Historia Hanusa i jego zaanga\u017cowanie w SLH i BHD \u015bwiadcz\u0105 o potrzebie otwartego dialogu mi\u0119dzy wiar\u0105, \u015bwieckim \u015bwiatem i kulturami, a tak\u017ce o kluczowej roli \u015bwieckich we wsp\u00f3\u0142czesnej edukacji katolickiej i \u017cyciu intelektualnym.<\/p>\n\n\n\n
Podczas tegorocznego BHD jednym z go\u015bci by\u0142 profesor Robert P. George, kt\u00f3ry podczas jednej z sesji opowiada\u0142 o swoim ma\u0142ym intelektualnym nawr\u00f3ceniu. Zdarzy\u0142o si\u0119, \u017ce na jednym z zaj\u0119\u0107 fakultatywnych zosta\u0142 przydzielony do przeczytania tekstu, kt\u00f3rym nie by\u0142 zbytnio zainteresowany. Poszed\u0142 do biblioteki, aby go przeczyta\u0107, a kiedy to zrobi\u0142, do\u015bwiadczy\u0142 intelektualnego nawr\u00f3cenia. By\u0142 to \"Gorgiasz\" Platona i by\u0142 to punkt zwrotny dla profesora George'a: postanowi\u0142 wtedy nie szuka\u0107 wok\u00f3\u0142 siebie tego, co mu si\u0119 podoba\u0142o i po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 tylko jednej rzeczy: poszukiwaniu prawdy.<\/p>\n\n\n\n
Czy do\u015bwiadczy\u0142e\u015b podobnego nawr\u00f3cenia intelektualnego i jaka by\u0142a Twoja droga do filozofii? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- W liceum szuka\u0142em sposobu na nadanie sensu swojemu \u017cyciu. Moja rodzina wywodzi\u0142a si\u0119 ze \u015brodowiska katolickiego, niezbyt refleksyjnego intelektualnie, ale jednocze\u015bnie szanowa\u0142em je. Jednocze\u015bnie jednak by\u0142em zszokowany tym, co oferowa\u0142a mi kultura \u015bwiecka: cz\u0119sto wydawa\u0142a mi si\u0119, nawet w dobrym sensie, bardziej zorientowana na dzia\u0142anie, bogatsza ni\u017c to, co widzia\u0142em w moim katolickim \u015bwiecie. <\/p>\n\n\n\n
Dorasta\u0142em z tymi dwiema perspektywami i w pewnym sensie wybra\u0142em filozofi\u0119, aby je rozwi\u0105za\u0107. Ostatecznie studia filozoficzne okaza\u0142y si\u0119 dla mnie rozczarowuj\u0105ce. Studiowali\u015bmy tam histori\u0119 filozofii, podczas gdy ja chcia\u0142em zaj\u0105\u0107 si\u0119 moimi egzystencjalnymi pytaniami, takimi jak Platon i Sokrates. Ale w trakcie studi\u00f3w pozna\u0142em te\u017c konkretn\u0105 osob\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a dla mnie kim\u015b w rodzaju Sokratesa i to mnie nakr\u0119ci\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Kto by\u0142 dla Ciebie filozoficznym wzorem do na\u015bladowania? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- W tamtym czasie sympatyzowa\u0142em z liberalnymi filozofiami, a tak\u017ce stara\u0142em si\u0119 \u017cy\u0107 po katolicku. <\/p>\n\n\n\n
Czyta\u0142em ide\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa otwartego Poppera i wydawa\u0142o mi si\u0119 to rozs\u0105dne, poniewa\u017c chodzi\u0142o o otwarto\u015b\u0107 na wszystkie punkty widzenia w spo\u0142ecze\u0144stwie; by\u0142 przeciwny marksizmowi i komunizmowi oraz re\u017cimom totalitarnym. W tamtym czasie wydawa\u0142 mi si\u0119 r\u00f3wnie\u017c tolerancyjny wobec religii. <\/p>\n\n\n\n
Jak przeszed\u0142 od Poppera do tomizmu? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Popper interesowa\u0142 mnie podczas studi\u00f3w, ale to, czego zawsze brakowa\u0142o mi w jego filozofii, to fakt, \u017ce nie dawa\u0142 odpowiedzi na wielkie pytania. Odpowiada\u0142 jedynie na pytania praktyczne i pragmatyczne, dotycz\u0105ce tego, jak \u017cy\u0107 razem, nie antagonizuj\u0105c si\u0119 nawzajem. Ale dla mnie, jako m\u0142odej osoby, interesowa\u0142o mnie, czym jest prawda, jak powinienem \u017cy\u0107, a on nie da\u0142 mi na to odpowiedzi... Wi\u0119c to mi nie wystarcza\u0142o. Platon otworzy\u0142 dla mnie klasyczne pytanie, poszukiwanie prawdy, a p\u00f3\u017aniej natkn\u0105\u0142em si\u0119 na Augustyna, kt\u00f3ry wywar\u0142 na mnie wp\u0142yw jako bardzo sugestywny my\u015bliciel, a tak\u017ce radykalny katolik. To mnie przyci\u0105gn\u0119\u0142o i powiedzia\u0142em sobie: musz\u0119 by\u0107 tak radykalnym katolikiem jak on. Augustyn g\u0142\u0119boko mnie poruszy\u0142 i pom\u00f3g\u0142 mi odkry\u0107 pi\u0119kno Tomasza.<\/p>\n\n\n\n
Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce wyruszy\u0142e\u015b w t\u0119 osobist\u0105 filozoficzn\u0105 podr\u00f3\u017c do SLH, kt\u00f3ra otwiera drzwi filozofii i poszukiwania prawdy dla wielu innych m\u0142odych ludzi?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Przyszed\u0142em do SLH oko\u0142o roku po rozpocz\u0119ciu jego istnienia.<\/p>\n\n\n\n
Na pocz\u0105tku moje nastawienie by\u0142o letnie: czu\u0142em troch\u0119, \u017ce nie trafiam do innych, niekt\u00f3re opinie wydawa\u0142y mi si\u0119 poz\u0105, ale stopniowo to si\u0119 zmienia\u0142o i kiedy zaproponowano mi bycie cz\u0119\u015bci\u0105 zespo\u0142u szkoleniowego tej spo\u0142eczno\u015bci, zgodzi\u0142em si\u0119. <\/p>\n\n\n\n
Podczas studi\u00f3w w Krakowie uczestniczy\u0142em w festiwalu Dni Tyszowieckich, w kt\u00f3rym brali udzia\u0142 lokalni i zagraniczni filozofowie, w tym \u00f3wczesny Robert Spaemann. By\u0142em zafascynowany faktem, \u017ce wielu m\u0142odych ludzi uczestniczy\u0142o w tych konferencjach. Nigdy nie do\u015bwiadczy\u0142em czego\u015b takiego na S\u0142owacji i powiedzia\u0142em sobie: \"Chcia\u0142bym mie\u0107 co\u015b takiego w moim kraju!<\/p>\n\n\n\n
A teraz mamy to.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Mamy to.<\/p>\n\n\n\n
Stowarzyszenie Ladislava Hanusa organizuje r\u00f3wnie\u017c Dni Hanusa w Bratys\u0142awie, festiwal, na kt\u00f3rym prelegenci i publiczno\u015b\u0107 tworz\u0105 dynamiczn\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. W tym roku, w ramach dyskusji z prof. Robertem P. Georgem, starszy cz\u0142owiek, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 komunizm na S\u0142owacji, zada\u0142 pytanie, jak to mo\u017cliwe, \u017ce w ci\u0105gu czterdziestu lat komunizmu - kiedy Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 prze\u015bladowany - byli\u015bmy w stanie przekazywa\u0107 wiar\u0119 m\u0142odym ludziom, a teraz, w ci\u0105gu (prawie) czterdziestu lat konsumpcjonizmu, nie jeste\u015bmy w stanie tego zrobi\u0107. Czy uwa\u017casz, \u017ce SLH jest w jaki\u015b spos\u00f3b sposobem na sukces w przekazywaniu wiary?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nie b\u0119d\u0119 wypowiada\u0142 si\u0119 za innych, ale dla siebie mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce SLH pomog\u0142o mi racjonalnie zareagowa\u0107 na kwestie, kt\u00f3rych naucza Ko\u015bci\u00f3\u0142, ale kt\u00f3re w tamtym czasie nie by\u0142y dla mnie ca\u0142kowicie jasne: aborcja, moralno\u015b\u0107 seksualna, relacje mi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em a pa\u0144stwem.<\/p>\n\n\n\n
SLH pomog\u0142o mi na wiele sposob\u00f3w znale\u017a\u0107 lub przynajmniej poszuka\u0107 racjonalnych podstaw dla tego, czego naucza Ko\u015bci\u00f3\u0142. Dla mnie SLH zmieni\u0142o \u017cycie w tym sensie i chcia\u0142bym, aby SLH mia\u0142o taki wp\u0142yw na wszystkich, kt\u00f3rzy si\u0119 z nim zetkn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W zesz\u0142ym roku Scott Hahn przyjecha\u0142 do BHD, a obecno\u015b\u0107 takiej osobowo\u015bci, kt\u00f3ra ma ponad 10 tytu\u0142\u00f3w wydanych na S\u0142owacji, odbi\u0142a si\u0119 szerokim echem w\u015br\u00f3d ludzi. Jak to by\u0142o mo\u017cliwe?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Kryje si\u0119 za tym mi\u0142a historia. Biskup pomocniczy Bratys\u0142awy, Jozef Ha\u013eko, cz\u0119sto powtarza\u0142 nam: \"Zapro\u015b Scotta Hahna\". Najpierw pr\u00f3bowali\u015bmy oficjalnie za po\u015brednictwem strony internetowej Scotta. Nie otrzymali\u015bmy \u017cadnej odpowiedzi. Potem dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce nasz by\u0142y student studiowa\u0142 w Trumau w szkole teologicznej z synem Scotta Hahna. Okaza\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce na S\u0142owacji jest emerytowany ksi\u0105dz, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 d\u0142ugi czas w Stanach Zjednoczonych, gdzie by\u0142 kapelanem wojskowym. By\u0142 entuzjastycznie nastawiony do pomys\u0142u zaproszenia Scotta Hahna na S\u0142owacj\u0119 i pom\u00f3g\u0142 nam go zrealizowa\u0107. Wszystkie te rzeczy z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 w ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Jak to by\u0142o mie\u0107 tutaj Scotta Hahna?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Bardzo mi\u0142o. Chcieli\u015bmy, aby Scott nie tylko by\u0142 na naszym festiwalu w tym tygodniu, ale tak\u017ce spotka\u0142 si\u0119 z ksi\u0119\u017cmi, biskupami i to wszystko zaowocowa\u0142o. Scott by\u0142 entuzjastyczny i my\u015bl\u0119, \u017ce przynios\u0142o to wiele owoc\u00f3w, zw\u0142aszcza dla ksi\u0119\u017cy.<\/p>\n\n\n
\n![\"\"](\"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Captura-de-pantalla-2024-07-10-a-las-13.36.27.png\")
Filozof Juraj \u0160\u00fast podczas wyk\u0142adu.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\nW tym roku do BHD przyby\u0142 o. Philip Neri Reese, a w ubieg\u0142ym roku o. Thomas White. W tym roku go\u015bcili\u015bmy r\u00f3wnie\u017c Matta Fradda, \u015bwieckiego znanego z podcastu \"Pints with Aquinas\". Jaki jest jego zwi\u0105zek z tomizmem? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Bardzo \u017carliwy. Postrzegam tomizm jako intelektualn\u0105 tradycj\u0119 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, kt\u00f3ra nie powsta\u0142a przypadkowo. Jest to po\u0142\u0105czenie klasycznej filozofii greckiej z wiar\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, kt\u00f3re by\u0142o kultywowane przez wieki. To prawda, \u017ce w XIX wieku przeszed\u0142 kryzys redukcji do manualizmu, kt\u00f3ry wywo\u0142a\u0142 op\u00f3r dw\u00f3ch pokole\u0144. Ale ani krytyka biblijna, ani sama nauka biblijna nie mog\u0105 istnie\u0107 samodzielnie bez wysokiej jako\u015bci filozofii, a tomizm dzi\u015b mocno powraca. Dzi\u015b tomizm jest jedyn\u0105 istotn\u0105 teologi\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce zar\u00f3wno broni\u0107 wiary, jak i prowadzi\u0107 dialog z kulturami religijnymi i \u015bwieckimi.<\/p>\n\n\n\n
Niekt\u00f3rzy my\u015bliciele twierdz\u0105, \u017ce tomizm jest po prostu niemodny....<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Dzisiejszy tomizm jest znacznie bogatszy ni\u017c kiedy\u015b, poniewa\u017c nawet post\u0119py w studiach biblijnych mo\u017cna na niego prze\u0142o\u017cy\u0107. A ze wzgl\u0119du na XX-wieczny nacisk na inne filozofie, takie jak fenomenologia, wsp\u00f3\u0142czesny tomizm mo\u017ce czerpa\u0107 tak\u017ce z nich. Nie musi zamyka\u0107 si\u0119 w \u015bcis\u0142ych sylogizmach, ale mo\u017ce by\u0107 bardzo zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 teologi\u0105 i filozofi\u0105. Ze swojej strony bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce s\u0105 dzi\u015b jeszcze dobrzy tomi\u015bci, kt\u00f3rych warto zaprosi\u0107 na nasz festiwal.<\/p>\n\n\n\n
Ladislav Hanus, od kt\u00f3rego imienia pochodzi nazwa SLH, by\u0142 katolickim ksi\u0119dzem; ty jeste\u015b \u015bwieckim, ojcem du\u017cej rodziny. Alfonso Aguil\u00f3, jeden z go\u015bci tegorocznego BHD, r\u00f3wnie\u017c m\u00f3wi\u0142 o tym, \u017ce historycznie edukacja katolicka by\u0142a w r\u0119kach ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w, a teraz przechodzi w r\u0119ce \u015bwieckich. Czy mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce ta zmiana zachodzi r\u00f3wnie\u017c w dziedzinie intelektualist\u00f3w i czy czujesz si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 tej zmiany? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nie jestem pewien, czy czas \u015bwieckich nie nadszed\u0142 z powodu kryzysu ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w. Podoba mi si\u0119, gdy w edukacji istnieje wsp\u00f3\u0142praca \u015bwieckich i duchownych, a tak\u017ce wierz\u0119, \u017ce rola ksi\u0119dza jako nauczyciela jest w pewnym sensie niezast\u0105piona. By\u0142oby wielkim b\u0142\u0119dem, gdyby \u015bwieccy zacz\u0119li odzyskiwa\u0107 t\u0119 rol\u0119. My\u015bl\u0119, \u017ce przynajmniej na S\u0142owacji ta tendencja nie jest tak silna i wydaje mi si\u0119 to w\u0142a\u015bciwe. Jednocze\u015bnie prawd\u0105 jest, \u017ce w Ko\u015bciele w ostatnich dziesi\u0119cioleciach mamy \u015bwiadectwa r\u00f3\u017cnych \u015bwieckich w r\u00f3\u017cnych krajach, kt\u00f3rzy podj\u0119li wiele inicjatyw i my\u015bl\u0119, \u017ce ta nowa era mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c nauczy\u0107 nas czego\u015b nowego o wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy ksi\u0119\u017cmi i \u015bwieckimi.<\/p>\n\n\n\n
Wspomnieli\u015bmy o Alfonso Aguilarze i edukacji. Aguil\u00f3 uwa\u017ca, \u017ce edukacja domowa jest reakcj\u0105 na fakt, \u017ce musimy broni\u0107 si\u0119 przed tym \u015bwiatem i \u017ce nie jest to idealna reakcja. Uwa\u017ca, \u017ce nie powinni\u015bmy wycofywa\u0107 si\u0119 z przestrzeni publicznej, ale pozosta\u0107 w niej i by\u0107 obecni w instytucjach edukacyjnych. Jeste\u015b ojcem sze\u015bciorga dzieci, kt\u00f3re ucz\u0105 si\u0119 w domu, jakie jest Twoje do\u015bwiadczenie i opinia na ten temat, czy jest to kontrowersyjne pytanie?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- To doskona\u0142e pytanie. Mam swoje zdanie na ten temat. Zobaczmy od czego zacz\u0105\u0107... <\/p>\n\n\n\n
To prawda, \u017ce edukacja domowa jest reakcj\u0105. Jest reakcj\u0105 na kryzys edukacji katolickiej. Kryzys ten jest g\u0142\u0119bszy na Zachodzie, ale jest ju\u017c obecny tak\u017ce na S\u0142owacji. A kryzys polega na tym, \u017ce szko\u0142y katolickie s\u0105 katolickie z nazwy, \u017ce tak powiem, ale poniewa\u017c nie podkre\u015blaj\u0105 ju\u017c ortodoksji wiary nauczycieli, a zw\u0142aszcza uczni\u00f3w, kultura w tych szko\u0142ach jest jakby nieodr\u00f3\u017cnialna od kultury \u015bwieckiej, w kt\u00f3rej religia i jej przejawy s\u0105 rodzajem naklejki. Dzi\u015b, nawet na S\u0142owacji, dostrzegam, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 rozumie szko\u0142y katolickie jako przestrze\u0144 ewangelizacji uczni\u00f3w i dzieci. Moim zdaniem jest to godne ubolewania.<\/p>\n\n\n\n
Czy uwa\u017casz, \u017ce szko\u0142a nie jest odpowiednim miejscem do ewangelizacji? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Z pewno\u015bci\u0105 potrzebujemy szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych jest miejsce na ewangelizacj\u0119, ale potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych jest miejsce na katechez\u0119, na wzrost w wierze. Aby ta przestrze\u0144 si\u0119 otworzy\u0142a, konieczne jest, aby by\u0142y tam dzieci i nauczyciele, kt\u00f3rzy podzielaj\u0105 wiar\u0119 katolick\u0105, kt\u00f3rzy kochaj\u0105 Jezusa Chrystusa i chc\u0105 nauczy\u0107 si\u0119 kocha\u0107 Go jeszcze bardziej, zaczynaj\u0105c od poznania prawdy. A znaj\u0105c prawd\u0119, b\u0119d\u0105 jeszcze bardziej kocha\u0107 Chrystusa. I to musi by\u0107 jasne, jednoznaczne, bezkompromisowe i oczywiste dla wszystkich podmiot\u00f3w zaanga\u017cowanych w dan\u0105 szko\u0142\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Czy ewangelizacja i katecheza mog\u0105 odbywa\u0107 si\u0119 w tej samej instytucji, czy te\u017c potrzebujemy dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w szk\u00f3\u0142? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Potrzebujemy dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w szk\u00f3\u0142. Szko\u0142y wed\u0142ug Benedykta, \"ora et labora\", gdzie istnieje \"regula\" lub regu\u0142a, gdzie mo\u017cemy nauczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 zgodnie z katolickim \u017ar\u00f3d\u0142em, bez kompromis\u00f3w. Szko\u0142y, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 latarni\u0105 w s\u0105siedztwie, w regionie, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142 wed\u0142ug \u015bw. Dominika, jak powiedzia\u0142 mi ojciec Philip-Neri Reese, kiedy by\u0142 w Bratys\u0142awie na BHD. Szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych panuje katolicki duch, katolicki umys\u0142, gdzie tradycja katolicka jest zachowana w pe\u0142ni, a jednocze\u015bnie nauczyciele s\u0105 w stanie komunikowa\u0107 si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiatem. Szko\u0142y, w kt\u00f3rych ka\u017cdy mo\u017ce si\u0119 uczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Nawet niekatolicy?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nawet niekatolicy. Moim zdaniem o. Reese odnosi\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do uniwersytet\u00f3w, chocia\u017c mog\u0119 sobie wyobrazi\u0107 r\u00f3wnie\u017c szko\u0142y \u015brednie tego rodzaju. Ale moim zdaniem uniwersytety najlepiej si\u0119 do tego nadaj\u0105. W takich szko\u0142ach kultura katolicka mo\u017ce wkracza\u0107 do wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwieckiego \u015bwiata. I mo\u017ce w pewnym sensie pokaza\u0107 temu \u015bwiatu, \u017ce ma najlepsze przes\u0142anki, by by\u0107 arbitrem zdolnym do dialogu mi\u0119dzy kulturami, mi\u0119dzy religiami, mi\u0119dzy sekularyzmem a religi\u0105, poniewa\u017c ma ogromn\u0105 tradycj\u0119 tomistycznej filozofii realistycznej. To, co zrobi\u0142a w przesz\u0142o\u015bci z kultur\u0105 arabsk\u0105 i \u017cydowsk\u0105, mo\u017ce dzi\u015b osi\u0105gn\u0105\u0107 z obecnymi kulturami, kt\u00f3re tworz\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne spo\u0142ecze\u0144stwo. S\u0105 to dwa rodzaje szk\u00f3\u0142, kt\u00f3rych potrzebujemy. Nie potrzebujemy natomiast formalnych szk\u00f3\u0142 katolickich.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c powodem, dla kt\u00f3rego wybra\u0142e\u015b edukacj\u0119 domow\u0105, jest brak uczciwych szk\u00f3\u0142 katolickich? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Tak, ale jest jeszcze jeden pow\u00f3d. Edukacja w domu w pierwszych latach \u017cycia jest bardzo pi\u0119kna. Rodzice s\u0105 pierwszymi wychowawcami, a edukacja to nie tylko kszta\u0142cenie, ale tak\u017ce szkolenie. To naturalne, \u017ce dzieci ucz\u0105 si\u0119 podstaw matematyki, j\u0119zyka, religii itp. przy kuchennym stole. I ucz\u0105 si\u0119 tego jako integralnej cz\u0119\u015bci swojego \u017cycia. Nie chodzi o to, \u017ce musz\u0119 si\u0119 czego\u015b nauczy\u0107 do egzamin\u00f3w i dzi\u0119ki temu dostan\u0119 si\u0119 do jakiej\u015b dobrej szko\u0142y i rozpoczn\u0119 udan\u0105 karier\u0119, ale o to, \u017ce ucz\u0119 si\u0119 wszystkiego jako integralnej cz\u0119\u015bci mojego codziennego \u017cycia. I w tym kontek\u015bcie wa\u017cna jest nie kariera, nagrody i dyplomy, ale \u017cycie wiar\u0105 katolick\u0105 w pi\u0119kny spos\u00f3b, w pe\u0142ni, w jedno\u015bci z tradycj\u0105 i w pe\u0142nej jedno\u015bci z codziennym \u017cyciem. A gdzie mo\u017cna to lepiej osi\u0105gn\u0105\u0107 ni\u017c w kr\u0119gu rodzinnym? Edukacja domowa nie jest wi\u0119c tylko ucieczk\u0105 od \u015bwiata, czy opcj\u0105 pozostawion\u0105, gdy wszystko inne zawiedzie. Przynajmniej w pierwszych latach \u017cycia jest to r\u00f3wnie\u017c naturalna i atrakcyjna opcja.<\/p>\n\n\n\n
Czy twoje dzieci nie t\u0119skni\u0105 za przyjaci\u00f3\u0142mi? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
- W tamtym czasie sympatyzowa\u0142em z liberalnymi filozofiami, a tak\u017ce stara\u0142em si\u0119 \u017cy\u0107 po katolicku. <\/p>\n\n\n\n
Czyta\u0142em ide\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa otwartego Poppera i wydawa\u0142o mi si\u0119 to rozs\u0105dne, poniewa\u017c chodzi\u0142o o otwarto\u015b\u0107 na wszystkie punkty widzenia w spo\u0142ecze\u0144stwie; by\u0142 przeciwny marksizmowi i komunizmowi oraz re\u017cimom totalitarnym. W tamtym czasie wydawa\u0142 mi si\u0119 r\u00f3wnie\u017c tolerancyjny wobec religii. <\/p>\n\n\n\n
Jak przeszed\u0142 od Poppera do tomizmu? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Popper interesowa\u0142 mnie podczas studi\u00f3w, ale to, czego zawsze brakowa\u0142o mi w jego filozofii, to fakt, \u017ce nie dawa\u0142 odpowiedzi na wielkie pytania. Odpowiada\u0142 jedynie na pytania praktyczne i pragmatyczne, dotycz\u0105ce tego, jak \u017cy\u0107 razem, nie antagonizuj\u0105c si\u0119 nawzajem. Ale dla mnie, jako m\u0142odej osoby, interesowa\u0142o mnie, czym jest prawda, jak powinienem \u017cy\u0107, a on nie da\u0142 mi na to odpowiedzi... Wi\u0119c to mi nie wystarcza\u0142o. Platon otworzy\u0142 dla mnie klasyczne pytanie, poszukiwanie prawdy, a p\u00f3\u017aniej natkn\u0105\u0142em si\u0119 na Augustyna, kt\u00f3ry wywar\u0142 na mnie wp\u0142yw jako bardzo sugestywny my\u015bliciel, a tak\u017ce radykalny katolik. To mnie przyci\u0105gn\u0119\u0142o i powiedzia\u0142em sobie: musz\u0119 by\u0107 tak radykalnym katolikiem jak on. Augustyn g\u0142\u0119boko mnie poruszy\u0142 i pom\u00f3g\u0142 mi odkry\u0107 pi\u0119kno Tomasza.<\/p>\n\n\n\n
Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce wyruszy\u0142e\u015b w t\u0119 osobist\u0105 filozoficzn\u0105 podr\u00f3\u017c do SLH, kt\u00f3ra otwiera drzwi filozofii i poszukiwania prawdy dla wielu innych m\u0142odych ludzi?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Przyszed\u0142em do SLH oko\u0142o roku po rozpocz\u0119ciu jego istnienia.<\/p>\n\n\n\n
Na pocz\u0105tku moje nastawienie by\u0142o letnie: czu\u0142em troch\u0119, \u017ce nie trafiam do innych, niekt\u00f3re opinie wydawa\u0142y mi si\u0119 poz\u0105, ale stopniowo to si\u0119 zmienia\u0142o i kiedy zaproponowano mi bycie cz\u0119\u015bci\u0105 zespo\u0142u szkoleniowego tej spo\u0142eczno\u015bci, zgodzi\u0142em si\u0119. <\/p>\n\n\n\n
Podczas studi\u00f3w w Krakowie uczestniczy\u0142em w festiwalu Dni Tyszowieckich, w kt\u00f3rym brali udzia\u0142 lokalni i zagraniczni filozofowie, w tym \u00f3wczesny Robert Spaemann. By\u0142em zafascynowany faktem, \u017ce wielu m\u0142odych ludzi uczestniczy\u0142o w tych konferencjach. Nigdy nie do\u015bwiadczy\u0142em czego\u015b takiego na S\u0142owacji i powiedzia\u0142em sobie: \"Chcia\u0142bym mie\u0107 co\u015b takiego w moim kraju!<\/p>\n\n\n\n
A teraz mamy to.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Mamy to.<\/p>\n\n\n\n
Stowarzyszenie Ladislava Hanusa organizuje r\u00f3wnie\u017c Dni Hanusa w Bratys\u0142awie, festiwal, na kt\u00f3rym prelegenci i publiczno\u015b\u0107 tworz\u0105 dynamiczn\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. W tym roku, w ramach dyskusji z prof. Robertem P. Georgem, starszy cz\u0142owiek, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 komunizm na S\u0142owacji, zada\u0142 pytanie, jak to mo\u017cliwe, \u017ce w ci\u0105gu czterdziestu lat komunizmu - kiedy Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 prze\u015bladowany - byli\u015bmy w stanie przekazywa\u0107 wiar\u0119 m\u0142odym ludziom, a teraz, w ci\u0105gu (prawie) czterdziestu lat konsumpcjonizmu, nie jeste\u015bmy w stanie tego zrobi\u0107. Czy uwa\u017casz, \u017ce SLH jest w jaki\u015b spos\u00f3b sposobem na sukces w przekazywaniu wiary?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nie b\u0119d\u0119 wypowiada\u0142 si\u0119 za innych, ale dla siebie mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce SLH pomog\u0142o mi racjonalnie zareagowa\u0107 na kwestie, kt\u00f3rych naucza Ko\u015bci\u00f3\u0142, ale kt\u00f3re w tamtym czasie nie by\u0142y dla mnie ca\u0142kowicie jasne: aborcja, moralno\u015b\u0107 seksualna, relacje mi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em a pa\u0144stwem.<\/p>\n\n\n\n
SLH pomog\u0142o mi na wiele sposob\u00f3w znale\u017a\u0107 lub przynajmniej poszuka\u0107 racjonalnych podstaw dla tego, czego naucza Ko\u015bci\u00f3\u0142. Dla mnie SLH zmieni\u0142o \u017cycie w tym sensie i chcia\u0142bym, aby SLH mia\u0142o taki wp\u0142yw na wszystkich, kt\u00f3rzy si\u0119 z nim zetkn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W zesz\u0142ym roku Scott Hahn przyjecha\u0142 do BHD, a obecno\u015b\u0107 takiej osobowo\u015bci, kt\u00f3ra ma ponad 10 tytu\u0142\u00f3w wydanych na S\u0142owacji, odbi\u0142a si\u0119 szerokim echem w\u015br\u00f3d ludzi. Jak to by\u0142o mo\u017cliwe?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Kryje si\u0119 za tym mi\u0142a historia. Biskup pomocniczy Bratys\u0142awy, Jozef Ha\u013eko, cz\u0119sto powtarza\u0142 nam: \"Zapro\u015b Scotta Hahna\". Najpierw pr\u00f3bowali\u015bmy oficjalnie za po\u015brednictwem strony internetowej Scotta. Nie otrzymali\u015bmy \u017cadnej odpowiedzi. Potem dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce nasz by\u0142y student studiowa\u0142 w Trumau w szkole teologicznej z synem Scotta Hahna. Okaza\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce na S\u0142owacji jest emerytowany ksi\u0105dz, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 d\u0142ugi czas w Stanach Zjednoczonych, gdzie by\u0142 kapelanem wojskowym. By\u0142 entuzjastycznie nastawiony do pomys\u0142u zaproszenia Scotta Hahna na S\u0142owacj\u0119 i pom\u00f3g\u0142 nam go zrealizowa\u0107. Wszystkie te rzeczy z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 w ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Jak to by\u0142o mie\u0107 tutaj Scotta Hahna?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Bardzo mi\u0142o. Chcieli\u015bmy, aby Scott nie tylko by\u0142 na naszym festiwalu w tym tygodniu, ale tak\u017ce spotka\u0142 si\u0119 z ksi\u0119\u017cmi, biskupami i to wszystko zaowocowa\u0142o. Scott by\u0142 entuzjastyczny i my\u015bl\u0119, \u017ce przynios\u0142o to wiele owoc\u00f3w, zw\u0142aszcza dla ksi\u0119\u017cy.<\/p>\n\n\n
\nFilozof Juraj \u0160\u00fast podczas wyk\u0142adu.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\nW tym roku do BHD przyby\u0142 o. Philip Neri Reese, a w ubieg\u0142ym roku o. Thomas White. W tym roku go\u015bcili\u015bmy r\u00f3wnie\u017c Matta Fradda, \u015bwieckiego znanego z podcastu \"Pints with Aquinas\". Jaki jest jego zwi\u0105zek z tomizmem? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Bardzo \u017carliwy. Postrzegam tomizm jako intelektualn\u0105 tradycj\u0119 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, kt\u00f3ra nie powsta\u0142a przypadkowo. Jest to po\u0142\u0105czenie klasycznej filozofii greckiej z wiar\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, kt\u00f3re by\u0142o kultywowane przez wieki. To prawda, \u017ce w XIX wieku przeszed\u0142 kryzys redukcji do manualizmu, kt\u00f3ry wywo\u0142a\u0142 op\u00f3r dw\u00f3ch pokole\u0144. Ale ani krytyka biblijna, ani sama nauka biblijna nie mog\u0105 istnie\u0107 samodzielnie bez wysokiej jako\u015bci filozofii, a tomizm dzi\u015b mocno powraca. Dzi\u015b tomizm jest jedyn\u0105 istotn\u0105 teologi\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce zar\u00f3wno broni\u0107 wiary, jak i prowadzi\u0107 dialog z kulturami religijnymi i \u015bwieckimi.<\/p>\n\n\n\n
Niekt\u00f3rzy my\u015bliciele twierdz\u0105, \u017ce tomizm jest po prostu niemodny....<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Dzisiejszy tomizm jest znacznie bogatszy ni\u017c kiedy\u015b, poniewa\u017c nawet post\u0119py w studiach biblijnych mo\u017cna na niego prze\u0142o\u017cy\u0107. A ze wzgl\u0119du na XX-wieczny nacisk na inne filozofie, takie jak fenomenologia, wsp\u00f3\u0142czesny tomizm mo\u017ce czerpa\u0107 tak\u017ce z nich. Nie musi zamyka\u0107 si\u0119 w \u015bcis\u0142ych sylogizmach, ale mo\u017ce by\u0107 bardzo zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 teologi\u0105 i filozofi\u0105. Ze swojej strony bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce s\u0105 dzi\u015b jeszcze dobrzy tomi\u015bci, kt\u00f3rych warto zaprosi\u0107 na nasz festiwal.<\/p>\n\n\n\n
Ladislav Hanus, od kt\u00f3rego imienia pochodzi nazwa SLH, by\u0142 katolickim ksi\u0119dzem; ty jeste\u015b \u015bwieckim, ojcem du\u017cej rodziny. Alfonso Aguil\u00f3, jeden z go\u015bci tegorocznego BHD, r\u00f3wnie\u017c m\u00f3wi\u0142 o tym, \u017ce historycznie edukacja katolicka by\u0142a w r\u0119kach ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w, a teraz przechodzi w r\u0119ce \u015bwieckich. Czy mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce ta zmiana zachodzi r\u00f3wnie\u017c w dziedzinie intelektualist\u00f3w i czy czujesz si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 tej zmiany? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nie jestem pewien, czy czas \u015bwieckich nie nadszed\u0142 z powodu kryzysu ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w. Podoba mi si\u0119, gdy w edukacji istnieje wsp\u00f3\u0142praca \u015bwieckich i duchownych, a tak\u017ce wierz\u0119, \u017ce rola ksi\u0119dza jako nauczyciela jest w pewnym sensie niezast\u0105piona. By\u0142oby wielkim b\u0142\u0119dem, gdyby \u015bwieccy zacz\u0119li odzyskiwa\u0107 t\u0119 rol\u0119. My\u015bl\u0119, \u017ce przynajmniej na S\u0142owacji ta tendencja nie jest tak silna i wydaje mi si\u0119 to w\u0142a\u015bciwe. Jednocze\u015bnie prawd\u0105 jest, \u017ce w Ko\u015bciele w ostatnich dziesi\u0119cioleciach mamy \u015bwiadectwa r\u00f3\u017cnych \u015bwieckich w r\u00f3\u017cnych krajach, kt\u00f3rzy podj\u0119li wiele inicjatyw i my\u015bl\u0119, \u017ce ta nowa era mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c nauczy\u0107 nas czego\u015b nowego o wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy ksi\u0119\u017cmi i \u015bwieckimi.<\/p>\n\n\n\n
Wspomnieli\u015bmy o Alfonso Aguilarze i edukacji. Aguil\u00f3 uwa\u017ca, \u017ce edukacja domowa jest reakcj\u0105 na fakt, \u017ce musimy broni\u0107 si\u0119 przed tym \u015bwiatem i \u017ce nie jest to idealna reakcja. Uwa\u017ca, \u017ce nie powinni\u015bmy wycofywa\u0107 si\u0119 z przestrzeni publicznej, ale pozosta\u0107 w niej i by\u0107 obecni w instytucjach edukacyjnych. Jeste\u015b ojcem sze\u015bciorga dzieci, kt\u00f3re ucz\u0105 si\u0119 w domu, jakie jest Twoje do\u015bwiadczenie i opinia na ten temat, czy jest to kontrowersyjne pytanie?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- To doskona\u0142e pytanie. Mam swoje zdanie na ten temat. Zobaczmy od czego zacz\u0105\u0107... <\/p>\n\n\n\n
To prawda, \u017ce edukacja domowa jest reakcj\u0105. Jest reakcj\u0105 na kryzys edukacji katolickiej. Kryzys ten jest g\u0142\u0119bszy na Zachodzie, ale jest ju\u017c obecny tak\u017ce na S\u0142owacji. A kryzys polega na tym, \u017ce szko\u0142y katolickie s\u0105 katolickie z nazwy, \u017ce tak powiem, ale poniewa\u017c nie podkre\u015blaj\u0105 ju\u017c ortodoksji wiary nauczycieli, a zw\u0142aszcza uczni\u00f3w, kultura w tych szko\u0142ach jest jakby nieodr\u00f3\u017cnialna od kultury \u015bwieckiej, w kt\u00f3rej religia i jej przejawy s\u0105 rodzajem naklejki. Dzi\u015b, nawet na S\u0142owacji, dostrzegam, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 rozumie szko\u0142y katolickie jako przestrze\u0144 ewangelizacji uczni\u00f3w i dzieci. Moim zdaniem jest to godne ubolewania.<\/p>\n\n\n\n
Czy uwa\u017casz, \u017ce szko\u0142a nie jest odpowiednim miejscem do ewangelizacji? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Z pewno\u015bci\u0105 potrzebujemy szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych jest miejsce na ewangelizacj\u0119, ale potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych jest miejsce na katechez\u0119, na wzrost w wierze. Aby ta przestrze\u0144 si\u0119 otworzy\u0142a, konieczne jest, aby by\u0142y tam dzieci i nauczyciele, kt\u00f3rzy podzielaj\u0105 wiar\u0119 katolick\u0105, kt\u00f3rzy kochaj\u0105 Jezusa Chrystusa i chc\u0105 nauczy\u0107 si\u0119 kocha\u0107 Go jeszcze bardziej, zaczynaj\u0105c od poznania prawdy. A znaj\u0105c prawd\u0119, b\u0119d\u0105 jeszcze bardziej kocha\u0107 Chrystusa. I to musi by\u0107 jasne, jednoznaczne, bezkompromisowe i oczywiste dla wszystkich podmiot\u00f3w zaanga\u017cowanych w dan\u0105 szko\u0142\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Czy ewangelizacja i katecheza mog\u0105 odbywa\u0107 si\u0119 w tej samej instytucji, czy te\u017c potrzebujemy dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w szk\u00f3\u0142? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Potrzebujemy dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w szk\u00f3\u0142. Szko\u0142y wed\u0142ug Benedykta, \"ora et labora\", gdzie istnieje \"regula\" lub regu\u0142a, gdzie mo\u017cemy nauczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 zgodnie z katolickim \u017ar\u00f3d\u0142em, bez kompromis\u00f3w. Szko\u0142y, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 latarni\u0105 w s\u0105siedztwie, w regionie, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142 wed\u0142ug \u015bw. Dominika, jak powiedzia\u0142 mi ojciec Philip-Neri Reese, kiedy by\u0142 w Bratys\u0142awie na BHD. Szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych panuje katolicki duch, katolicki umys\u0142, gdzie tradycja katolicka jest zachowana w pe\u0142ni, a jednocze\u015bnie nauczyciele s\u0105 w stanie komunikowa\u0107 si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiatem. Szko\u0142y, w kt\u00f3rych ka\u017cdy mo\u017ce si\u0119 uczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Nawet niekatolicy?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nawet niekatolicy. Moim zdaniem o. Reese odnosi\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do uniwersytet\u00f3w, chocia\u017c mog\u0119 sobie wyobrazi\u0107 r\u00f3wnie\u017c szko\u0142y \u015brednie tego rodzaju. Ale moim zdaniem uniwersytety najlepiej si\u0119 do tego nadaj\u0105. W takich szko\u0142ach kultura katolicka mo\u017ce wkracza\u0107 do wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwieckiego \u015bwiata. I mo\u017ce w pewnym sensie pokaza\u0107 temu \u015bwiatu, \u017ce ma najlepsze przes\u0142anki, by by\u0107 arbitrem zdolnym do dialogu mi\u0119dzy kulturami, mi\u0119dzy religiami, mi\u0119dzy sekularyzmem a religi\u0105, poniewa\u017c ma ogromn\u0105 tradycj\u0119 tomistycznej filozofii realistycznej. To, co zrobi\u0142a w przesz\u0142o\u015bci z kultur\u0105 arabsk\u0105 i \u017cydowsk\u0105, mo\u017ce dzi\u015b osi\u0105gn\u0105\u0107 z obecnymi kulturami, kt\u00f3re tworz\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne spo\u0142ecze\u0144stwo. S\u0105 to dwa rodzaje szk\u00f3\u0142, kt\u00f3rych potrzebujemy. Nie potrzebujemy natomiast formalnych szk\u00f3\u0142 katolickich.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c powodem, dla kt\u00f3rego wybra\u0142e\u015b edukacj\u0119 domow\u0105, jest brak uczciwych szk\u00f3\u0142 katolickich? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Tak, ale jest jeszcze jeden pow\u00f3d. Edukacja w domu w pierwszych latach \u017cycia jest bardzo pi\u0119kna. Rodzice s\u0105 pierwszymi wychowawcami, a edukacja to nie tylko kszta\u0142cenie, ale tak\u017ce szkolenie. To naturalne, \u017ce dzieci ucz\u0105 si\u0119 podstaw matematyki, j\u0119zyka, religii itp. przy kuchennym stole. I ucz\u0105 si\u0119 tego jako integralnej cz\u0119\u015bci swojego \u017cycia. Nie chodzi o to, \u017ce musz\u0119 si\u0119 czego\u015b nauczy\u0107 do egzamin\u00f3w i dzi\u0119ki temu dostan\u0119 si\u0119 do jakiej\u015b dobrej szko\u0142y i rozpoczn\u0119 udan\u0105 karier\u0119, ale o to, \u017ce ucz\u0119 si\u0119 wszystkiego jako integralnej cz\u0119\u015bci mojego codziennego \u017cycia. I w tym kontek\u015bcie wa\u017cna jest nie kariera, nagrody i dyplomy, ale \u017cycie wiar\u0105 katolick\u0105 w pi\u0119kny spos\u00f3b, w pe\u0142ni, w jedno\u015bci z tradycj\u0105 i w pe\u0142nej jedno\u015bci z codziennym \u017cyciem. A gdzie mo\u017cna to lepiej osi\u0105gn\u0105\u0107 ni\u017c w kr\u0119gu rodzinnym? Edukacja domowa nie jest wi\u0119c tylko ucieczk\u0105 od \u015bwiata, czy opcj\u0105 pozostawion\u0105, gdy wszystko inne zawiedzie. Przynajmniej w pierwszych latach \u017cycia jest to r\u00f3wnie\u017c naturalna i atrakcyjna opcja.<\/p>\n\n\n\n
Czy twoje dzieci nie t\u0119skni\u0105 za przyjaci\u00f3\u0142mi? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
- Przyszed\u0142em do SLH oko\u0142o roku po rozpocz\u0119ciu jego istnienia.<\/p>\n\n\n\n
Na pocz\u0105tku moje nastawienie by\u0142o letnie: czu\u0142em troch\u0119, \u017ce nie trafiam do innych, niekt\u00f3re opinie wydawa\u0142y mi si\u0119 poz\u0105, ale stopniowo to si\u0119 zmienia\u0142o i kiedy zaproponowano mi bycie cz\u0119\u015bci\u0105 zespo\u0142u szkoleniowego tej spo\u0142eczno\u015bci, zgodzi\u0142em si\u0119. <\/p>\n\n\n\n
Podczas studi\u00f3w w Krakowie uczestniczy\u0142em w festiwalu Dni Tyszowieckich, w kt\u00f3rym brali udzia\u0142 lokalni i zagraniczni filozofowie, w tym \u00f3wczesny Robert Spaemann. By\u0142em zafascynowany faktem, \u017ce wielu m\u0142odych ludzi uczestniczy\u0142o w tych konferencjach. Nigdy nie do\u015bwiadczy\u0142em czego\u015b takiego na S\u0142owacji i powiedzia\u0142em sobie: \"Chcia\u0142bym mie\u0107 co\u015b takiego w moim kraju!<\/p>\n\n\n\n
A teraz mamy to.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Mamy to.<\/p>\n\n\n\n
Stowarzyszenie Ladislava Hanusa organizuje r\u00f3wnie\u017c Dni Hanusa w Bratys\u0142awie, festiwal, na kt\u00f3rym prelegenci i publiczno\u015b\u0107 tworz\u0105 dynamiczn\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. W tym roku, w ramach dyskusji z prof. Robertem P. Georgem, starszy cz\u0142owiek, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 komunizm na S\u0142owacji, zada\u0142 pytanie, jak to mo\u017cliwe, \u017ce w ci\u0105gu czterdziestu lat komunizmu - kiedy Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 prze\u015bladowany - byli\u015bmy w stanie przekazywa\u0107 wiar\u0119 m\u0142odym ludziom, a teraz, w ci\u0105gu (prawie) czterdziestu lat konsumpcjonizmu, nie jeste\u015bmy w stanie tego zrobi\u0107. Czy uwa\u017casz, \u017ce SLH jest w jaki\u015b spos\u00f3b sposobem na sukces w przekazywaniu wiary?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nie b\u0119d\u0119 wypowiada\u0142 si\u0119 za innych, ale dla siebie mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce SLH pomog\u0142o mi racjonalnie zareagowa\u0107 na kwestie, kt\u00f3rych naucza Ko\u015bci\u00f3\u0142, ale kt\u00f3re w tamtym czasie nie by\u0142y dla mnie ca\u0142kowicie jasne: aborcja, moralno\u015b\u0107 seksualna, relacje mi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em a pa\u0144stwem.<\/p>\n\n\n\n
SLH pomog\u0142o mi na wiele sposob\u00f3w znale\u017a\u0107 lub przynajmniej poszuka\u0107 racjonalnych podstaw dla tego, czego naucza Ko\u015bci\u00f3\u0142. Dla mnie SLH zmieni\u0142o \u017cycie w tym sensie i chcia\u0142bym, aby SLH mia\u0142o taki wp\u0142yw na wszystkich, kt\u00f3rzy si\u0119 z nim zetkn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W zesz\u0142ym roku Scott Hahn przyjecha\u0142 do BHD, a obecno\u015b\u0107 takiej osobowo\u015bci, kt\u00f3ra ma ponad 10 tytu\u0142\u00f3w wydanych na S\u0142owacji, odbi\u0142a si\u0119 szerokim echem w\u015br\u00f3d ludzi. Jak to by\u0142o mo\u017cliwe?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Kryje si\u0119 za tym mi\u0142a historia. Biskup pomocniczy Bratys\u0142awy, Jozef Ha\u013eko, cz\u0119sto powtarza\u0142 nam: \"Zapro\u015b Scotta Hahna\". Najpierw pr\u00f3bowali\u015bmy oficjalnie za po\u015brednictwem strony internetowej Scotta. Nie otrzymali\u015bmy \u017cadnej odpowiedzi. Potem dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce nasz by\u0142y student studiowa\u0142 w Trumau w szkole teologicznej z synem Scotta Hahna. Okaza\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce na S\u0142owacji jest emerytowany ksi\u0105dz, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 d\u0142ugi czas w Stanach Zjednoczonych, gdzie by\u0142 kapelanem wojskowym. By\u0142 entuzjastycznie nastawiony do pomys\u0142u zaproszenia Scotta Hahna na S\u0142owacj\u0119 i pom\u00f3g\u0142 nam go zrealizowa\u0107. Wszystkie te rzeczy z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 w ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Jak to by\u0142o mie\u0107 tutaj Scotta Hahna?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Bardzo mi\u0142o. Chcieli\u015bmy, aby Scott nie tylko by\u0142 na naszym festiwalu w tym tygodniu, ale tak\u017ce spotka\u0142 si\u0119 z ksi\u0119\u017cmi, biskupami i to wszystko zaowocowa\u0142o. Scott by\u0142 entuzjastyczny i my\u015bl\u0119, \u017ce przynios\u0142o to wiele owoc\u00f3w, zw\u0142aszcza dla ksi\u0119\u017cy.<\/p>\n\n\n
\nFilozof Juraj \u0160\u00fast podczas wyk\u0142adu.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\nW tym roku do BHD przyby\u0142 o. Philip Neri Reese, a w ubieg\u0142ym roku o. Thomas White. W tym roku go\u015bcili\u015bmy r\u00f3wnie\u017c Matta Fradda, \u015bwieckiego znanego z podcastu \"Pints with Aquinas\". Jaki jest jego zwi\u0105zek z tomizmem? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Bardzo \u017carliwy. Postrzegam tomizm jako intelektualn\u0105 tradycj\u0119 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, kt\u00f3ra nie powsta\u0142a przypadkowo. Jest to po\u0142\u0105czenie klasycznej filozofii greckiej z wiar\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, kt\u00f3re by\u0142o kultywowane przez wieki. To prawda, \u017ce w XIX wieku przeszed\u0142 kryzys redukcji do manualizmu, kt\u00f3ry wywo\u0142a\u0142 op\u00f3r dw\u00f3ch pokole\u0144. Ale ani krytyka biblijna, ani sama nauka biblijna nie mog\u0105 istnie\u0107 samodzielnie bez wysokiej jako\u015bci filozofii, a tomizm dzi\u015b mocno powraca. Dzi\u015b tomizm jest jedyn\u0105 istotn\u0105 teologi\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce zar\u00f3wno broni\u0107 wiary, jak i prowadzi\u0107 dialog z kulturami religijnymi i \u015bwieckimi.<\/p>\n\n\n\n
Niekt\u00f3rzy my\u015bliciele twierdz\u0105, \u017ce tomizm jest po prostu niemodny....<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Dzisiejszy tomizm jest znacznie bogatszy ni\u017c kiedy\u015b, poniewa\u017c nawet post\u0119py w studiach biblijnych mo\u017cna na niego prze\u0142o\u017cy\u0107. A ze wzgl\u0119du na XX-wieczny nacisk na inne filozofie, takie jak fenomenologia, wsp\u00f3\u0142czesny tomizm mo\u017ce czerpa\u0107 tak\u017ce z nich. Nie musi zamyka\u0107 si\u0119 w \u015bcis\u0142ych sylogizmach, ale mo\u017ce by\u0107 bardzo zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 teologi\u0105 i filozofi\u0105. Ze swojej strony bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce s\u0105 dzi\u015b jeszcze dobrzy tomi\u015bci, kt\u00f3rych warto zaprosi\u0107 na nasz festiwal.<\/p>\n\n\n\n
Ladislav Hanus, od kt\u00f3rego imienia pochodzi nazwa SLH, by\u0142 katolickim ksi\u0119dzem; ty jeste\u015b \u015bwieckim, ojcem du\u017cej rodziny. Alfonso Aguil\u00f3, jeden z go\u015bci tegorocznego BHD, r\u00f3wnie\u017c m\u00f3wi\u0142 o tym, \u017ce historycznie edukacja katolicka by\u0142a w r\u0119kach ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w, a teraz przechodzi w r\u0119ce \u015bwieckich. Czy mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce ta zmiana zachodzi r\u00f3wnie\u017c w dziedzinie intelektualist\u00f3w i czy czujesz si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 tej zmiany? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nie jestem pewien, czy czas \u015bwieckich nie nadszed\u0142 z powodu kryzysu ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w. Podoba mi si\u0119, gdy w edukacji istnieje wsp\u00f3\u0142praca \u015bwieckich i duchownych, a tak\u017ce wierz\u0119, \u017ce rola ksi\u0119dza jako nauczyciela jest w pewnym sensie niezast\u0105piona. By\u0142oby wielkim b\u0142\u0119dem, gdyby \u015bwieccy zacz\u0119li odzyskiwa\u0107 t\u0119 rol\u0119. My\u015bl\u0119, \u017ce przynajmniej na S\u0142owacji ta tendencja nie jest tak silna i wydaje mi si\u0119 to w\u0142a\u015bciwe. Jednocze\u015bnie prawd\u0105 jest, \u017ce w Ko\u015bciele w ostatnich dziesi\u0119cioleciach mamy \u015bwiadectwa r\u00f3\u017cnych \u015bwieckich w r\u00f3\u017cnych krajach, kt\u00f3rzy podj\u0119li wiele inicjatyw i my\u015bl\u0119, \u017ce ta nowa era mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c nauczy\u0107 nas czego\u015b nowego o wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy ksi\u0119\u017cmi i \u015bwieckimi.<\/p>\n\n\n\n
Wspomnieli\u015bmy o Alfonso Aguilarze i edukacji. Aguil\u00f3 uwa\u017ca, \u017ce edukacja domowa jest reakcj\u0105 na fakt, \u017ce musimy broni\u0107 si\u0119 przed tym \u015bwiatem i \u017ce nie jest to idealna reakcja. Uwa\u017ca, \u017ce nie powinni\u015bmy wycofywa\u0107 si\u0119 z przestrzeni publicznej, ale pozosta\u0107 w niej i by\u0107 obecni w instytucjach edukacyjnych. Jeste\u015b ojcem sze\u015bciorga dzieci, kt\u00f3re ucz\u0105 si\u0119 w domu, jakie jest Twoje do\u015bwiadczenie i opinia na ten temat, czy jest to kontrowersyjne pytanie?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- To doskona\u0142e pytanie. Mam swoje zdanie na ten temat. Zobaczmy od czego zacz\u0105\u0107... <\/p>\n\n\n\n
To prawda, \u017ce edukacja domowa jest reakcj\u0105. Jest reakcj\u0105 na kryzys edukacji katolickiej. Kryzys ten jest g\u0142\u0119bszy na Zachodzie, ale jest ju\u017c obecny tak\u017ce na S\u0142owacji. A kryzys polega na tym, \u017ce szko\u0142y katolickie s\u0105 katolickie z nazwy, \u017ce tak powiem, ale poniewa\u017c nie podkre\u015blaj\u0105 ju\u017c ortodoksji wiary nauczycieli, a zw\u0142aszcza uczni\u00f3w, kultura w tych szko\u0142ach jest jakby nieodr\u00f3\u017cnialna od kultury \u015bwieckiej, w kt\u00f3rej religia i jej przejawy s\u0105 rodzajem naklejki. Dzi\u015b, nawet na S\u0142owacji, dostrzegam, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 rozumie szko\u0142y katolickie jako przestrze\u0144 ewangelizacji uczni\u00f3w i dzieci. Moim zdaniem jest to godne ubolewania.<\/p>\n\n\n\n
Czy uwa\u017casz, \u017ce szko\u0142a nie jest odpowiednim miejscem do ewangelizacji? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Z pewno\u015bci\u0105 potrzebujemy szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych jest miejsce na ewangelizacj\u0119, ale potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych jest miejsce na katechez\u0119, na wzrost w wierze. Aby ta przestrze\u0144 si\u0119 otworzy\u0142a, konieczne jest, aby by\u0142y tam dzieci i nauczyciele, kt\u00f3rzy podzielaj\u0105 wiar\u0119 katolick\u0105, kt\u00f3rzy kochaj\u0105 Jezusa Chrystusa i chc\u0105 nauczy\u0107 si\u0119 kocha\u0107 Go jeszcze bardziej, zaczynaj\u0105c od poznania prawdy. A znaj\u0105c prawd\u0119, b\u0119d\u0105 jeszcze bardziej kocha\u0107 Chrystusa. I to musi by\u0107 jasne, jednoznaczne, bezkompromisowe i oczywiste dla wszystkich podmiot\u00f3w zaanga\u017cowanych w dan\u0105 szko\u0142\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Czy ewangelizacja i katecheza mog\u0105 odbywa\u0107 si\u0119 w tej samej instytucji, czy te\u017c potrzebujemy dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w szk\u00f3\u0142? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Potrzebujemy dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w szk\u00f3\u0142. Szko\u0142y wed\u0142ug Benedykta, \"ora et labora\", gdzie istnieje \"regula\" lub regu\u0142a, gdzie mo\u017cemy nauczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 zgodnie z katolickim \u017ar\u00f3d\u0142em, bez kompromis\u00f3w. Szko\u0142y, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 latarni\u0105 w s\u0105siedztwie, w regionie, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142 wed\u0142ug \u015bw. Dominika, jak powiedzia\u0142 mi ojciec Philip-Neri Reese, kiedy by\u0142 w Bratys\u0142awie na BHD. Szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych panuje katolicki duch, katolicki umys\u0142, gdzie tradycja katolicka jest zachowana w pe\u0142ni, a jednocze\u015bnie nauczyciele s\u0105 w stanie komunikowa\u0107 si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiatem. Szko\u0142y, w kt\u00f3rych ka\u017cdy mo\u017ce si\u0119 uczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Nawet niekatolicy?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nawet niekatolicy. Moim zdaniem o. Reese odnosi\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do uniwersytet\u00f3w, chocia\u017c mog\u0119 sobie wyobrazi\u0107 r\u00f3wnie\u017c szko\u0142y \u015brednie tego rodzaju. Ale moim zdaniem uniwersytety najlepiej si\u0119 do tego nadaj\u0105. W takich szko\u0142ach kultura katolicka mo\u017ce wkracza\u0107 do wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwieckiego \u015bwiata. I mo\u017ce w pewnym sensie pokaza\u0107 temu \u015bwiatu, \u017ce ma najlepsze przes\u0142anki, by by\u0107 arbitrem zdolnym do dialogu mi\u0119dzy kulturami, mi\u0119dzy religiami, mi\u0119dzy sekularyzmem a religi\u0105, poniewa\u017c ma ogromn\u0105 tradycj\u0119 tomistycznej filozofii realistycznej. To, co zrobi\u0142a w przesz\u0142o\u015bci z kultur\u0105 arabsk\u0105 i \u017cydowsk\u0105, mo\u017ce dzi\u015b osi\u0105gn\u0105\u0107 z obecnymi kulturami, kt\u00f3re tworz\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne spo\u0142ecze\u0144stwo. S\u0105 to dwa rodzaje szk\u00f3\u0142, kt\u00f3rych potrzebujemy. Nie potrzebujemy natomiast formalnych szk\u00f3\u0142 katolickich.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c powodem, dla kt\u00f3rego wybra\u0142e\u015b edukacj\u0119 domow\u0105, jest brak uczciwych szk\u00f3\u0142 katolickich? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Tak, ale jest jeszcze jeden pow\u00f3d. Edukacja w domu w pierwszych latach \u017cycia jest bardzo pi\u0119kna. Rodzice s\u0105 pierwszymi wychowawcami, a edukacja to nie tylko kszta\u0142cenie, ale tak\u017ce szkolenie. To naturalne, \u017ce dzieci ucz\u0105 si\u0119 podstaw matematyki, j\u0119zyka, religii itp. przy kuchennym stole. I ucz\u0105 si\u0119 tego jako integralnej cz\u0119\u015bci swojego \u017cycia. Nie chodzi o to, \u017ce musz\u0119 si\u0119 czego\u015b nauczy\u0107 do egzamin\u00f3w i dzi\u0119ki temu dostan\u0119 si\u0119 do jakiej\u015b dobrej szko\u0142y i rozpoczn\u0119 udan\u0105 karier\u0119, ale o to, \u017ce ucz\u0119 si\u0119 wszystkiego jako integralnej cz\u0119\u015bci mojego codziennego \u017cycia. I w tym kontek\u015bcie wa\u017cna jest nie kariera, nagrody i dyplomy, ale \u017cycie wiar\u0105 katolick\u0105 w pi\u0119kny spos\u00f3b, w pe\u0142ni, w jedno\u015bci z tradycj\u0105 i w pe\u0142nej jedno\u015bci z codziennym \u017cyciem. A gdzie mo\u017cna to lepiej osi\u0105gn\u0105\u0107 ni\u017c w kr\u0119gu rodzinnym? Edukacja domowa nie jest wi\u0119c tylko ucieczk\u0105 od \u015bwiata, czy opcj\u0105 pozostawion\u0105, gdy wszystko inne zawiedzie. Przynajmniej w pierwszych latach \u017cycia jest to r\u00f3wnie\u017c naturalna i atrakcyjna opcja.<\/p>\n\n\n\n
Czy twoje dzieci nie t\u0119skni\u0105 za przyjaci\u00f3\u0142mi? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
- Nie b\u0119d\u0119 wypowiada\u0142 si\u0119 za innych, ale dla siebie mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce SLH pomog\u0142o mi racjonalnie zareagowa\u0107 na kwestie, kt\u00f3rych naucza Ko\u015bci\u00f3\u0142, ale kt\u00f3re w tamtym czasie nie by\u0142y dla mnie ca\u0142kowicie jasne: aborcja, moralno\u015b\u0107 seksualna, relacje mi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em a pa\u0144stwem.<\/p>\n\n\n\n
SLH pomog\u0142o mi na wiele sposob\u00f3w znale\u017a\u0107 lub przynajmniej poszuka\u0107 racjonalnych podstaw dla tego, czego naucza Ko\u015bci\u00f3\u0142. Dla mnie SLH zmieni\u0142o \u017cycie w tym sensie i chcia\u0142bym, aby SLH mia\u0142o taki wp\u0142yw na wszystkich, kt\u00f3rzy si\u0119 z nim zetkn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W zesz\u0142ym roku Scott Hahn przyjecha\u0142 do BHD, a obecno\u015b\u0107 takiej osobowo\u015bci, kt\u00f3ra ma ponad 10 tytu\u0142\u00f3w wydanych na S\u0142owacji, odbi\u0142a si\u0119 szerokim echem w\u015br\u00f3d ludzi. Jak to by\u0142o mo\u017cliwe?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Kryje si\u0119 za tym mi\u0142a historia. Biskup pomocniczy Bratys\u0142awy, Jozef Ha\u013eko, cz\u0119sto powtarza\u0142 nam: \"Zapro\u015b Scotta Hahna\". Najpierw pr\u00f3bowali\u015bmy oficjalnie za po\u015brednictwem strony internetowej Scotta. Nie otrzymali\u015bmy \u017cadnej odpowiedzi. Potem dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce nasz by\u0142y student studiowa\u0142 w Trumau w szkole teologicznej z synem Scotta Hahna. Okaza\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce na S\u0142owacji jest emerytowany ksi\u0105dz, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 d\u0142ugi czas w Stanach Zjednoczonych, gdzie by\u0142 kapelanem wojskowym. By\u0142 entuzjastycznie nastawiony do pomys\u0142u zaproszenia Scotta Hahna na S\u0142owacj\u0119 i pom\u00f3g\u0142 nam go zrealizowa\u0107. Wszystkie te rzeczy z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 w ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Jak to by\u0142o mie\u0107 tutaj Scotta Hahna?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Bardzo mi\u0142o. Chcieli\u015bmy, aby Scott nie tylko by\u0142 na naszym festiwalu w tym tygodniu, ale tak\u017ce spotka\u0142 si\u0119 z ksi\u0119\u017cmi, biskupami i to wszystko zaowocowa\u0142o. Scott by\u0142 entuzjastyczny i my\u015bl\u0119, \u017ce przynios\u0142o to wiele owoc\u00f3w, zw\u0142aszcza dla ksi\u0119\u017cy.<\/p>\n\n\n
\nFilozof Juraj \u0160\u00fast podczas wyk\u0142adu.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\nW tym roku do BHD przyby\u0142 o. Philip Neri Reese, a w ubieg\u0142ym roku o. Thomas White. W tym roku go\u015bcili\u015bmy r\u00f3wnie\u017c Matta Fradda, \u015bwieckiego znanego z podcastu \"Pints with Aquinas\". Jaki jest jego zwi\u0105zek z tomizmem? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Bardzo \u017carliwy. Postrzegam tomizm jako intelektualn\u0105 tradycj\u0119 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, kt\u00f3ra nie powsta\u0142a przypadkowo. Jest to po\u0142\u0105czenie klasycznej filozofii greckiej z wiar\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, kt\u00f3re by\u0142o kultywowane przez wieki. To prawda, \u017ce w XIX wieku przeszed\u0142 kryzys redukcji do manualizmu, kt\u00f3ry wywo\u0142a\u0142 op\u00f3r dw\u00f3ch pokole\u0144. Ale ani krytyka biblijna, ani sama nauka biblijna nie mog\u0105 istnie\u0107 samodzielnie bez wysokiej jako\u015bci filozofii, a tomizm dzi\u015b mocno powraca. Dzi\u015b tomizm jest jedyn\u0105 istotn\u0105 teologi\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce zar\u00f3wno broni\u0107 wiary, jak i prowadzi\u0107 dialog z kulturami religijnymi i \u015bwieckimi.<\/p>\n\n\n\n
Niekt\u00f3rzy my\u015bliciele twierdz\u0105, \u017ce tomizm jest po prostu niemodny....<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Dzisiejszy tomizm jest znacznie bogatszy ni\u017c kiedy\u015b, poniewa\u017c nawet post\u0119py w studiach biblijnych mo\u017cna na niego prze\u0142o\u017cy\u0107. A ze wzgl\u0119du na XX-wieczny nacisk na inne filozofie, takie jak fenomenologia, wsp\u00f3\u0142czesny tomizm mo\u017ce czerpa\u0107 tak\u017ce z nich. Nie musi zamyka\u0107 si\u0119 w \u015bcis\u0142ych sylogizmach, ale mo\u017ce by\u0107 bardzo zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 teologi\u0105 i filozofi\u0105. Ze swojej strony bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce s\u0105 dzi\u015b jeszcze dobrzy tomi\u015bci, kt\u00f3rych warto zaprosi\u0107 na nasz festiwal.<\/p>\n\n\n\n
Ladislav Hanus, od kt\u00f3rego imienia pochodzi nazwa SLH, by\u0142 katolickim ksi\u0119dzem; ty jeste\u015b \u015bwieckim, ojcem du\u017cej rodziny. Alfonso Aguil\u00f3, jeden z go\u015bci tegorocznego BHD, r\u00f3wnie\u017c m\u00f3wi\u0142 o tym, \u017ce historycznie edukacja katolicka by\u0142a w r\u0119kach ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w, a teraz przechodzi w r\u0119ce \u015bwieckich. Czy mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce ta zmiana zachodzi r\u00f3wnie\u017c w dziedzinie intelektualist\u00f3w i czy czujesz si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 tej zmiany? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nie jestem pewien, czy czas \u015bwieckich nie nadszed\u0142 z powodu kryzysu ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w. Podoba mi si\u0119, gdy w edukacji istnieje wsp\u00f3\u0142praca \u015bwieckich i duchownych, a tak\u017ce wierz\u0119, \u017ce rola ksi\u0119dza jako nauczyciela jest w pewnym sensie niezast\u0105piona. By\u0142oby wielkim b\u0142\u0119dem, gdyby \u015bwieccy zacz\u0119li odzyskiwa\u0107 t\u0119 rol\u0119. My\u015bl\u0119, \u017ce przynajmniej na S\u0142owacji ta tendencja nie jest tak silna i wydaje mi si\u0119 to w\u0142a\u015bciwe. Jednocze\u015bnie prawd\u0105 jest, \u017ce w Ko\u015bciele w ostatnich dziesi\u0119cioleciach mamy \u015bwiadectwa r\u00f3\u017cnych \u015bwieckich w r\u00f3\u017cnych krajach, kt\u00f3rzy podj\u0119li wiele inicjatyw i my\u015bl\u0119, \u017ce ta nowa era mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c nauczy\u0107 nas czego\u015b nowego o wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy ksi\u0119\u017cmi i \u015bwieckimi.<\/p>\n\n\n\n
Wspomnieli\u015bmy o Alfonso Aguilarze i edukacji. Aguil\u00f3 uwa\u017ca, \u017ce edukacja domowa jest reakcj\u0105 na fakt, \u017ce musimy broni\u0107 si\u0119 przed tym \u015bwiatem i \u017ce nie jest to idealna reakcja. Uwa\u017ca, \u017ce nie powinni\u015bmy wycofywa\u0107 si\u0119 z przestrzeni publicznej, ale pozosta\u0107 w niej i by\u0107 obecni w instytucjach edukacyjnych. Jeste\u015b ojcem sze\u015bciorga dzieci, kt\u00f3re ucz\u0105 si\u0119 w domu, jakie jest Twoje do\u015bwiadczenie i opinia na ten temat, czy jest to kontrowersyjne pytanie?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- To doskona\u0142e pytanie. Mam swoje zdanie na ten temat. Zobaczmy od czego zacz\u0105\u0107... <\/p>\n\n\n\n
To prawda, \u017ce edukacja domowa jest reakcj\u0105. Jest reakcj\u0105 na kryzys edukacji katolickiej. Kryzys ten jest g\u0142\u0119bszy na Zachodzie, ale jest ju\u017c obecny tak\u017ce na S\u0142owacji. A kryzys polega na tym, \u017ce szko\u0142y katolickie s\u0105 katolickie z nazwy, \u017ce tak powiem, ale poniewa\u017c nie podkre\u015blaj\u0105 ju\u017c ortodoksji wiary nauczycieli, a zw\u0142aszcza uczni\u00f3w, kultura w tych szko\u0142ach jest jakby nieodr\u00f3\u017cnialna od kultury \u015bwieckiej, w kt\u00f3rej religia i jej przejawy s\u0105 rodzajem naklejki. Dzi\u015b, nawet na S\u0142owacji, dostrzegam, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 rozumie szko\u0142y katolickie jako przestrze\u0144 ewangelizacji uczni\u00f3w i dzieci. Moim zdaniem jest to godne ubolewania.<\/p>\n\n\n\n
Czy uwa\u017casz, \u017ce szko\u0142a nie jest odpowiednim miejscem do ewangelizacji? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Z pewno\u015bci\u0105 potrzebujemy szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych jest miejsce na ewangelizacj\u0119, ale potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych jest miejsce na katechez\u0119, na wzrost w wierze. Aby ta przestrze\u0144 si\u0119 otworzy\u0142a, konieczne jest, aby by\u0142y tam dzieci i nauczyciele, kt\u00f3rzy podzielaj\u0105 wiar\u0119 katolick\u0105, kt\u00f3rzy kochaj\u0105 Jezusa Chrystusa i chc\u0105 nauczy\u0107 si\u0119 kocha\u0107 Go jeszcze bardziej, zaczynaj\u0105c od poznania prawdy. A znaj\u0105c prawd\u0119, b\u0119d\u0105 jeszcze bardziej kocha\u0107 Chrystusa. I to musi by\u0107 jasne, jednoznaczne, bezkompromisowe i oczywiste dla wszystkich podmiot\u00f3w zaanga\u017cowanych w dan\u0105 szko\u0142\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Czy ewangelizacja i katecheza mog\u0105 odbywa\u0107 si\u0119 w tej samej instytucji, czy te\u017c potrzebujemy dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w szk\u00f3\u0142? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Potrzebujemy dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w szk\u00f3\u0142. Szko\u0142y wed\u0142ug Benedykta, \"ora et labora\", gdzie istnieje \"regula\" lub regu\u0142a, gdzie mo\u017cemy nauczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 zgodnie z katolickim \u017ar\u00f3d\u0142em, bez kompromis\u00f3w. Szko\u0142y, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 latarni\u0105 w s\u0105siedztwie, w regionie, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142 wed\u0142ug \u015bw. Dominika, jak powiedzia\u0142 mi ojciec Philip-Neri Reese, kiedy by\u0142 w Bratys\u0142awie na BHD. Szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych panuje katolicki duch, katolicki umys\u0142, gdzie tradycja katolicka jest zachowana w pe\u0142ni, a jednocze\u015bnie nauczyciele s\u0105 w stanie komunikowa\u0107 si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiatem. Szko\u0142y, w kt\u00f3rych ka\u017cdy mo\u017ce si\u0119 uczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Nawet niekatolicy?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nawet niekatolicy. Moim zdaniem o. Reese odnosi\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do uniwersytet\u00f3w, chocia\u017c mog\u0119 sobie wyobrazi\u0107 r\u00f3wnie\u017c szko\u0142y \u015brednie tego rodzaju. Ale moim zdaniem uniwersytety najlepiej si\u0119 do tego nadaj\u0105. W takich szko\u0142ach kultura katolicka mo\u017ce wkracza\u0107 do wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwieckiego \u015bwiata. I mo\u017ce w pewnym sensie pokaza\u0107 temu \u015bwiatu, \u017ce ma najlepsze przes\u0142anki, by by\u0107 arbitrem zdolnym do dialogu mi\u0119dzy kulturami, mi\u0119dzy religiami, mi\u0119dzy sekularyzmem a religi\u0105, poniewa\u017c ma ogromn\u0105 tradycj\u0119 tomistycznej filozofii realistycznej. To, co zrobi\u0142a w przesz\u0142o\u015bci z kultur\u0105 arabsk\u0105 i \u017cydowsk\u0105, mo\u017ce dzi\u015b osi\u0105gn\u0105\u0107 z obecnymi kulturami, kt\u00f3re tworz\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne spo\u0142ecze\u0144stwo. S\u0105 to dwa rodzaje szk\u00f3\u0142, kt\u00f3rych potrzebujemy. Nie potrzebujemy natomiast formalnych szk\u00f3\u0142 katolickich.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c powodem, dla kt\u00f3rego wybra\u0142e\u015b edukacj\u0119 domow\u0105, jest brak uczciwych szk\u00f3\u0142 katolickich? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Tak, ale jest jeszcze jeden pow\u00f3d. Edukacja w domu w pierwszych latach \u017cycia jest bardzo pi\u0119kna. Rodzice s\u0105 pierwszymi wychowawcami, a edukacja to nie tylko kszta\u0142cenie, ale tak\u017ce szkolenie. To naturalne, \u017ce dzieci ucz\u0105 si\u0119 podstaw matematyki, j\u0119zyka, religii itp. przy kuchennym stole. I ucz\u0105 si\u0119 tego jako integralnej cz\u0119\u015bci swojego \u017cycia. Nie chodzi o to, \u017ce musz\u0119 si\u0119 czego\u015b nauczy\u0107 do egzamin\u00f3w i dzi\u0119ki temu dostan\u0119 si\u0119 do jakiej\u015b dobrej szko\u0142y i rozpoczn\u0119 udan\u0105 karier\u0119, ale o to, \u017ce ucz\u0119 si\u0119 wszystkiego jako integralnej cz\u0119\u015bci mojego codziennego \u017cycia. I w tym kontek\u015bcie wa\u017cna jest nie kariera, nagrody i dyplomy, ale \u017cycie wiar\u0105 katolick\u0105 w pi\u0119kny spos\u00f3b, w pe\u0142ni, w jedno\u015bci z tradycj\u0105 i w pe\u0142nej jedno\u015bci z codziennym \u017cyciem. A gdzie mo\u017cna to lepiej osi\u0105gn\u0105\u0107 ni\u017c w kr\u0119gu rodzinnym? Edukacja domowa nie jest wi\u0119c tylko ucieczk\u0105 od \u015bwiata, czy opcj\u0105 pozostawion\u0105, gdy wszystko inne zawiedzie. Przynajmniej w pierwszych latach \u017cycia jest to r\u00f3wnie\u017c naturalna i atrakcyjna opcja.<\/p>\n\n\n\n
Czy twoje dzieci nie t\u0119skni\u0105 za przyjaci\u00f3\u0142mi? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
- Bardzo mi\u0142o. Chcieli\u015bmy, aby Scott nie tylko by\u0142 na naszym festiwalu w tym tygodniu, ale tak\u017ce spotka\u0142 si\u0119 z ksi\u0119\u017cmi, biskupami i to wszystko zaowocowa\u0142o. Scott by\u0142 entuzjastyczny i my\u015bl\u0119, \u017ce przynios\u0142o to wiele owoc\u00f3w, zw\u0142aszcza dla ksi\u0119\u017cy.<\/p>\n\n\n
W tym roku do BHD przyby\u0142 o. Philip Neri Reese, a w ubieg\u0142ym roku o. Thomas White. W tym roku go\u015bcili\u015bmy r\u00f3wnie\u017c Matta Fradda, \u015bwieckiego znanego z podcastu \"Pints with Aquinas\". Jaki jest jego zwi\u0105zek z tomizmem? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Bardzo \u017carliwy. Postrzegam tomizm jako intelektualn\u0105 tradycj\u0119 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, kt\u00f3ra nie powsta\u0142a przypadkowo. Jest to po\u0142\u0105czenie klasycznej filozofii greckiej z wiar\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, kt\u00f3re by\u0142o kultywowane przez wieki. To prawda, \u017ce w XIX wieku przeszed\u0142 kryzys redukcji do manualizmu, kt\u00f3ry wywo\u0142a\u0142 op\u00f3r dw\u00f3ch pokole\u0144. Ale ani krytyka biblijna, ani sama nauka biblijna nie mog\u0105 istnie\u0107 samodzielnie bez wysokiej jako\u015bci filozofii, a tomizm dzi\u015b mocno powraca. Dzi\u015b tomizm jest jedyn\u0105 istotn\u0105 teologi\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce zar\u00f3wno broni\u0107 wiary, jak i prowadzi\u0107 dialog z kulturami religijnymi i \u015bwieckimi.<\/p>\n\n\n\n
Niekt\u00f3rzy my\u015bliciele twierdz\u0105, \u017ce tomizm jest po prostu niemodny....<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Dzisiejszy tomizm jest znacznie bogatszy ni\u017c kiedy\u015b, poniewa\u017c nawet post\u0119py w studiach biblijnych mo\u017cna na niego prze\u0142o\u017cy\u0107. A ze wzgl\u0119du na XX-wieczny nacisk na inne filozofie, takie jak fenomenologia, wsp\u00f3\u0142czesny tomizm mo\u017ce czerpa\u0107 tak\u017ce z nich. Nie musi zamyka\u0107 si\u0119 w \u015bcis\u0142ych sylogizmach, ale mo\u017ce by\u0107 bardzo zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 teologi\u0105 i filozofi\u0105. Ze swojej strony bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce s\u0105 dzi\u015b jeszcze dobrzy tomi\u015bci, kt\u00f3rych warto zaprosi\u0107 na nasz festiwal.<\/p>\n\n\n\n
Ladislav Hanus, od kt\u00f3rego imienia pochodzi nazwa SLH, by\u0142 katolickim ksi\u0119dzem; ty jeste\u015b \u015bwieckim, ojcem du\u017cej rodziny. Alfonso Aguil\u00f3, jeden z go\u015bci tegorocznego BHD, r\u00f3wnie\u017c m\u00f3wi\u0142 o tym, \u017ce historycznie edukacja katolicka by\u0142a w r\u0119kach ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w, a teraz przechodzi w r\u0119ce \u015bwieckich. Czy mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce ta zmiana zachodzi r\u00f3wnie\u017c w dziedzinie intelektualist\u00f3w i czy czujesz si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 tej zmiany? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nie jestem pewien, czy czas \u015bwieckich nie nadszed\u0142 z powodu kryzysu ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w. Podoba mi si\u0119, gdy w edukacji istnieje wsp\u00f3\u0142praca \u015bwieckich i duchownych, a tak\u017ce wierz\u0119, \u017ce rola ksi\u0119dza jako nauczyciela jest w pewnym sensie niezast\u0105piona. By\u0142oby wielkim b\u0142\u0119dem, gdyby \u015bwieccy zacz\u0119li odzyskiwa\u0107 t\u0119 rol\u0119. My\u015bl\u0119, \u017ce przynajmniej na S\u0142owacji ta tendencja nie jest tak silna i wydaje mi si\u0119 to w\u0142a\u015bciwe. Jednocze\u015bnie prawd\u0105 jest, \u017ce w Ko\u015bciele w ostatnich dziesi\u0119cioleciach mamy \u015bwiadectwa r\u00f3\u017cnych \u015bwieckich w r\u00f3\u017cnych krajach, kt\u00f3rzy podj\u0119li wiele inicjatyw i my\u015bl\u0119, \u017ce ta nowa era mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c nauczy\u0107 nas czego\u015b nowego o wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy ksi\u0119\u017cmi i \u015bwieckimi.<\/p>\n\n\n\n
Wspomnieli\u015bmy o Alfonso Aguilarze i edukacji. Aguil\u00f3 uwa\u017ca, \u017ce edukacja domowa jest reakcj\u0105 na fakt, \u017ce musimy broni\u0107 si\u0119 przed tym \u015bwiatem i \u017ce nie jest to idealna reakcja. Uwa\u017ca, \u017ce nie powinni\u015bmy wycofywa\u0107 si\u0119 z przestrzeni publicznej, ale pozosta\u0107 w niej i by\u0107 obecni w instytucjach edukacyjnych. Jeste\u015b ojcem sze\u015bciorga dzieci, kt\u00f3re ucz\u0105 si\u0119 w domu, jakie jest Twoje do\u015bwiadczenie i opinia na ten temat, czy jest to kontrowersyjne pytanie?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- To doskona\u0142e pytanie. Mam swoje zdanie na ten temat. Zobaczmy od czego zacz\u0105\u0107... <\/p>\n\n\n\n
To prawda, \u017ce edukacja domowa jest reakcj\u0105. Jest reakcj\u0105 na kryzys edukacji katolickiej. Kryzys ten jest g\u0142\u0119bszy na Zachodzie, ale jest ju\u017c obecny tak\u017ce na S\u0142owacji. A kryzys polega na tym, \u017ce szko\u0142y katolickie s\u0105 katolickie z nazwy, \u017ce tak powiem, ale poniewa\u017c nie podkre\u015blaj\u0105 ju\u017c ortodoksji wiary nauczycieli, a zw\u0142aszcza uczni\u00f3w, kultura w tych szko\u0142ach jest jakby nieodr\u00f3\u017cnialna od kultury \u015bwieckiej, w kt\u00f3rej religia i jej przejawy s\u0105 rodzajem naklejki. Dzi\u015b, nawet na S\u0142owacji, dostrzegam, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 rozumie szko\u0142y katolickie jako przestrze\u0144 ewangelizacji uczni\u00f3w i dzieci. Moim zdaniem jest to godne ubolewania.<\/p>\n\n\n\n
Czy uwa\u017casz, \u017ce szko\u0142a nie jest odpowiednim miejscem do ewangelizacji? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Z pewno\u015bci\u0105 potrzebujemy szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych jest miejsce na ewangelizacj\u0119, ale potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych jest miejsce na katechez\u0119, na wzrost w wierze. Aby ta przestrze\u0144 si\u0119 otworzy\u0142a, konieczne jest, aby by\u0142y tam dzieci i nauczyciele, kt\u00f3rzy podzielaj\u0105 wiar\u0119 katolick\u0105, kt\u00f3rzy kochaj\u0105 Jezusa Chrystusa i chc\u0105 nauczy\u0107 si\u0119 kocha\u0107 Go jeszcze bardziej, zaczynaj\u0105c od poznania prawdy. A znaj\u0105c prawd\u0119, b\u0119d\u0105 jeszcze bardziej kocha\u0107 Chrystusa. I to musi by\u0107 jasne, jednoznaczne, bezkompromisowe i oczywiste dla wszystkich podmiot\u00f3w zaanga\u017cowanych w dan\u0105 szko\u0142\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Czy ewangelizacja i katecheza mog\u0105 odbywa\u0107 si\u0119 w tej samej instytucji, czy te\u017c potrzebujemy dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w szk\u00f3\u0142? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Potrzebujemy dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w szk\u00f3\u0142. Szko\u0142y wed\u0142ug Benedykta, \"ora et labora\", gdzie istnieje \"regula\" lub regu\u0142a, gdzie mo\u017cemy nauczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 zgodnie z katolickim \u017ar\u00f3d\u0142em, bez kompromis\u00f3w. Szko\u0142y, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 latarni\u0105 w s\u0105siedztwie, w regionie, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142 wed\u0142ug \u015bw. Dominika, jak powiedzia\u0142 mi ojciec Philip-Neri Reese, kiedy by\u0142 w Bratys\u0142awie na BHD. Szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych panuje katolicki duch, katolicki umys\u0142, gdzie tradycja katolicka jest zachowana w pe\u0142ni, a jednocze\u015bnie nauczyciele s\u0105 w stanie komunikowa\u0107 si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiatem. Szko\u0142y, w kt\u00f3rych ka\u017cdy mo\u017ce si\u0119 uczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Nawet niekatolicy?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nawet niekatolicy. Moim zdaniem o. Reese odnosi\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do uniwersytet\u00f3w, chocia\u017c mog\u0119 sobie wyobrazi\u0107 r\u00f3wnie\u017c szko\u0142y \u015brednie tego rodzaju. Ale moim zdaniem uniwersytety najlepiej si\u0119 do tego nadaj\u0105. W takich szko\u0142ach kultura katolicka mo\u017ce wkracza\u0107 do wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwieckiego \u015bwiata. I mo\u017ce w pewnym sensie pokaza\u0107 temu \u015bwiatu, \u017ce ma najlepsze przes\u0142anki, by by\u0107 arbitrem zdolnym do dialogu mi\u0119dzy kulturami, mi\u0119dzy religiami, mi\u0119dzy sekularyzmem a religi\u0105, poniewa\u017c ma ogromn\u0105 tradycj\u0119 tomistycznej filozofii realistycznej. To, co zrobi\u0142a w przesz\u0142o\u015bci z kultur\u0105 arabsk\u0105 i \u017cydowsk\u0105, mo\u017ce dzi\u015b osi\u0105gn\u0105\u0107 z obecnymi kulturami, kt\u00f3re tworz\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne spo\u0142ecze\u0144stwo. S\u0105 to dwa rodzaje szk\u00f3\u0142, kt\u00f3rych potrzebujemy. Nie potrzebujemy natomiast formalnych szk\u00f3\u0142 katolickich.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c powodem, dla kt\u00f3rego wybra\u0142e\u015b edukacj\u0119 domow\u0105, jest brak uczciwych szk\u00f3\u0142 katolickich? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Tak, ale jest jeszcze jeden pow\u00f3d. Edukacja w domu w pierwszych latach \u017cycia jest bardzo pi\u0119kna. Rodzice s\u0105 pierwszymi wychowawcami, a edukacja to nie tylko kszta\u0142cenie, ale tak\u017ce szkolenie. To naturalne, \u017ce dzieci ucz\u0105 si\u0119 podstaw matematyki, j\u0119zyka, religii itp. przy kuchennym stole. I ucz\u0105 si\u0119 tego jako integralnej cz\u0119\u015bci swojego \u017cycia. Nie chodzi o to, \u017ce musz\u0119 si\u0119 czego\u015b nauczy\u0107 do egzamin\u00f3w i dzi\u0119ki temu dostan\u0119 si\u0119 do jakiej\u015b dobrej szko\u0142y i rozpoczn\u0119 udan\u0105 karier\u0119, ale o to, \u017ce ucz\u0119 si\u0119 wszystkiego jako integralnej cz\u0119\u015bci mojego codziennego \u017cycia. I w tym kontek\u015bcie wa\u017cna jest nie kariera, nagrody i dyplomy, ale \u017cycie wiar\u0105 katolick\u0105 w pi\u0119kny spos\u00f3b, w pe\u0142ni, w jedno\u015bci z tradycj\u0105 i w pe\u0142nej jedno\u015bci z codziennym \u017cyciem. A gdzie mo\u017cna to lepiej osi\u0105gn\u0105\u0107 ni\u017c w kr\u0119gu rodzinnym? Edukacja domowa nie jest wi\u0119c tylko ucieczk\u0105 od \u015bwiata, czy opcj\u0105 pozostawion\u0105, gdy wszystko inne zawiedzie. Przynajmniej w pierwszych latach \u017cycia jest to r\u00f3wnie\u017c naturalna i atrakcyjna opcja.<\/p>\n\n\n\n
Czy twoje dzieci nie t\u0119skni\u0105 za przyjaci\u00f3\u0142mi? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
- Dzisiejszy tomizm jest znacznie bogatszy ni\u017c kiedy\u015b, poniewa\u017c nawet post\u0119py w studiach biblijnych mo\u017cna na niego prze\u0142o\u017cy\u0107. A ze wzgl\u0119du na XX-wieczny nacisk na inne filozofie, takie jak fenomenologia, wsp\u00f3\u0142czesny tomizm mo\u017ce czerpa\u0107 tak\u017ce z nich. Nie musi zamyka\u0107 si\u0119 w \u015bcis\u0142ych sylogizmach, ale mo\u017ce by\u0107 bardzo zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 teologi\u0105 i filozofi\u0105. Ze swojej strony bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce s\u0105 dzi\u015b jeszcze dobrzy tomi\u015bci, kt\u00f3rych warto zaprosi\u0107 na nasz festiwal.<\/p>\n\n\n\n
Ladislav Hanus, od kt\u00f3rego imienia pochodzi nazwa SLH, by\u0142 katolickim ksi\u0119dzem; ty jeste\u015b \u015bwieckim, ojcem du\u017cej rodziny. Alfonso Aguil\u00f3, jeden z go\u015bci tegorocznego BHD, r\u00f3wnie\u017c m\u00f3wi\u0142 o tym, \u017ce historycznie edukacja katolicka by\u0142a w r\u0119kach ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w, a teraz przechodzi w r\u0119ce \u015bwieckich. Czy mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce ta zmiana zachodzi r\u00f3wnie\u017c w dziedzinie intelektualist\u00f3w i czy czujesz si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 tej zmiany? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nie jestem pewien, czy czas \u015bwieckich nie nadszed\u0142 z powodu kryzysu ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w. Podoba mi si\u0119, gdy w edukacji istnieje wsp\u00f3\u0142praca \u015bwieckich i duchownych, a tak\u017ce wierz\u0119, \u017ce rola ksi\u0119dza jako nauczyciela jest w pewnym sensie niezast\u0105piona. By\u0142oby wielkim b\u0142\u0119dem, gdyby \u015bwieccy zacz\u0119li odzyskiwa\u0107 t\u0119 rol\u0119. My\u015bl\u0119, \u017ce przynajmniej na S\u0142owacji ta tendencja nie jest tak silna i wydaje mi si\u0119 to w\u0142a\u015bciwe. Jednocze\u015bnie prawd\u0105 jest, \u017ce w Ko\u015bciele w ostatnich dziesi\u0119cioleciach mamy \u015bwiadectwa r\u00f3\u017cnych \u015bwieckich w r\u00f3\u017cnych krajach, kt\u00f3rzy podj\u0119li wiele inicjatyw i my\u015bl\u0119, \u017ce ta nowa era mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c nauczy\u0107 nas czego\u015b nowego o wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy ksi\u0119\u017cmi i \u015bwieckimi.<\/p>\n\n\n\n
Wspomnieli\u015bmy o Alfonso Aguilarze i edukacji. Aguil\u00f3 uwa\u017ca, \u017ce edukacja domowa jest reakcj\u0105 na fakt, \u017ce musimy broni\u0107 si\u0119 przed tym \u015bwiatem i \u017ce nie jest to idealna reakcja. Uwa\u017ca, \u017ce nie powinni\u015bmy wycofywa\u0107 si\u0119 z przestrzeni publicznej, ale pozosta\u0107 w niej i by\u0107 obecni w instytucjach edukacyjnych. Jeste\u015b ojcem sze\u015bciorga dzieci, kt\u00f3re ucz\u0105 si\u0119 w domu, jakie jest Twoje do\u015bwiadczenie i opinia na ten temat, czy jest to kontrowersyjne pytanie?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- To doskona\u0142e pytanie. Mam swoje zdanie na ten temat. Zobaczmy od czego zacz\u0105\u0107... <\/p>\n\n\n\n
To prawda, \u017ce edukacja domowa jest reakcj\u0105. Jest reakcj\u0105 na kryzys edukacji katolickiej. Kryzys ten jest g\u0142\u0119bszy na Zachodzie, ale jest ju\u017c obecny tak\u017ce na S\u0142owacji. A kryzys polega na tym, \u017ce szko\u0142y katolickie s\u0105 katolickie z nazwy, \u017ce tak powiem, ale poniewa\u017c nie podkre\u015blaj\u0105 ju\u017c ortodoksji wiary nauczycieli, a zw\u0142aszcza uczni\u00f3w, kultura w tych szko\u0142ach jest jakby nieodr\u00f3\u017cnialna od kultury \u015bwieckiej, w kt\u00f3rej religia i jej przejawy s\u0105 rodzajem naklejki. Dzi\u015b, nawet na S\u0142owacji, dostrzegam, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 rozumie szko\u0142y katolickie jako przestrze\u0144 ewangelizacji uczni\u00f3w i dzieci. Moim zdaniem jest to godne ubolewania.<\/p>\n\n\n\n
Czy uwa\u017casz, \u017ce szko\u0142a nie jest odpowiednim miejscem do ewangelizacji? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Z pewno\u015bci\u0105 potrzebujemy szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych jest miejsce na ewangelizacj\u0119, ale potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych jest miejsce na katechez\u0119, na wzrost w wierze. Aby ta przestrze\u0144 si\u0119 otworzy\u0142a, konieczne jest, aby by\u0142y tam dzieci i nauczyciele, kt\u00f3rzy podzielaj\u0105 wiar\u0119 katolick\u0105, kt\u00f3rzy kochaj\u0105 Jezusa Chrystusa i chc\u0105 nauczy\u0107 si\u0119 kocha\u0107 Go jeszcze bardziej, zaczynaj\u0105c od poznania prawdy. A znaj\u0105c prawd\u0119, b\u0119d\u0105 jeszcze bardziej kocha\u0107 Chrystusa. I to musi by\u0107 jasne, jednoznaczne, bezkompromisowe i oczywiste dla wszystkich podmiot\u00f3w zaanga\u017cowanych w dan\u0105 szko\u0142\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Czy ewangelizacja i katecheza mog\u0105 odbywa\u0107 si\u0119 w tej samej instytucji, czy te\u017c potrzebujemy dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w szk\u00f3\u0142? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Potrzebujemy dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w szk\u00f3\u0142. Szko\u0142y wed\u0142ug Benedykta, \"ora et labora\", gdzie istnieje \"regula\" lub regu\u0142a, gdzie mo\u017cemy nauczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 zgodnie z katolickim \u017ar\u00f3d\u0142em, bez kompromis\u00f3w. Szko\u0142y, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 latarni\u0105 w s\u0105siedztwie, w regionie, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142 wed\u0142ug \u015bw. Dominika, jak powiedzia\u0142 mi ojciec Philip-Neri Reese, kiedy by\u0142 w Bratys\u0142awie na BHD. Szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych panuje katolicki duch, katolicki umys\u0142, gdzie tradycja katolicka jest zachowana w pe\u0142ni, a jednocze\u015bnie nauczyciele s\u0105 w stanie komunikowa\u0107 si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiatem. Szko\u0142y, w kt\u00f3rych ka\u017cdy mo\u017ce si\u0119 uczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Nawet niekatolicy?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nawet niekatolicy. Moim zdaniem o. Reese odnosi\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do uniwersytet\u00f3w, chocia\u017c mog\u0119 sobie wyobrazi\u0107 r\u00f3wnie\u017c szko\u0142y \u015brednie tego rodzaju. Ale moim zdaniem uniwersytety najlepiej si\u0119 do tego nadaj\u0105. W takich szko\u0142ach kultura katolicka mo\u017ce wkracza\u0107 do wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwieckiego \u015bwiata. I mo\u017ce w pewnym sensie pokaza\u0107 temu \u015bwiatu, \u017ce ma najlepsze przes\u0142anki, by by\u0107 arbitrem zdolnym do dialogu mi\u0119dzy kulturami, mi\u0119dzy religiami, mi\u0119dzy sekularyzmem a religi\u0105, poniewa\u017c ma ogromn\u0105 tradycj\u0119 tomistycznej filozofii realistycznej. To, co zrobi\u0142a w przesz\u0142o\u015bci z kultur\u0105 arabsk\u0105 i \u017cydowsk\u0105, mo\u017ce dzi\u015b osi\u0105gn\u0105\u0107 z obecnymi kulturami, kt\u00f3re tworz\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne spo\u0142ecze\u0144stwo. S\u0105 to dwa rodzaje szk\u00f3\u0142, kt\u00f3rych potrzebujemy. Nie potrzebujemy natomiast formalnych szk\u00f3\u0142 katolickich.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c powodem, dla kt\u00f3rego wybra\u0142e\u015b edukacj\u0119 domow\u0105, jest brak uczciwych szk\u00f3\u0142 katolickich? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Tak, ale jest jeszcze jeden pow\u00f3d. Edukacja w domu w pierwszych latach \u017cycia jest bardzo pi\u0119kna. Rodzice s\u0105 pierwszymi wychowawcami, a edukacja to nie tylko kszta\u0142cenie, ale tak\u017ce szkolenie. To naturalne, \u017ce dzieci ucz\u0105 si\u0119 podstaw matematyki, j\u0119zyka, religii itp. przy kuchennym stole. I ucz\u0105 si\u0119 tego jako integralnej cz\u0119\u015bci swojego \u017cycia. Nie chodzi o to, \u017ce musz\u0119 si\u0119 czego\u015b nauczy\u0107 do egzamin\u00f3w i dzi\u0119ki temu dostan\u0119 si\u0119 do jakiej\u015b dobrej szko\u0142y i rozpoczn\u0119 udan\u0105 karier\u0119, ale o to, \u017ce ucz\u0119 si\u0119 wszystkiego jako integralnej cz\u0119\u015bci mojego codziennego \u017cycia. I w tym kontek\u015bcie wa\u017cna jest nie kariera, nagrody i dyplomy, ale \u017cycie wiar\u0105 katolick\u0105 w pi\u0119kny spos\u00f3b, w pe\u0142ni, w jedno\u015bci z tradycj\u0105 i w pe\u0142nej jedno\u015bci z codziennym \u017cyciem. A gdzie mo\u017cna to lepiej osi\u0105gn\u0105\u0107 ni\u017c w kr\u0119gu rodzinnym? Edukacja domowa nie jest wi\u0119c tylko ucieczk\u0105 od \u015bwiata, czy opcj\u0105 pozostawion\u0105, gdy wszystko inne zawiedzie. Przynajmniej w pierwszych latach \u017cycia jest to r\u00f3wnie\u017c naturalna i atrakcyjna opcja.<\/p>\n\n\n\n
Czy twoje dzieci nie t\u0119skni\u0105 za przyjaci\u00f3\u0142mi? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
- To doskona\u0142e pytanie. Mam swoje zdanie na ten temat. Zobaczmy od czego zacz\u0105\u0107... <\/p>\n\n\n\n
To prawda, \u017ce edukacja domowa jest reakcj\u0105. Jest reakcj\u0105 na kryzys edukacji katolickiej. Kryzys ten jest g\u0142\u0119bszy na Zachodzie, ale jest ju\u017c obecny tak\u017ce na S\u0142owacji. A kryzys polega na tym, \u017ce szko\u0142y katolickie s\u0105 katolickie z nazwy, \u017ce tak powiem, ale poniewa\u017c nie podkre\u015blaj\u0105 ju\u017c ortodoksji wiary nauczycieli, a zw\u0142aszcza uczni\u00f3w, kultura w tych szko\u0142ach jest jakby nieodr\u00f3\u017cnialna od kultury \u015bwieckiej, w kt\u00f3rej religia i jej przejawy s\u0105 rodzajem naklejki. Dzi\u015b, nawet na S\u0142owacji, dostrzegam, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 rozumie szko\u0142y katolickie jako przestrze\u0144 ewangelizacji uczni\u00f3w i dzieci. Moim zdaniem jest to godne ubolewania.<\/p>\n\n\n\n
Czy uwa\u017casz, \u017ce szko\u0142a nie jest odpowiednim miejscem do ewangelizacji? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Z pewno\u015bci\u0105 potrzebujemy szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych jest miejsce na ewangelizacj\u0119, ale potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych jest miejsce na katechez\u0119, na wzrost w wierze. Aby ta przestrze\u0144 si\u0119 otworzy\u0142a, konieczne jest, aby by\u0142y tam dzieci i nauczyciele, kt\u00f3rzy podzielaj\u0105 wiar\u0119 katolick\u0105, kt\u00f3rzy kochaj\u0105 Jezusa Chrystusa i chc\u0105 nauczy\u0107 si\u0119 kocha\u0107 Go jeszcze bardziej, zaczynaj\u0105c od poznania prawdy. A znaj\u0105c prawd\u0119, b\u0119d\u0105 jeszcze bardziej kocha\u0107 Chrystusa. I to musi by\u0107 jasne, jednoznaczne, bezkompromisowe i oczywiste dla wszystkich podmiot\u00f3w zaanga\u017cowanych w dan\u0105 szko\u0142\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Czy ewangelizacja i katecheza mog\u0105 odbywa\u0107 si\u0119 w tej samej instytucji, czy te\u017c potrzebujemy dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w szk\u00f3\u0142? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Potrzebujemy dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w szk\u00f3\u0142. Szko\u0142y wed\u0142ug Benedykta, \"ora et labora\", gdzie istnieje \"regula\" lub regu\u0142a, gdzie mo\u017cemy nauczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 zgodnie z katolickim \u017ar\u00f3d\u0142em, bez kompromis\u00f3w. Szko\u0142y, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 latarni\u0105 w s\u0105siedztwie, w regionie, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142 wed\u0142ug \u015bw. Dominika, jak powiedzia\u0142 mi ojciec Philip-Neri Reese, kiedy by\u0142 w Bratys\u0142awie na BHD. Szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych panuje katolicki duch, katolicki umys\u0142, gdzie tradycja katolicka jest zachowana w pe\u0142ni, a jednocze\u015bnie nauczyciele s\u0105 w stanie komunikowa\u0107 si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiatem. Szko\u0142y, w kt\u00f3rych ka\u017cdy mo\u017ce si\u0119 uczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Nawet niekatolicy?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nawet niekatolicy. Moim zdaniem o. Reese odnosi\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do uniwersytet\u00f3w, chocia\u017c mog\u0119 sobie wyobrazi\u0107 r\u00f3wnie\u017c szko\u0142y \u015brednie tego rodzaju. Ale moim zdaniem uniwersytety najlepiej si\u0119 do tego nadaj\u0105. W takich szko\u0142ach kultura katolicka mo\u017ce wkracza\u0107 do wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwieckiego \u015bwiata. I mo\u017ce w pewnym sensie pokaza\u0107 temu \u015bwiatu, \u017ce ma najlepsze przes\u0142anki, by by\u0107 arbitrem zdolnym do dialogu mi\u0119dzy kulturami, mi\u0119dzy religiami, mi\u0119dzy sekularyzmem a religi\u0105, poniewa\u017c ma ogromn\u0105 tradycj\u0119 tomistycznej filozofii realistycznej. To, co zrobi\u0142a w przesz\u0142o\u015bci z kultur\u0105 arabsk\u0105 i \u017cydowsk\u0105, mo\u017ce dzi\u015b osi\u0105gn\u0105\u0107 z obecnymi kulturami, kt\u00f3re tworz\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne spo\u0142ecze\u0144stwo. S\u0105 to dwa rodzaje szk\u00f3\u0142, kt\u00f3rych potrzebujemy. Nie potrzebujemy natomiast formalnych szk\u00f3\u0142 katolickich.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c powodem, dla kt\u00f3rego wybra\u0142e\u015b edukacj\u0119 domow\u0105, jest brak uczciwych szk\u00f3\u0142 katolickich? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Tak, ale jest jeszcze jeden pow\u00f3d. Edukacja w domu w pierwszych latach \u017cycia jest bardzo pi\u0119kna. Rodzice s\u0105 pierwszymi wychowawcami, a edukacja to nie tylko kszta\u0142cenie, ale tak\u017ce szkolenie. To naturalne, \u017ce dzieci ucz\u0105 si\u0119 podstaw matematyki, j\u0119zyka, religii itp. przy kuchennym stole. I ucz\u0105 si\u0119 tego jako integralnej cz\u0119\u015bci swojego \u017cycia. Nie chodzi o to, \u017ce musz\u0119 si\u0119 czego\u015b nauczy\u0107 do egzamin\u00f3w i dzi\u0119ki temu dostan\u0119 si\u0119 do jakiej\u015b dobrej szko\u0142y i rozpoczn\u0119 udan\u0105 karier\u0119, ale o to, \u017ce ucz\u0119 si\u0119 wszystkiego jako integralnej cz\u0119\u015bci mojego codziennego \u017cycia. I w tym kontek\u015bcie wa\u017cna jest nie kariera, nagrody i dyplomy, ale \u017cycie wiar\u0105 katolick\u0105 w pi\u0119kny spos\u00f3b, w pe\u0142ni, w jedno\u015bci z tradycj\u0105 i w pe\u0142nej jedno\u015bci z codziennym \u017cyciem. A gdzie mo\u017cna to lepiej osi\u0105gn\u0105\u0107 ni\u017c w kr\u0119gu rodzinnym? Edukacja domowa nie jest wi\u0119c tylko ucieczk\u0105 od \u015bwiata, czy opcj\u0105 pozostawion\u0105, gdy wszystko inne zawiedzie. Przynajmniej w pierwszych latach \u017cycia jest to r\u00f3wnie\u017c naturalna i atrakcyjna opcja.<\/p>\n\n\n\n
Czy twoje dzieci nie t\u0119skni\u0105 za przyjaci\u00f3\u0142mi? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
- Potrzebujemy dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w szk\u00f3\u0142. Szko\u0142y wed\u0142ug Benedykta, \"ora et labora\", gdzie istnieje \"regula\" lub regu\u0142a, gdzie mo\u017cemy nauczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 zgodnie z katolickim \u017ar\u00f3d\u0142em, bez kompromis\u00f3w. Szko\u0142y, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 latarni\u0105 w s\u0105siedztwie, w regionie, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Potrzebujemy tak\u017ce szk\u00f3\u0142 wed\u0142ug \u015bw. Dominika, jak powiedzia\u0142 mi ojciec Philip-Neri Reese, kiedy by\u0142 w Bratys\u0142awie na BHD. Szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych panuje katolicki duch, katolicki umys\u0142, gdzie tradycja katolicka jest zachowana w pe\u0142ni, a jednocze\u015bnie nauczyciele s\u0105 w stanie komunikowa\u0107 si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiatem. Szko\u0142y, w kt\u00f3rych ka\u017cdy mo\u017ce si\u0119 uczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Nawet niekatolicy?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Nawet niekatolicy. Moim zdaniem o. Reese odnosi\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do uniwersytet\u00f3w, chocia\u017c mog\u0119 sobie wyobrazi\u0107 r\u00f3wnie\u017c szko\u0142y \u015brednie tego rodzaju. Ale moim zdaniem uniwersytety najlepiej si\u0119 do tego nadaj\u0105. W takich szko\u0142ach kultura katolicka mo\u017ce wkracza\u0107 do wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwieckiego \u015bwiata. I mo\u017ce w pewnym sensie pokaza\u0107 temu \u015bwiatu, \u017ce ma najlepsze przes\u0142anki, by by\u0107 arbitrem zdolnym do dialogu mi\u0119dzy kulturami, mi\u0119dzy religiami, mi\u0119dzy sekularyzmem a religi\u0105, poniewa\u017c ma ogromn\u0105 tradycj\u0119 tomistycznej filozofii realistycznej. To, co zrobi\u0142a w przesz\u0142o\u015bci z kultur\u0105 arabsk\u0105 i \u017cydowsk\u0105, mo\u017ce dzi\u015b osi\u0105gn\u0105\u0107 z obecnymi kulturami, kt\u00f3re tworz\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne spo\u0142ecze\u0144stwo. S\u0105 to dwa rodzaje szk\u00f3\u0142, kt\u00f3rych potrzebujemy. Nie potrzebujemy natomiast formalnych szk\u00f3\u0142 katolickich.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c powodem, dla kt\u00f3rego wybra\u0142e\u015b edukacj\u0119 domow\u0105, jest brak uczciwych szk\u00f3\u0142 katolickich? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n- Tak, ale jest jeszcze jeden pow\u00f3d. Edukacja w domu w pierwszych latach \u017cycia jest bardzo pi\u0119kna. Rodzice s\u0105 pierwszymi wychowawcami, a edukacja to nie tylko kszta\u0142cenie, ale tak\u017ce szkolenie. To naturalne, \u017ce dzieci ucz\u0105 si\u0119 podstaw matematyki, j\u0119zyka, religii itp. przy kuchennym stole. I ucz\u0105 si\u0119 tego jako integralnej cz\u0119\u015bci swojego \u017cycia. Nie chodzi o to, \u017ce musz\u0119 si\u0119 czego\u015b nauczy\u0107 do egzamin\u00f3w i dzi\u0119ki temu dostan\u0119 si\u0119 do jakiej\u015b dobrej szko\u0142y i rozpoczn\u0119 udan\u0105 karier\u0119, ale o to, \u017ce ucz\u0119 si\u0119 wszystkiego jako integralnej cz\u0119\u015bci mojego codziennego \u017cycia. I w tym kontek\u015bcie wa\u017cna jest nie kariera, nagrody i dyplomy, ale \u017cycie wiar\u0105 katolick\u0105 w pi\u0119kny spos\u00f3b, w pe\u0142ni, w jedno\u015bci z tradycj\u0105 i w pe\u0142nej jedno\u015bci z codziennym \u017cyciem. A gdzie mo\u017cna to lepiej osi\u0105gn\u0105\u0107 ni\u017c w kr\u0119gu rodzinnym? Edukacja domowa nie jest wi\u0119c tylko ucieczk\u0105 od \u015bwiata, czy opcj\u0105 pozostawion\u0105, gdy wszystko inne zawiedzie. Przynajmniej w pierwszych latach \u017cycia jest to r\u00f3wnie\u017c naturalna i atrakcyjna opcja.<\/p>\n\n\n\n
Czy twoje dzieci nie t\u0119skni\u0105 za przyjaci\u00f3\u0142mi? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
- Tak, ale jest jeszcze jeden pow\u00f3d. Edukacja w domu w pierwszych latach \u017cycia jest bardzo pi\u0119kna. Rodzice s\u0105 pierwszymi wychowawcami, a edukacja to nie tylko kszta\u0142cenie, ale tak\u017ce szkolenie. To naturalne, \u017ce dzieci ucz\u0105 si\u0119 podstaw matematyki, j\u0119zyka, religii itp. przy kuchennym stole. I ucz\u0105 si\u0119 tego jako integralnej cz\u0119\u015bci swojego \u017cycia. Nie chodzi o to, \u017ce musz\u0119 si\u0119 czego\u015b nauczy\u0107 do egzamin\u00f3w i dzi\u0119ki temu dostan\u0119 si\u0119 do jakiej\u015b dobrej szko\u0142y i rozpoczn\u0119 udan\u0105 karier\u0119, ale o to, \u017ce ucz\u0119 si\u0119 wszystkiego jako integralnej cz\u0119\u015bci mojego codziennego \u017cycia. I w tym kontek\u015bcie wa\u017cna jest nie kariera, nagrody i dyplomy, ale \u017cycie wiar\u0105 katolick\u0105 w pi\u0119kny spos\u00f3b, w pe\u0142ni, w jedno\u015bci z tradycj\u0105 i w pe\u0142nej jedno\u015bci z codziennym \u017cyciem. A gdzie mo\u017cna to lepiej osi\u0105gn\u0105\u0107 ni\u017c w kr\u0119gu rodzinnym? Edukacja domowa nie jest wi\u0119c tylko ucieczk\u0105 od \u015bwiata, czy opcj\u0105 pozostawion\u0105, gdy wszystko inne zawiedzie. Przynajmniej w pierwszych latach \u017cycia jest to r\u00f3wnie\u017c naturalna i atrakcyjna opcja.<\/p>\n\n\n\n