{"id":43934,"date":"2024-12-26T06:31:00","date_gmt":"2024-12-26T04:31:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.omnesmag.com\/?p=43934"},"modified":"2025-02-03T14:06:03","modified_gmt":"2025-02-03T12:06:03","slug":"musica-bach-king-coming","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/actualidad\/cultura\/musica-bach-rey-que-viene\/","title":{"rendered":"Muzyka Bacha dla nadchodz\u0105cego kr\u00f3la"},"content":{"rendered":"

J.S. Bach, Kantata BWV 61, Nun komm, der Heiden Heiland<\/em><\/p>\n\n\n\n

Obchody pierwszej niedzieli Adwent<\/a> w 1714 roku by\u0142a okazj\u0105, kt\u00f3ra sk\u0142oni\u0142a Johanna Sebastiana Bacha (1685-1750) do skomponowania kantaty, kt\u00f3ra nosi numer 61 w jego katalogu dzie\u0142 i kt\u00f3rej tytu\u0142 (zaczerpni\u0119ty z pierwszej frazy tekstu, jak we wszystkich kantatach Bacha) brzmi Nun komm, der Heiden Heiland<\/em> (\"Przyjd\u017a teraz, Zbawicielu narod\u00f3w\"). Jest to pierwszy werset bardzo popularnego hymnu w liturgii lutera\u0144skiej, kt\u00f3ry z kolei opiera si\u0119 na niemieckim t\u0142umaczeniu hymnu gregoria\u0144skiego Veni Redemptor gentium<\/em>kt\u00f3r\u0105 tradycja przypisuje \u015bwi\u0119temu Ambro\u017cemu.<\/p>\n\n\n\n

W tym czasie niemiecki geniusz, po uko\u0144czeniu studi\u00f3w w M\u00fchlhausen i Arnstadt, pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 kompozytora na dworze weimarskim, gdzie zatrudniony by\u0142 jako Konzertmeister<\/em> protestanckich ksi\u0105\u017c\u0105t Wilhelma Ernsta i Ernsta Augusta z Saksonii-Weimaru. W zwi\u0105zku z tym by\u0142 zobowi\u0105zany do komponowania jednej kantaty miesi\u0119cznie na uroczysto\u015bci religijne, gdzie kochaj\u0105cy muzyk\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119ta chcieli jak najlepszej muzyki do nabo\u017ce\u0144stw.<\/p>\n\n\n\n

Kantaty Bacha<\/h2>\n\n\n\n

Z pewno\u015bci\u0105 uda\u0142o im si\u0119 to z t\u0105 kantat\u0105, poniewa\u017c pocz\u0105tek Adwentu by\u0142 momentem liturgicznym, w kt\u00f3rym muzyka mia\u0142a szczeg\u00f3lne znaczenie. Pozosta\u0142e trzy niedziele adwentu by\u0142y zazwyczaj obchodzone w ko\u015bcio\u0142ach lutera\u0144skich z prostszymi kompozycjami, w oczekiwaniu na muzyczny splendor Bo\u017cego Narodzenia. Wyja\u015bnia to, dlaczego zachowa\u0142y si\u0119 a\u017c trzy kantaty napisane przez Bacha na pierwsz\u0105 niedziel\u0119 Adwentu. <\/p>\n\n\n\n

Pierwszym z nich jest ten, z kt\u00f3rym mamy tutaj do czynienia, z pierwszego roku jego pobytu w Weimarze, a zatem z pewnym premierowym charakterem nowego Konzertmeister<\/em> w nowym roku liturgicznym. Pozosta\u0142e dwie skomponowa\u0142 w 1724 roku (BWV 62, ju\u017c w drugim roku pracy jako kantor \u015bw. Tomasza w Lipsku) i w 1731 roku (kantata BWV 36). Wszystkie trzy wyra\u017caj\u0105 muzycznie tre\u015b\u0107 czyta\u0144 biblijnych czytanych tego dnia: wjazd Jezusa jako Kr\u00f3la Dawidowego do Jerozolimy (Mt 21:1-9) i wezwanie do czuwania (Rz 13:11-14).<\/p>\n\n\n\n

Dla jego pierwszej kantaty adwentowej w Weimarze, Bach <\/a>ma do\u015b\u0107 niewielki personel muzyczny: trzech solist\u00f3w wokalnych (tenor, sopran i bas), ma\u0142y czterocz\u0119\u015bciowy ch\u00f3r i typowy barokowy zesp\u00f3\u0142 smyczkowy z basso continuo. Oszcz\u0119dno\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w, dogodna ze wzgl\u0119du na wielk\u0105 muzyczn\u0105 inwestycj\u0119, kt\u00f3rej wymaga\u0142by zbli\u017caj\u0105cy si\u0119 okres Bo\u017cego Narodzenia, nie przeszkadza w tym, aby wynik by\u0142 genialny, poniewa\u017c w tej kantacie talent Bacha jako dramatopisarza i jego geniusz jako kompozytora, kt\u00f3ry jest ju\u017c pokazany w dojrza\u0142ym i skonsolidowanym stylu, s\u0105 szczeg\u00f3lnie zauwa\u017calne.<\/p>\n\n\n\n

Wej\u015bcie kr\u00f3la na jego dw\u00f3r<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Kantata ta rozpoczyna si\u0119 gestem o niezwyk\u0142ym charakterze dramatycznym, poniewa\u017c ch\u00f3r otwieraj\u0105cy, kt\u00f3ry spodziewamy si\u0119 znale\u017a\u0107 w kantacie, jest prezentowany w uwerturze w stylu opery francuskiej. Od ko\u0144ca XVII wieku opery wystawiane na wersalskim dworze Ludwika XIV, a p\u00f3\u017aniej w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w Europy, rozpoczyna\u0142y si\u0119 trzycz\u0119\u015bciow\u0105 uwertur\u0105 gran\u0105 przy wej\u015bciu kr\u00f3la. <\/p>\n\n\n\n

Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 to uroczysty marsz, zapowiadaj\u0105cy przybycie monarchy do teatru, nast\u0119pna to szybka sekcja fugato, kt\u00f3ra energetyzuje obecno\u015b\u0107 kr\u00f3la, a trzecia to powt\u00f3rzenie marsza otwieraj\u0105cego, aby zasygnalizowa\u0107 pocz\u0105tek wyst\u0119pu. A zatem, adwent jest czasem oczekiwania na przybycie kr\u00f3la, Bach projektuje ch\u00f3r otwieraj\u0105cy na zarysie uwertury francuskiej, z intencj\u0105, kt\u00f3r\u0105 ka\u017cdy z jego wykszta\u0142conych s\u0142uchaczy w Weimarze wyra\u017anie by dostrzeg\u0142.<\/p>\n\n\n\n

W pocz\u0105tkowym marszu ch\u00f3r \u015bpiewa g\u0142os za g\u0142osem pierwsz\u0105 zwrotk\u0119 hymnu, kt\u00f3ry nadaje kantacie tytu\u0142 (\"Przyjd\u017a teraz, Zbawicielu narod\u00f3w\"); nast\u0119pnie cztery g\u0142osy \u015bpiewaj\u0105 drug\u0105 zwrotk\u0119 unisono (\"poka\u017c narodzon\u0105 dziewic\u0119\"). Po tym nast\u0119puje szybka i \u017cywa fuga ch\u00f3ralna, w kt\u00f3rej ch\u00f3r \u015bpiewa trzeci\u0105 zwrotk\u0119 (\"niech ca\u0142y \u015bwiat go podziwia\"). Na koniec pocz\u0105tkowy marsz zostaje powt\u00f3rzony, a ch\u00f3r unisono powtarza melodi\u0119 ch\u00f3raln\u0105 \u015bpiewaj\u0105c czwart\u0105 zwrotk\u0119 (\"bo B\u00f3g zrz\u0105dzi\u0142 takie narodziny\"). Syn Boga i Dziewicy ma wkroczy\u0107 jako Kr\u00f3l Zbawiciel na sw\u00f3j dw\u00f3r, gdzie zgromadzone s\u0105 wszystkie narody ziemi.<\/p>\n\n\n\n

Og\u0142oszenie i wiara<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W dojrza\u0142ych kantatach Bacha (tych z okresu weimarskiego, a tym bardziej tych skomponowanych w Lipsku) po otwieraj\u0105cym ch\u00f3rze nast\u0119puje seria recytatyw\u00f3w i arii. Te pierwsze, z prostym akompaniamentem, zwykle s\u0142u\u017c\u0105 g\u0142osowi solowemu do og\u0142aszania i obja\u015bniania tre\u015bci wiary. W tych drugich, z szerok\u0105 i starann\u0105 opraw\u0105 instrumentaln\u0105, solista ekspresyjnie wy\u015bpiewuje swoj\u0105 wiar\u0119 w modlitwie. Cho\u0107 ten podzia\u0142 na proklamacj\u0119 (recytatyw) i wiar\u0119 (aria) nie zawsze wyst\u0119puje, mo\u017ce pom\u00f3c nam zrozumie\u0107 i pod\u0105\u017ca\u0107 duchow\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105, kt\u00f3r\u0105 Bach proponuje w ka\u017cdej ze swoich kantat.<\/p>\n\n\n\n

W przypadku BWV 61 tenor og\u0142asza w recytatywie wiar\u0119 we Wcielenie Zbawiciela jako pocz\u0105tek i korze\u0144 wszystkich jego przyj\u015b\u0107 na ten \u015bwiat. Po prostej ekspozycji wiolonczela, kt\u00f3ra do tej pory towarzyszy\u0142a jedynie jako basso continuo, jest wspaniale o\u017cywiona w ostatnich s\u0142owach zapowiedzi: \"Przychodzisz i \u015bwiecisz swoim \u015bwiat\u0142em pe\u0142nym b\u0142ogos\u0142awie\u0144stw\". Nowy zabieg dramatyczny przypominaj\u0105cy nam o potrzebie og\u0142oszenia b\u0142ogos\u0142awionego \u015bwiat\u0142a, kt\u00f3re przyniesie Kr\u00f3l Zbawiciel. Nast\u0119pnie tenor przekszta\u0142ca swoj\u0105 zapowied\u017a w wyraz wiary w arii, kt\u00f3ra nast\u0119puje po recytatywie. Jest to modlitwa z pro\u015bb\u0105 do Jezusa o ochron\u0119 i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, \u015bpiewana w rytmie jiga (\u017cywego ta\u0144ca, kt\u00f3ry by\u0142 ta\u0144czony na weselach i popularnych uroczysto\u015bciach), kt\u00f3ry przywo\u0142uje rado\u015b\u0107 mi\u0142o\u015bci i wiary w Zbawiciela.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142owo i muzyka<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Po tej choreografii wiary Bach uderza nas nowym dramatycznym gestem. Recytatyw w mollowej tonacji powierzony basowi, kt\u00f3ry reprezentuje Vox Christi<\/em>wybucha na tle smyczk\u00f3w w pizzicato<\/em>. Mniejszy kolor przywo\u0142uje na my\u015bl ciemno\u015b\u0107 i noc. pizzicato<\/em> kt\u00f3ry szarpie struny instrument\u00f3w, sugeruje ostre pukanie do drzwi. Kontrast z poprzedni\u0105 ari\u0105 nie m\u00f3g\u0142by by\u0107 bardziej dramatyczny, aby przygotowa\u0107 s\u0142uchacza na s\u0142owa tego recytatywu, kt\u00f3ry og\u0142asza obecno\u015b\u0107 Jezusa u drzwi ka\u017cdego wierz\u0105cego s\u0142owami Apokalipsy: \"Oto stoj\u0119 u drzwi i ko\u0142acz\u0119...\" (Ap 3,20).<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki tej ostrej zmianie tonu duchowa podr\u00f3\u017c tej kantaty prowadzi nas od nadej\u015bcia Kr\u00f3la do rzeczywistej obecno\u015bci Chrystusa pukaj\u0105cego do drzwi ka\u017cdego serca. W obliczu tej zapowiedzi wierz\u0105ce serce \u015bpiewa pie\u015b\u0144 powitania w wierze Bogu, kt\u00f3ry nas wzywa. To w\u0142a\u015bnie czyni sopran w arii, kt\u00f3ra nast\u0119puje po tym imponuj\u0105cym recytatywie. Aria pe\u0142na s\u0142odyczy i intymno\u015bci, w kt\u00f3rej wiara medytuje w swojej melodii nad prostym akompaniamentem wiolonczeli, gdzie odpowiada si\u0119 na wezwanie Zbawiciela (\"Otw\u00f3rz szeroko, serce, otw\u00f3rz szeroko, bo Jezus nadchodzi i wejdzie\"). <\/p>\n\n\n\n

Sopran \u015bpiewa otwarty <\/em>na figurze trzech wznosz\u0105cych si\u0119 d\u017awi\u0119k\u00f3w, kt\u00f3re wiolonczela b\u0119dzie przywo\u0142ywa\u0107 przez ca\u0142\u0105 ari\u0119, w kt\u00f3rej rzeczywi\u015bcie serce si\u0119 wznosi; jednak kiedy sopran \u015bpiewa ostatni wers (\"Och, jak\u017ce b\u0119d\u0119 szcz\u0119\u015bliwy!\"), wiolonczela tworzy faluj\u0105cy strumie\u0144 kwawali, kt\u00f3re wydaj\u0105 si\u0119 przywo\u0142ywa\u0107 morze szcz\u0119\u015bcia, kt\u00f3re serce otrzymuje, gdy s\u0142ucha przebudzonego wezwania Kr\u00f3la, kt\u00f3ry puka do drzwi i jest w stanie otworzy\u0107 si\u0119 na Niego. Po raz kolejny S\u0142owo Bo\u017ce znajduje w muzyce Bacha godne podziwu odbicie.<\/p>\n\n\n\n

Aby zako\u0144czy\u0107 kantat\u0119, Bach nie ucieka si\u0119 do surowego chora\u0142u fina\u0142owego, kt\u00f3ry b\u0119dzie de rigueur w kantatach lipskich, ale komponuje kr\u00f3tk\u0105, ale \u017cyw\u0105 fantazj\u0119 chora\u0142ow\u0105. G\u0142osy i instrumenty wyra\u017caj\u0105 rado\u015b\u0107 i \u017cywe oczekiwanie zawarte w tek\u015bcie zamykaj\u0105cym kantat\u0119 (\"Amen, amen! Przyjd\u017a, pi\u0119kna korono rado\u015bci, nie zwlekaj! Z niecierpliwo\u015bci\u0105 czekam na Ciebie\").<\/p>\n\n\n\n

Duchowa \u015bcie\u017cka prowadzi\u0142a nas od uroczystej zapowiedzi wej\u015bcia Kr\u00f3la na dw\u00f3r do muzycznego odmalowania postaw, jakie budzi to w wierz\u0105cym: rado\u015bci, pro\u015bby, dyspozycyjno\u015bci, oddania i pewnej nadziei. Ci, kt\u00f3rzy s\u0142uchali kantaty, za pomoc\u0105 kt\u00f3rej Bach dokona\u0142 premiery swojej muzycznej produkcji na Adwent w kaplicy dworu ksi\u0105\u017c\u0119cego w Weimarze, mogli do\u015bwiadczy\u0107 niekt\u00f3rych z tych postaw dzi\u0119ki sugestywnej duchowej sile jej kompozytora. By\u0107 mo\u017ce i dzi\u015b b\u0119dzie ona budzi\u0107 w sercach wielu s\u0142uchaczy te postawy, kt\u00f3re sugeruje nam nadej\u015bcie Adwentu. Dowodem na to mo\u017ce by\u0107 wys\u0142uchanie tej starannie wykonanej wersji utworu Holenderskie Towarzystwo Bachowskie<\/em>kt\u00f3ry zawiera angielskie napisy, aby jednocze\u015bnie delektowa\u0107 si\u0119 muzyk\u0105 i s\u0142owami.<\/p>\n\n\n\n

\n