Z czysto etnicznego punktu widzenia Albania jest krajem do\u015b\u0107 jednorodnym. W rzeczywisto\u015bci etniczni Alba\u0144czycy stanowi\u0105 absolutn\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 populacji, oko\u0142o 98 % ca\u0142kowitej populacji licz\u0105cej oko\u0142o 2,8 miliona os\u00f3b. Ich cech\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 jest przede wszystkim j\u0119zyk alba\u0144ski, j\u0119zyk indoeuropejski, ale z ga\u0142\u0119zi odizolowanej od innych (w przeciwie\u0144stwie na przyk\u0142ad do j\u0119zyk\u00f3w neo\u0142aci\u0144skich lub germa\u0144skich). Pochodzenie j\u0119zyka alba\u0144skiego jest sporne, cho\u0107 uwa\u017ca si\u0119, \u017ce wywodzi si\u0119 on z j\u0119zyka iliryjskiego lub starotrackiego.<\/p>\n\n\n\n
Typow\u0105 cech\u0105 j\u0119zyka alba\u0144skiego jest to, \u017ce jest on podzielony na dwa g\u0142\u00f3wne warianty, kt\u00f3re maj\u0105 t\u0119 sam\u0105 godno\u015b\u0107 (przynajmniej kiedy\u015b), podobnie jak w j\u0119zyku norweskim (kt\u00f3rego dwa warianty, Bokm\u00e5l i Nynorsk, s\u0105 wsp\u00f3\u0142urz\u0119dowe w Norwegii).<\/p>\n\n\n\n
W przypadku j\u0119zyka alba\u0144skiego mamy Tosk (na po\u0142udniu) i Guego (w p\u00f3\u0142nocnej Albanii, Kosowie, Macedonii P\u00f3\u0142nocnej i cz\u0119\u015bci Czarnog\u00f3ry). Istniej\u0105 znaczne r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy Tosk i G\u00e9gois, zw\u0142aszcza w fonetyce, ale tak\u017ce w morfologii i sk\u0142adni.<\/p>\n\n\n\n
Jak wspomniano w poprzednim artykule, komunistyczny re\u017cim Envera Hod\u017cy (kt\u00f3ry trwa\u0142 od 1944 do 1985 r.), ze swoim z\u0142udzeniem wszechmocy i wszechobecno\u015bci we wszystkich aspektach \u017cycia Alba\u0144czyk\u00f3w, zastosowa\u0142 przymusow\u0105 \"standaryzacj\u0119\" j\u0119zykow\u0105 w celu kulturowej standaryzacji kraju i narzuci\u0142 wariant Tosk w celu opracowania \"standardowego\" j\u0119zyka alba\u0144skiego (\"shqipja standarde\"). Wybrano go r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce Hoxha pochodzi\u0142 z Gjirokastry na po\u0142udniu, obszaru, w kt\u00f3rym m\u00f3wi si\u0119 tym wariantem, a partia komunistyczna mia\u0142a swoje historyczne i kulturowe podstawy na po\u0142udniu.<\/p>\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie przymusowe przyj\u0119cie j\u0119zyka opartego na wariancie jednej cz\u0119\u015bci populacji spowodowa\u0142o pokrzywdzenie drugiej cz\u0119\u015bci i podsyci\u0142o podzia\u0142y i napi\u0119cia w narodzie, r\u00f3wnie\u017c na poziomie religijnym (np. prawos\u0142awni chrze\u015bcijanie s\u0105 skoncentrowani na po\u0142udniu, katolicy na p\u00f3\u0142nocy itp.)<\/p>\n\n\n\n
Tosco jest r\u00f3wnie\u017c wariantem u\u017cywanym przez Alba\u0144czyk\u00f3w z W\u0142och (zwanych \"arb\u00ebresh\u00eb\" w arb\u00ebrisht, j\u0119zyku w\u0142osko-alba\u0144skim), spo\u0142eczno\u015bci za\u0142o\u017conej na po\u0142udniu p\u00f3\u0142wyspu mi\u0119dzy XV a XVIII wiekiem po inwazji osma\u0144skiej na Ba\u0142kany. J\u0119zyk ten ma jednak archaiczne cechy, kt\u00f3re nie wyst\u0119puj\u0105 ju\u017c we wsp\u00f3\u0142czesnym alba\u0144skim, a tak\u017ce jest pod silnym wp\u0142ywem dialekt\u00f3w w\u0142oskich i po\u0142udniowow\u0142oskich. Arb\u00ebrisht\" jest uznawany i chroniony we W\u0142oszech jako j\u0119zyk mniejszo\u015bci. Alba\u0144czycy stanowi\u0105 r\u00f3wnie\u017c 92,9 % populacji Kosowa (pa\u0144stwa o ograniczonym uznaniu, do kt\u00f3rego Serbia ro\u015bci sobie prawo jako do cz\u0119\u015bci swojego terytorium), prawie 9 % populacji Republiki Czarnog\u00f3ry i 25 % Macedonii P\u00f3\u0142nocnej.<\/p>\n\n\n\n
Najwi\u0119ksz\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 etniczn\u0105 obecn\u0105 w Albanii s\u0105 Grecy, kt\u00f3rzy stanowi\u0105 oko\u0142o 2 % populacji. S\u0105 oni skoncentrowani g\u0142\u00f3wnie na po\u0142udniu kraju, zw\u0142aszcza w regionach Gjirokastra i Saranda, w pobli\u017cu granicy z Grecj\u0105. Jest to spo\u0142eczno\u015b\u0107 o bardzo starych korzeniach, si\u0119gaj\u0105cych czas\u00f3w greckich kolonii na wybrze\u017cu Morza Jo\u0144skiego. Do dzi\u015b alba\u0144scy Grecy ciesz\u0105 si\u0119 pewnym stopniem autonomii kulturowej i j\u0119zykowej, mimo \u017ce byli w centrum r\u00f3\u017cnych napi\u0119\u0107 z Grecj\u0105, zw\u0142aszcza w latach re\u017cimu Hod\u017cy, kt\u00f3ry t\u0142umi\u0142 wszelkie formy autonomii kulturowej, j\u0119zykowej i religijnej.<\/p>\n\n\n\n
Inne mniejszo\u015bci obejmuj\u0105 Macedo\u0144czyk\u00f3w (m\u00f3wi\u0105cych j\u0119zykiem s\u0142owia\u0144skim, spokrewnionym z bu\u0142garskim), oko\u0142o 0,2 % populacji, w po\u0142udniowo-wschodniej cz\u0119\u015bci kraju (w pobli\u017cu granicy z Macedoni\u0105 P\u00f3\u0142nocn\u0105); Ormianie (kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105 j\u0119zykiem neo\u0142aci\u0144skim bardzo podobnym do rumu\u0144skiego i s\u0105 uwa\u017cani za potomk\u00f3w roma\u0144skich, tj. zlatynizowanych populacji tego obszaru) w po\u0142udniowych g\u00f3rach (od kilku tysi\u0119cy do 30 000 os\u00f3b); Romowie (od 10 000 do 100 000), kt\u00f3rzy, podobnie jak w innych krajach europejskich, \u017cyj\u0105 cz\u0119sto w niepewnych warunkach ekonomicznych i spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n
W Albanii istnieje powiedzenie: \"religi\u0105 Alba\u0144czyk\u00f3w jest 'alba\u0144sko\u015b\u0107'\" (\"Feja e shqiptarit \u00ebsht\u00eb shqiptaria\"). Wynika to z faktu, \u017ce poczucie przynale\u017cno\u015bci do grupy etnicznej, a nie religijnej, jest bardzo silne w tym kraju, a kultura tolerancji i pokojowego wsp\u00f3\u0142istnienia mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi spo\u0142eczno\u015bciami jest r\u00f3wnie\u017c bardzo rozwini\u0119ta, chocia\u017c w epoce osma\u0144skiej nast\u0105pi\u0142a post\u0119puj\u0105ca islamizacja, po kt\u00f3rej nast\u0105pi\u0142o st\u0142umienie prawa do praktyk religijnych pod rz\u0105dami re\u017cimu komunistycznego, w szczeg\u00f3lno\u015bci od 1967 r., kt\u00f3ry narzuci\u0142 pa\u0144stwowy ateizm do 1991 r. Po tej dacie praktyki religijne zosta\u0142y wznowione. Po tej dacie praktyki religijne zosta\u0142y wznowione, ale spo\u0142ecze\u0144stwo pozosta\u0142o zasadniczo \u015bwieckie.<\/p>\n\n\n\n
Islam jest najbardziej rozpowszechnion\u0105 religi\u0105 w Albanii, a oko\u0142o 58,8 % populacji twierdzi, \u017ce jest muzu\u0142maninem (wed\u0142ug spisu ludno\u015bci z 2011 r., ostatniego dost\u0119pnego oficjalnego spisu ludno\u015bci). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 muzu\u0142man\u00f3w to sunnici (oko\u0142o 56,7 % Alba\u0144czyk\u00f3w), g\u0142\u00f3wnie w centrum i na po\u0142udniu kraju.<\/p>\n\n\n\n
Istnieje r\u00f3wnie\u017c szyicka mniejszo\u015b\u0107 Bektashi. Bektaszi s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 szyickiego nurtu sufickiego (lub bractwa) i stanowi\u0105 od 2 % do 5 % populacji, co czyni ich niewielk\u0105 mniejszo\u015bci\u0105; Jednak ich spo\u0142eczno\u015b\u0107 (kt\u00f3rej doktryna rozwin\u0119\u0142a si\u0119 w XIII wieku w Anatolii, a nast\u0119pnie rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 na Ba\u0142kanach) ma tak wa\u017cne historyczne i kulturowe korzenie w Albanii, \u017ce kilku alba\u0144skich przyw\u00f3dc\u00f3w politycznych jest lub by\u0142o Bektaszami (w tym sam Enver Hoxha, kt\u00f3ry jednak ustanowi\u0142 system co najmniej 31 lagr\u00f3w, zgodnie z raportem Amnesty International z 1991 r., wymierzonych w przeciwnik\u00f3w i cz\u0142onk\u00f3w zakon\u00f3w religijnych, tj. ksi\u0119\u017cy katolickich i prawos\u0142awnych, imam\u00f3w itp.)).<\/p>\n\n\n\n
Spo\u0142eczno\u015b\u0107 Bektashi jest szczeg\u00f3lnym przyk\u0142adem pokojowego wsp\u00f3\u0142istnienia i tolerancji religijnej, kt\u00f3re s\u0105 wspierane przez jej doktryn\u0119, i odegra\u0142a wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w utrzymaniu r\u00f3wnowagi mi\u0119dzywyznaniowej w kraju. <\/p>\n\n\n\n
Podczas rz\u0105d\u00f3w osma\u0144skich Bektaszy\u015bci byli powi\u0105zani z janczarami, elitarnymi oddzia\u0142ami Sublime Porte, ale wraz z przybyciem Atat\u00fcrka, Bektaszyzm zosta\u0142 zakazany w Turcji (1925), a jego cz\u0142onkowie zostali zmuszeni do opuszczenia kraju, znajduj\u0105c schronienie w Albanii, przy wsparciu lokalnego monarchy tamtych czas\u00f3w, Zoga I.<\/p>\n\n\n\n
W rzeczywisto\u015bci to w\u0142a\u015bnie w Tiranie przenios\u0142o si\u0119 \u015bwiatowe centrum duchowe bektashi (Tekke), a w kraju ba\u0142ka\u0144skim bractwo sufickie nadal promowa\u0142o warto\u015bci otwarto\u015bci i dialogu mi\u0119dzyreligijnego, znajduj\u0105c podatny grunt, poniewa\u017c Albania nigdy nie rozwin\u0119\u0142a to\u017csamo\u015bci narodowej opartej na przynale\u017cno\u015bci do tej, a nie innej wiary, a dialog mi\u0119dzyreligijny by\u0142 ju\u017c wypr\u00f3bowan\u0105 i przetestowan\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
We wrze\u015bniu 2024 r. premier Edi Rama (ochrzczony katolik, ale zdeklarowany agnostyk) zaproponowa\u0142 utworzenie mikropa\u0144stwa bektashi w Tiranie (rodzaj mikropa\u0144stwa). Watykan <\/a>27-hektarowe miniaturowe obiekty religijne i mieszkalne) w celu zapewnienia spo\u0142eczno\u015bci autonomicznej przestrzeni do praktykowania swojej wiary i zachowania tradycji. W intencjach obecnego rz\u0105du by\u0142by to r\u00f3wnie\u017c spos\u00f3b na zapewnienie wi\u0119kszego g\u0142osu i widoczno\u015bci bardziej tolerancyjnego pogl\u0105du na islam. Propozycja ta spotka\u0142a si\u0119 jednak z krytyk\u0105, zar\u00f3wno dlatego, \u017ce Albania nie jest tak naprawd\u0119 krajem islamskim, poniewa\u017c Bektaszi nie stanowi\u0105 nawet wi\u0119kszo\u015bci muzu\u0142man\u00f3w, jak i dlatego, \u017ce sekularyzm jest fundamentalnym elementem spo\u0142ecze\u0144stwa i kultury tego ma\u0142ego ba\u0142ka\u0144skiego kraju.<\/p>\n\n\n\n Alba\u0144scy chrze\u015bcijanie stanowi\u0105 oko\u0142o 16,9 % populacji, podzielonej mi\u0119dzy katolik\u00f3w (10 %) i prawos\u0142awnych (6,8 %).<\/p>\n\n\n\nChrze\u015bcija\u0144stwo<\/h2>\n\n\n\n