco\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/foco\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\/","name":"Nicholas Spencer: \"Zar\u00f3wno nauka, jak i religia przyczyniaj\u0105 si\u0119 do post\u0119pu\".","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/foco\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/foco\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Nick-Theos-1.jpg","datePublished":"2024-08-01T04:00:00+00:00","dateModified":"2024-08-06T10:56:22+00:00","description":"Nicholas Spencer, cz\u0142onek Theos Think Tank, stawia na g\u0142owie debat\u0119 na temat starcia mi\u0119dzy nauk\u0105 a religi\u0105.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/foco\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.omnesmag.com\/foco\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/foco\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Nick-Theos-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Nick-Theos-1.jpg","width":920,"height":526,"caption":"xr:d:DAFKJv3wJ6Q:96,j:48445618656,t:23030912"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/foco\/nicholas-spencer-entrevista-ciencia-y-religion\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/www.omnesmag.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Nicholas Spencer: &#8220;Tanto la ciencia como la religi\u00f3n contribuyen al progreso&#8221;"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","name":"Omnes","description":"Informacje o ko\u015bciele i spo\u0142ecze\u0144stwie","publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"alternateName":"Omnes","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.omnesmag.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization","name":"Omnes","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","width":15524,"height":3000,"caption":"Omnes"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/26203675313c22392c6e4e8afc2debe2","name":"Paloma L\u00f3pez Campos","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/paloma-duo-100x100.jpg","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/paloma-duo-100x100.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/paloma-duo-100x100.jpg","caption":"Paloma L\u00f3pez Campos"},"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/author\/paloma\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40447","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1436"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40447"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40447\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41050,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40447\/revisions\/41050"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40448"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40447"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=40447"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=40447"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}