Co jest najwa\u017cniejsze w Newmanie, zapyta\u0142 mnie pewien student po tym, jak us\u0142ysza\u0142em, jak go entuzjastycznie chwal\u0119 i wyzna\u0142em, \u017ce nic o nim nie wiem. A ja odpowiedzia\u0142em: \"\u017be jest nawr\u00f3cony\". I my\u015bl\u0119, \u017ce to dobra definicja, cho\u0107 wymaga pewnych niuans\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n
Newman jest konwertyt\u0105 w dw\u00f3ch znaczeniach. <\/p>\n\n\n\n
Po pierwsze dlatego, \u017ce jego \u017cycie by\u0142o \u017cyciem nieustannego nawracania si\u0119, w poszukiwaniu prawdy, kt\u00f3r\u0105 jest B\u00f3g: ta prawda, to \u015bwiat\u0142o, jak chcia\u0142by je okre\u015bli\u0107, prowadzi\u0142o go jako dziecko i zdecydowa\u0142o o tym, \u017ce b\u0119dzie si\u0119 modli\u0142, \u017ce b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0142 Panu, \u017ce b\u0119dzie celibatariuszem, \u017ce b\u0119dzie anglika\u0144skim ministrem, \u017ce b\u0119dzie stara\u0142 si\u0119 odnowi\u0107 formacj\u0119 uczni\u00f3w w szko\u0142ach, \u017ce b\u0119dzie ksi\u0119dzem, \u017ce b\u0119dzie anglika\u0144skim ministrem, \u017ce b\u0119dzie ksi\u0119dzem, \u017ce b\u0119dzie ksi\u0119dzem, \u017ce b\u0119dzie ksi\u0119dzem, \u017ce b\u0119dzie ksi\u0119dzem, \u017ce b\u0119dzie ksi\u0119dzem, \u017ce b\u0119dzie ksi\u0119dzem, \u017ce b\u0119dzie ksi\u0119dzem, \u017ce b\u0119dzie ksi\u0119dzem, \u017ce b\u0119dzie ksi\u0119dzem, \u017ce b\u0119dzie ksi\u0119dzem, \u017ce b\u0119dzie ksi\u0119dzem, \u017ce b\u0119dzie ksi\u0119dzem. uczelnie<\/em> Oxford, a tak\u017ce o\u017cywienie Ko\u015bcio\u0142a Anglii poprzez zag\u0142\u0119bienie si\u0119 w jego korzenie: Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a i wczesne sobory.<\/p>\n\n\n\n Jest te\u017c konwertyt\u0105, bo te poszukiwania doprowadzi\u0142y go do wst\u0105pienia do Ko\u015bcio\u0142a katolickiego (1845). Dzi\u015b, z wra\u017cliwo\u015bci ekumenicznej, ale i dla teologicznej precyzji, krok\u00f3w tych nie nazywa si\u0119 zwykle nawr\u00f3ceniami. M\u00f3wimy o osi\u0105gni\u0119ciu pe\u0142nej komunii lub jakim\u015b r\u00f3wnowa\u017cnym okre\u015bleniu. I to jest w porz\u0105dku.<\/p>\n\n\n\n Sam Newman by\u0142 g\u0142\u0119boko przywi\u0105zany do chrze\u015bcija\u0144skiej prawdy, kt\u00f3r\u0105 pozna\u0142 i prze\u017cy\u0142 w Ko\u015bciele anglika\u0144skim, ale by\u0142 te\u017c ca\u0142kowicie pewny kroku, kt\u00f3ry uczyni\u0142. Uczyni\u0142 to po d\u0142ugim procesie refleksji, w wyra\u017anym pos\u0142usze\u0144stwie swojemu sumieniu i w ca\u0142ej czysto\u015bci intencji, pami\u0119taj\u0105c o wyra\u017anych wadach, jakie taka konwersja mia\u0142aby dla jego osobistej sytuacji i dla jego przysz\u0142o\u015bci. Musia\u0142by zrezygnowa\u0107 z uniwersyteckiego stylu \u017cycia, kt\u00f3ry bardzo kocha\u0142, ze wszystkich swoich osi\u0105gni\u0119\u0107 i aspiracji naukowych oraz z wielu przyja\u017ani zawartych w Oksfordzie. I zrobi\u0142 to bez \u017cadnych gwarancji co do swojej przysz\u0142o\u015bci. Opr\u00f3cz tego, \u017ce si\u0119 nawr\u00f3ci\u0142, by\u0142 te\u017c cz\u0142owiekiem odwa\u017cnym. <\/p>\n\n\n\n Fakt, \u017ce jego refleksja jest tak \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z jego \u017cyciem, nadaje jej wyj\u0105tkow\u0105 warto\u015b\u0107 teologiczn\u0105. Dlatego tak pot\u0119\u017cne s\u0105 wielkie tematy teologiczne Newmana: jego koncepcja tego, czym jest wiara i na jakich przes\u0142ankach si\u0119 opiera, relacja mi\u0119dzy wiar\u0105 a rozumem, rola sumienia, historyczna i \u017cyciowa prawomocno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a, warto\u015b\u0107 doktryny Ko\u015bcio\u0142a i jej rozw\u00f3j, formacja chrze\u015bcija\u0144ska i rola teologii w\u015br\u00f3d studi\u00f3w uniwersyteckich. To, co by\u0107 mo\u017ce u innych autor\u00f3w jest wzi\u0119te tylko z ksi\u0105\u017cek, u niego pochodzi z jego w\u0142asnego \u017cycia. Cho\u0107 z pewno\u015bci\u0105 przez \u017cycie, w kt\u00f3rym nauka - poszukiwanie prawdy - zajmowa\u0142a bardzo wa\u017cne miejsce. <\/p>\n\n\n\n Najwa\u017cniejsza ksi\u0105\u017cka Newmana jest wi\u0119c ksi\u0105\u017ck\u0105 nieco poszlakow\u0105:. Apologia pro vita sua<\/em>Ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra powsta\u0142a z potrzeby udowodnienia, \u017ce by\u0142 chrze\u015bcijaninem i intelektualnie uczciwym, gdy zdecydowa\u0142 si\u0119 na wst\u0105pienie do Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, ma niezwyk\u0142\u0105 warto\u015b\u0107 dla wszystkich zagadnie\u0144 wiary, sumienia i wiarygodno\u015bci w Ko\u015bciele. Jego duchowa w\u0119dr\u00f3wka, wspaniale opowiedziana, ma niezwyk\u0142\u0105 warto\u015b\u0107 dla wszystkich spraw zwi\u0105zanych z wiar\u0105, sumieniem i wiarygodno\u015bci\u0105 Ko\u015bcio\u0142a. Mo\u017cna go umie\u015bci\u0107, bez \u017cadnej przesady, w \u015blad za m.in. Wyznania<\/em> Augustyna. <\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 stosunkowo trudno jest dok\u0142adnie prze\u015bledzi\u0107 ni\u0107, czy te\u017c splot jego wp\u0142yw\u00f3w, to jednak nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wywar\u0142 on wp\u0142yw na wiele przedmiot\u00f3w z zakresu teologii fundamentalnej, eklezjologii i apologetyki, w szerokim tego s\u0142owa znaczeniu, stawiaj\u0105c wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 przed najbardziej intymnymi potrzebami ludzi, ale tak\u017ce przed korpusem wiedzy i przed wymogami wiarygodno\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata. <\/p>\n\n\n\n Porusza\u0142a go wielka mi\u0142o\u015b\u0107 do prawdy i wielki smutek na widok wsp\u00f3\u0142czesnych mu ludzi, kt\u00f3rzy odchodz\u0105 od wiary i trac\u0105 swoje chrze\u015bcija\u0144skie korzenie. Ponadto rozwija\u0142 intensywny apostolat osobisty, jednocze\u015bnie pe\u0142en szacunku i autentyczny. By\u0142 przekonany do tej drogi -.cor ad cor loquitur<\/em> (serce m\u00f3wi do serca) - i \u015bwiadczy o tym jego ponad siedemdziesi\u0105t tysi\u0119cy list\u00f3w. Skarb w du\u017cej mierze nieodkryty, bo wymaga wiele pracy nad t\u0142umaczeniem, prezentacj\u0105 i kontekstem. <\/p>\n\n\n\n I nie by\u0142 tylko my\u015blicielem. Przede wszystkim by\u0142 dusz\u0105 ruchu oksfordzkiego, kt\u00f3ry chcia\u0142 o\u017cywi\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142 anglika\u0144ski; nast\u0119pnie za\u0142o\u017cy\u0142 Oratorium w Anglii i z wielkim zaanga\u017cowaniem doprowadzi\u0142 do powstania dom\u00f3w w Londynie i Birmingham, gdzie r\u00f3wnie\u017c za\u0142o\u017cy\u0142 i prowadzi\u0142 kolegium. Jako katolik odpowiada\u0142 na r\u00f3\u017cne pro\u015bby angielskiego episkopatu, takie jak nowe t\u0142umaczenie Biblii (kt\u00f3re w ko\u0144cu zosta\u0142o zawieszone), czy irlandzkiego, takie jak za\u0142o\u017cenie katolickiego uniwersytetu; projekt, kt\u00f3ry da\u0142 pocz\u0105tek jego s\u0142ynnemu esejowi na temat Idea Uniwersytetu<\/em>By\u0142o to promowane przez Stolic\u0119 Apostolsk\u0105, ale spotka\u0142o si\u0119 z lokaln\u0105 (katolick\u0105) niech\u0119ci\u0105, a\u017c do sparali\u017cowania projektu. Nie wszystko by\u0142o zadowalaj\u0105ce. Wchodz\u0105c w staro\u015b\u0107, a przed mianowaniem go kardyna\u0142em (1879), czu\u0142 si\u0119 coraz bardziej jak nieudacznik. <\/p>\n\n\n\n Jest jeszcze jeden pow\u00f3d, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c warto mie\u0107 na uwadze, my\u015bl\u0105c o jego wp\u0142ywie. Newman pochodzi z zupe\u0142nie innego \u015bwiata mentalnego ni\u017c rzymski katolicyzm jego czas\u00f3w, naznaczony tradycj\u0105 manualistyczn\u0105 (cho\u0107 bardziej w Rzymie ni\u017c gdzie indziej). Z tego powodu r\u00f3wnie\u017c odnawia, bo widzi rzeczy w innej perspektywie i m\u00f3wi je w inny spos\u00f3b. <\/p>\n\n\n\n Newman by\u0142, w swoim sposobie post\u0119powania, ale tak\u017ce w swoich praktykach intelektualnych, osob\u0105 gentleman<\/em> z Oksfordu. Cho\u0107 oczywi\u015bcie nie \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z bardziej pedantycznymi czy snobistycznymi aspektami, kt\u00f3rych ta posta\u0107 mog\u0142a wtedy nabra\u0107. W tym sensie rozwa\u017cania, kt\u00f3re prowadzi na ko\u0144cu m.in. Idea uniwersytetu<\/em>na temat r\u00f3\u017cnic i r\u00f3\u017cnych wymog\u00f3w pomi\u0119dzy gentleman<\/em>z wykwintnym liberalnym wykszta\u0142ceniem, i chrze\u015bcijaninem. <\/p>\n\n\n\n Ale on wyra\u017anie ma kultywowany angielski spos\u00f3b my\u015blenia. Jest przekonany, \u017ce cokolwiek si\u0119 m\u00f3wi, trzeba umie\u0107 to udowodni\u0107, i \u017ce z tego w\u0142a\u015bnie powodu w z\u0142ym gu\u015bcie jest wysuwanie g\u00f3rnolotnych twierdze\u0144. Jest bardzo wra\u017cliwy na intelektualne wymogi tradycji angielskiej, jak np. rozr\u00f3\u017cnienie Hume'a mi\u0119dzy fakt<\/em> (rzeczowy, bezpo\u015bredni dow\u00f3d) oraz zwi\u0105zki idei<\/em> (dedukcje konieczne), jako dwa podstawowe sposoby dowodzenia czego\u015b. Twoja Gramatyka zgody<\/em> chce w tym kontek\u015bcie broni\u0107 zasadno\u015bci wiary. Po cz\u0119\u015bci przez \"poszerzanie rozumu\", by u\u017cy\u0107 sformu\u0142owania rozs\u0142awionego przez Benedykta XVI. <\/p>\n\n\n\n Kiedy w twoim Przeprosiny<\/em> opisuje liczne dary swojego przyjaciela Hurrela Froude'a, m\u00f3wi: \"Posiada\u0142 przenikliw\u0105 penetracj\u0119 abstrakcyjnej prawdy, ale by\u0142 Anglikiem do g\u0142\u0119bi w swoim \u015bcis\u0142ym trzymaniu si\u0119 tego, co realne i konkretne\".<\/em>. Dok\u0142adnie tak samo jak Newman. Styl nieco niepokoj\u0105cy dla gustu \"kontynentalnego\", kt\u00f3ry uto\u017csamia my\u015blenie z operowaniem genialnymi abstrakcjami. <\/p>\n\n\n\n Newman ma przed sob\u0105 angielskich krytyk\u00f3w liberalnych, kt\u00f3rych zna bardzo dobrze. Wszystko co m\u00f3wi, tak\u017ce o chrze\u015bcija\u0144stwie, musi by\u0107 na tych forach uzasadnione. To czyni go bardzo umiarkowanym i zniuansowanym, ale te\u017c bardzo precyzyjnym. Dlatego czasem zbyt szybkie streszczenia jego doktryny mog\u0105 by\u0107 niefortunne. Trzeba go bardzo dobrze rozumie\u0107, \u017ceby go dobrze podsumowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n W Katechizmie Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego jest on cytowany czterokrotnie, co jest znacz\u0105ce dla autora, kt\u00f3ry nie by\u0142 w\u00f3wczas kanonizowany. I s\u0105 to cytaty emblematyczne: o pewno\u015bci wiary (n. 157), o sumieniu i jego os\u0105dach (n. 1778, zaczerpni\u0119ty ze s\u0142ynnego List do ksi\u0119cia Norfolk<\/em>), o do\u015bwiadczeniu sacrum (n. 2144) i o przedk\u0142adaniu Boga nad dobra tego \u015bwiata (n. 1723), cytuje z jego kaza\u0144 duszpasterskich. <\/p>\n\n\n\n Z okazji pierwszej setnej rocznicy \u015bmierci (1990) Pedro Langa przeprowadzi\u0142 szczeg\u00f3\u0142owe badania dla Magazyn Augustian\u00f3w<\/em>gdzie przeszukiwa\u0142 dokumentacj\u0119 Soboru Watyka\u0144skiego II w poszukiwaniu wszelkich mo\u017cliwych odniesie\u0144. Niekt\u00f3re z nich s\u0105 do\u015b\u0107 rozproszone. W tym czasie jednak niekt\u00f3re w\u0105tki Newmana by\u0142y ju\u017c powszechn\u0105 doktryn\u0105, przynajmniej w\u015br\u00f3d najbardziej zorientowanych. Jego biograf Ian Ker, kt\u00f3ry wcze\u015bniej zrobi\u0142 prac\u0119 na temat roli Newmana w II Soborze Watyka\u0144skim (Newman o Vaticanum II<\/em>), wskazuje na istotny wp\u0142yw na Dignitatis humanae<\/em>kt\u00f3re zostan\u0105 om\u00f3wione p\u00f3\u017aniej, oraz w Lumen Gentium<\/em>wielka encyklika o Ko\u015bciele. Przygl\u0105da si\u0119 w szczeg\u00f3lno\u015bci roli \u015bwieckich i twierdzi, \u017ce Newman z wielk\u0105 rado\u015bci\u0105 widzia\u0142by odnow\u0119 teologii oraz instytucje dla \u015bwieckich i ruchy \u015bwieckie, kt\u00f3re rozwin\u0119\u0142y si\u0119 w Ko\u015bciele w XX wieku. <\/p>\n\n\n\n Bezpo\u015bredni wp\u0142yw Newmana na odnow\u0119 idei objawienia i wiary jest dobrze zbadany (przez N\u00e9doncelle'a i innych) od wielu lat i ju\u017c go komentowali\u015bmy. Jego Gramatyka zgody<\/em> pozosta\u0142 w tym sensie punktem odniesienia. Badany jest tak\u017ce jego wp\u0142yw na Blondela i De Lubaca, w zmianie podej\u015bcia apologetycznego i w niekt\u00f3rych aspektach eklezjologii. Jego esej o usprawiedliwieniu, kiedy by\u0142 jeszcze anglikaninem, i p\u00f3\u017aniejsze niuanse, s\u0105 r\u00f3wnie\u017c istotnym wk\u0142adem, kt\u00f3ry zosta\u0142 zbadany na przyk\u0142ad przez Jos\u00e9 Moralesa, jednego z najwi\u0119kszych hiszpa\u0144skoj\u0119zycznych uczonych, biografa i redaktora Newmana. <\/p>\n\n\n\n Rozwa\u017caj\u0105c w czasie, gdy liberalne rz\u0105dy angielskie chcia\u0142y przekszta\u0142ci\u0107 tradycyjny Ko\u015bci\u00f3\u0142 anglika\u0144ski, Newman mia\u0142 bardzo jasn\u0105 koncepcj\u0119 udzia\u0142u \u015bwieckich w \u017cyciu publicznym. I wiele my\u015bla\u0142 o relacjach mi\u0119dzy ko\u015bcio\u0142em a pa\u0144stwem. <\/p>\n\n\n\n Za swoj\u0105 obron\u0119 sumienia uwa\u017cany jest za prekursora dekretu Dignitatis humanae<\/em>Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II, kt\u00f3ry z jednej strony broni obowi\u0105zku sumienia do poszukiwania prawdy, a z drugiej - konieczno\u015bci zapewnienia wszystkim niezb\u0119dnej przestrzeni w \u017cyciu publicznym. <\/p>\n\n\n\n To, jak wiadomo, po\u0142o\u017cy\u0142o kres starochrze\u015bcija\u0144skiemu idea\u0142owi narod\u00f3w konfesyjnych i sprowokowa\u0142o schizm\u0119 Lefebvre'a, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce widzi bezprawn\u0105 zmian\u0119 w doktrynie Ko\u015bcio\u0142a. W s\u0142ynnym przem\u00f3wieniu do Kurii Rzymskiej (22 grudnia 2005 r.) nowo wybrany papie\u017c Benedykt XVI odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do tej kwestii z wielk\u0105 jasno\u015bci\u0105. Odr\u00f3\u017cni\u0142 reform\u0119 od roz\u0142amu w interpretacji Soboru i pokaza\u0142, jak ta zmiana nie by\u0142a roz\u0142amem, ale uzasadnion\u0105 i sp\u00f3jn\u0105 ewolucj\u0105 doktryny. <\/p>\n\n\n\n Ta precyzyjnie zniuansowana koncepcja ewolucji w doktrynie zawdzi\u0119cza wiele prze\u0142omowej ksi\u0105\u017cce Newmana Esej o ewolucji doktryn chrze\u015bcija\u0144skich<\/em>kt\u00f3re skomponowa\u0142, gdy chcia\u0142 wyja\u015bni\u0107 zmiany, kt\u00f3re oddzieli\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142 anglika\u0144ski od Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, aby odpowiedzie\u0107 na roszczenia protestanckich reformator\u00f3w. Otworzy\u0142a ona panoram\u0119 na ten temat i wywo\u0142a\u0142a szerok\u0105 debat\u0119. <\/p>\n\n\n\n Bez w\u0105tpienia najwi\u0119ksz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 Newmana jest jego Apologia pro vita sua<\/em>. Najlepiej czyta\u0107 j\u0105 w wydaniu opatrzonym przypisami (Encuentro) i lepiej po przeczytaniu biografii. W j\u0119zyku hiszpa\u0144skim wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 klasyczna autorstwa Jos\u00e9 Moralesa (Rialp) oraz nowsza i obszerniejsza autorstwa Iana Kera (Palabra). Inne uniwersalne dzie\u0142o Newmana to. Idea uniwersytetu<\/em> (o Dyskursy na temat celu i charakteru kszta\u0142cenia uniwersyteckiego<\/em>), b\u0142yskotliwe i ci\u0105gle inspiruj\u0105ce dzie\u0142o o wysi\u0142kach intelektualnych i roli chrze\u015bcija\u0144stwa w\u015br\u00f3d uczonych. Systematycznie ukazuj\u0105 si\u0119 anglika\u0144skie i katolickie kazania, a tak\u017ce zbiory list\u00f3w i pami\u0119tnik\u00f3w, a tak\u017ce wa\u017cne List do ksi\u0119cia Norfolk<\/em>wspomniane powy\u017cej. Jego powie\u015bci s\u0105 ciekawe, cho\u0107 mniej znane Przegrana i wygrana<\/em>autobiograficzne, oraz Calixta<\/em>Pierwsi chrze\u015bcijanie i prze\u015bladowania. <\/p>\n\n\n\n Pozosta\u0142e wi\u0119ksze prace maj\u0105 charakter bardziej specjalistyczny: Gramatyka zgody<\/em>, Via Media Ko\u015bcio\u0142a Anglika\u0144skiego<\/em>, Arianie w IV w.<\/em>\u00b8 Esej o rozwoju doktryny chrze\u015bcija\u0144skiej<\/em>... Nale\u017cy jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce \"pomniejsze\" dzie\u0142o Newmana jest ogromne i dost\u0119pne do wgl\u0105du online<\/em> w j\u0119zyku angielskim na stronach Czytelnik Newman<\/em>. <\/p>\n\n\n\n Dzie\u0142o V\u00edctora Garc\u00edi Ruiza, wielkiego t\u0142umacza i badacza Newmana, John Henry Newman. Rejs po Morzu \u015ar\u00f3dziemnym w 1833 r.<\/em> (Encounter, 2018), rekompozycja podr\u00f3\u017cy na Sycyli\u0119 i jego choroby tam na podstawie list\u00f3w i dziennik\u00f3w. I pojawia si\u0119 ta scena, kt\u00f3ra jest wyryta na ka\u017cdym, kto przeczyta\u0142 jego Przeprosiny<\/em>. Wierz\u0105c, \u017ce jest umieraj\u0105cy i z gor\u0105czk\u0105, kt\u00f3ra sprawia\u0142a, \u017ce majaczy\u0142, powtarza\u0142: \"Nie zgrzeszy\u0142em przeciwko \u015bwiat\u0142u\".<\/em>. Twierdzi, \u017ce nie wiedzia\u0142, dlaczego to powiedzia\u0142, ale czytelnik, kt\u00f3ry dotar\u0142 tak daleko, ju\u017c wie: m\u0142ody Newman by\u0142 wierny \u015bwiat\u0142u Bo\u017cemu, kt\u00f3re go prowadzi\u0142o. Uczenie si\u0119 osobistego pod\u0105\u017cania za \u015bwiat\u0142em sumienia, a nast\u0119pnie odkrywanie roli Ko\u015bcio\u0142a w podtrzymywaniu tego \u015bwiat\u0142a w \u015bwiecie, to najwi\u0119ksze lekcje tego \u015bwi\u0119tego teologa. n<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00bfQu\u00e9 es lo m\u00e1s importante de Newman?, me pregunt\u00f3 un alumno despu\u00e9s de haberme o\u00eddo alabarle con entusiasmo y confesarme que no sab\u00eda nada de \u00e9l. Y me sali\u00f3 contestarle: \u201cQue es un converso\u201d. Y me parece una buena definici\u00f3n, aunque necesita matices. Newman es un converso en dos sentidos. Primero, porque su vida fue […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":11720,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[57,537,53],"tags":[1015],"class_list":["post-4474","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-argumentos","category-recursos","category-teologia-siglo-xx","tag-john-henry-newman"],"yoast_head":"\nTeologia i \u017cycie <\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Styl intelektualny <\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Newman w Katechizmie i w Soborze<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Newman w teologii <\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Rekomendacje czytelnicze<\/strong><\/h4>\n\n\n\n