{"id":44961,"date":"2025-02-10T06:00:00","date_gmt":"2025-02-10T04:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.omnesmag.com\/?p=44961"},"modified":"2025-11-28T12:36:43","modified_gmt":"2025-11-28T10:36:43","slug":"pochwala-chrzescijanskiego-humanizmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/elogio-del-humanismo-cristiano\/","title":{"rendered":"W pochwale chrze\u015bcija\u0144skiego humanizmu"},"content":{"rendered":"

Interwencja na konferencji naukowej na temat Teologia, humanizm, uniwersytet<\/em>Wydarzenie to mia\u0142o miejsce na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Nawarry 17 stycznia 2025 r., z okazji jego zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 emerytury.<\/p>\n\n\n\n

Wspomnienia i upami\u0119tnienia<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Rozpoczynamy Rok Jubileuszowy 2025<\/a>. I mo\u017cemy zebra\u0107 kilka pomys\u0142\u00f3w, przechodz\u0105c przez kolejne 25 lat.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

W 225 roku (1800 lat temu) Orygenes napisa\u0142 Peri arch\u00e9<\/em>Pierwsza systematyczna pr\u00f3ba teologii. Kupi\u0142 hebrajski manuskrypt, znaleziony w s\u0142oiku, od kt\u00f3rego mia\u0142 rozpocz\u0105\u0107 prac\u0119. Hexapla<\/em>. W ten spos\u00f3b rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 dzie\u0142o teologii w dialogu z ludzk\u0105 my\u015bl\u0105 i Pismem \u015awi\u0119tym.<\/p>\n\n\n\n

W 325 roku (1700 lat temu) Ko\u015bci\u00f3\u0142 obchodzi\u0142 \u015bwi\u0119to Sob\u00f3r Nicejski<\/a>kt\u00f3re da\u0142o pocz\u0105tek wielkiemu Credo i okre\u015bli\u0142o miejsce Syna Bo\u017cego terminem \"Syn Bo\u017cy\". homoousios<\/em>. By\u0142o to mo\u017cliwe dzi\u0119ki protekcji cesarza Konstantyna. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 pierwsza faza chrze\u015bcija\u0144stwa.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

W 425 r. (1600 lat temu) \u015bw. Augustyn pisa\u0142 ostatnie ksi\u0119gi Ksi\u0119gi Rodzaju. Miasto Boga<\/a> <\/em>na ludzkiej historii, w kt\u00f3rej urzeczywistnia si\u0119 boska historia. W ci\u0105gu zaledwie stu lat sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce chrze\u015bcija\u0144skie przes\u0142anie nie wystarczy, aby o\u017cywi\u0107 stare imperium. Umiarkowanie schrystianizowany Zach\u00f3d upad\u0142by wraz z najazdami barbarzy\u0144c\u00f3w, a inny \u015bwiat (narody chrze\u015bcija\u0144skie) narodzi\u0142by si\u0119 po d\u0142ugim okresie ci\u0105\u017cy. Z drugiej strony Wsch\u00f3d przetrwa\u0142by jeszcze tysi\u0105c lat, dop\u00f3ki nie zosta\u0142by podbity przez islam (1453).<\/p>\n\n\n\n

W 1225 roku (800 lat temu) urodzi\u0142 si\u0119 \u015bwi\u0119ty Tomasz z Akwinu. Zawdzi\u0119czamy mu podstawow\u0105 struktur\u0119 teologii katolickiej, kt\u00f3ra pochodzi z Summy. I wiele innych spostrze\u017ce\u0144. Ale ta historia cz\u0119sto nie jest dobrze opowiedziana. To, co zatriumfowa\u0142o oko\u0142o 1220 roku, to Sentencje Piotra Lombarda, kt\u00f3re zdefiniowa\u0142y teologi\u0119 na ponad trzy wieki. Sentencje Suma<\/em> p\u00f3\u017aniej zatriumfowa\u0142. W 1526 r. dominikanin Francisco de Vitoria wygra\u0142 profesur\u0119 i zast\u0105pi\u0142 Zdania<\/em> Lombardii przez Summa Theologica<\/em> jako podstawow\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 do studiowania teologii. Promowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c Prawo Narod\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

W 1525 roku (500 lat temu) Juan Luis Vives, maj\u0105c do\u015b\u0107 scholastyki uniwersyteckiej (pisz\u0105c De disciplinis<\/em>) i z dala od Hiszpanii (gdzie jego ojciec zosta\u0142 spalony jako judaizator w 1524 r.), przebywa\u0142 w Anglii z Thomasem More'em, studiuj\u0105c dok\u0142adnie Miasto Boga<\/em>. W tym samym roku Luter po\u015blubi\u0142 Katarzyn\u0119 Bora. A kr\u00f3l Henryk VIII, kt\u00f3ry zas\u0142u\u017cy\u0142 sobie na pontyfikalny tytu\u0142 Obro\u0144ca Fidei<\/em> za sprzeciwienie si\u0119 mu (1521), planowa\u0142 rozwie\u015b\u0107 si\u0119 z Katarzyn\u0105 Arago\u0144sk\u0105, co ostatecznie doprowadzi\u0142o do roz\u0142amu w Ko\u015bciele anglika\u0144skim (1534).<\/p>\n\n\n\n

W 1825 roku (200 lat temu), John Henry Newman<\/a> zosta\u0142 wy\u015bwi\u0119cony na anglika\u0144skiego ksi\u0119dza, rozpocz\u0105\u0142 studia licencjackie jako przewodnik i zacz\u0105\u0142 studiowa\u0107 Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a oraz kontrowersj\u0119 aria\u0144sk\u0105, na temat kt\u00f3rej napisa\u0142 znakomit\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Zacz\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c bada\u0107 legalno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a anglika\u0144skiego jako trzecia droga<\/em> mi\u0119dzy protestantami a katolikami. To doprowadzi\u0142o go do Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Prze\u017cy\u0142 r\u00f3wnie\u017c liberaln\u0105 sekularyzacj\u0119 w Anglii, pocz\u0105tek ko\u0144ca chrze\u015bcija\u0144skich narod\u00f3w ukszta\u0142towanych w \u015bredniowieczu, wraz z rozwojem nowoczesnego demokratycznego i pluralistycznego pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Wydarzenia z 1925 r. <\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Jest wiele interesuj\u0105cych rzeczy, kt\u00f3re wydarzy\u0142y si\u0119 100 lat temu. <\/p>\n\n\n\n

W 1925 r. Maritain, nawr\u00f3cony na wiar\u0119, tomizm (i tradycjonalizm polityczny), opublikowa\u0142 Trzej reformatorzy. Luter, Kartezjusz, Rousseau<\/em>ale w 1926 roku, wraz z pot\u0119pieniem L'Action<\/em> (niezabli\u017aniona rana), przeszed\u0142 od nostalgii za ancien r\u00e9gime'em (i jego obrony) do obrony rz\u0105d\u00f3w prawa. Rozwin\u0105\u0142 inspirowan\u0105 tomizmem filozofi\u0119 osoby i pa\u0144stwa. Zastanawia\u0142 si\u0119, jak \u017cy\u0107 po chrze\u015bcija\u0144sku w demokratycznym i pluralistycznym spo\u0142ecze\u0144stwie, zw\u0142aszcza w Humanizm integralny<\/em> (1937). B\u0119dzie mia\u0142 ogromny wp\u0142yw na Dignitatis humanae<\/em> Soboru Watyka\u0144skiego II.  <\/p>\n\n\n\n

W 1925 r. Guardini ju\u017c rozpocz\u0105\u0142 swoje wielkie po\u015bwi\u0119cenie. Pomaga\u0142 m\u0142odym ludziom z Rothenfels, opublikowa\u0142 Duch liturgii <\/em>(1918) i Listy na temat samokszta\u0142cenia<\/em>i przygotowany Listy nad jeziorem Como <\/em>(1926), zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad zmieniaj\u0105cymi si\u0119 czasami i ich chrze\u015bcija\u0144skimi wymaganiami; przemy\u015bli to ponownie w Schy\u0142ek ery nowoczesnej<\/em> (1950). <\/em>Ponadto przez dwa lata by\u0142 profesorem. Weltanschauung<\/em> (1923) ponownie czytaj\u0105c Kierkegaarda, Dostojewskiego, Pascala, \u015bwi\u0119tego Augustyna... <\/p>\n\n\n\n

W 1925 roku Von Hildebrand (w wieku 36 lat) zorganizowa\u0142 k\u00f3\u0142ka na temat mi\u0142o\u015bci. Zainspirowany wiar\u0105, zajmowa\u0142 si\u0119 duchow\u0105 afektywno\u015bci\u0105 (sercem) i jej reakcj\u0105 na warto\u015bci. Ponadto w tamtych latach odwa\u017cnie broni\u0142 innych profesor\u00f3w przed rosn\u0105c\u0105 presj\u0105 nazistowsk\u0105 na niemieckim uniwersytecie. <\/p>\n\n\n\n

W 1925 roku jej kole\u017canka i przyjaci\u00f3\u0142ka Edith Stein pracowa\u0142a nad formacj\u0105 powo\u0142a\u0144 religijnych w Speyer i by\u0142a zaniepokojona ateistycznym dryfem Heideggera. Byli oni niemal w tym samym czasie asystentami Husserla i podczas gdy Heidegger straci\u0142 wiar\u0119, Edith Stein j\u0105 odnalaz\u0142a. W ten spos\u00f3b powsta\u0142y dwie rozbie\u017cne metafizyki. Heidegger podsumowa\u0142 je w Bycie i czas<\/em>, 1927. Edyta Stein w Byt sko\u0144czony i wieczny<\/em>opublikowanej po\u015bmiertnie po jego \u015bmierci w obozie koncentracyjnym (1942). W ostatniej cz\u0119\u015bci wskazuje na to, czego brakuje w metafizyce Heideggera. Tragicznie r\u00f3wnoleg\u0142e \u017cycia. Warto b\u0119dzie o tym pami\u0119ta\u0107 w 2027 roku.  <\/p>\n\n\n\n

W 1925 roku Instytut Teologii Prawos\u0142awnej Saint Serge zosta\u0142 za\u0142o\u017cony w Pary\u017cu przez grup\u0119 rosyjskich my\u015blicieli i teolog\u00f3w, wydalonych w 1922 roku. Wyjechali z ubraniami na plecach. Inni mieli premier\u0119 Archipelagu Gulaj (1923). Saint Serge sprawi\u0142, \u017ce teologia patrystyczna i bizantyjska sta\u0142a si\u0119 obecna w Pary\u017cu i w ten spos\u00f3b poznali j\u0105 De Lubac, Congar i inni katoliccy teologowie. Nada\u0142 to\u017csamo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnej teologii prawos\u0142awnej i wyznaczy\u0142 jej czerwone linie w stosunku do katolicyzmu i protestantyzmu. <\/p>\n\n\n\n

W 1925 roku De Lubac, w nowicjacie jezuit\u00f3w w Anglii, czyta\u0142 Rousselota (Oczy wiary<\/em>1910) i Blondela i zosta\u0142 przedstawiony Ojcom Ko\u015bcio\u0142a. Congar rozpocz\u0105\u0142 studia teologiczne w Le Saulchoir (w\u00f3wczas w Belgii) u Chenu, kt\u00f3ry zaproponowa\u0142 nowy program nauczania. Te fermenty ukszta\u0142towa\u0142y teologi\u0119 XX wieku. <\/p>\n\n\n\n

W 1925 roku Chesterton opublikowa\u0142 Wieczny cz\u0142owiek<\/em>Ta b\u0142yskotliwa i bardzo aktualna ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra trafi\u0142a w sedno C.S. Lewisa i doprowadzi\u0142a do jego nawr\u00f3cenia. W dw\u00f3ch cz\u0119\u015bciach uzasadnia chrze\u015bcija\u0144skie rozmieszczenie w historii i wyj\u0105tkow\u0105 warto\u015b\u0107 religijn\u0105 Jezusa Chrystusa w obliczu wsp\u00f3\u0142czesnych \"aria\u0144skich\" (\"unitaria\u0144skich\") lub panreligijnych tendencji.<\/p>\n\n\n\n

W 1925 r. \u015bwi\u0119ty Josemar\u00eda zosta\u0142 wy\u015bwi\u0119cony i rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 kap\u0142a\u0144sk\u0105, kt\u00f3ra, dzi\u0119ki Bo\u017cym natchnieniom, doprowadzi\u0142a go do za\u0142o\u017cenia Opus Dei. Jego misja nie by\u0142a misj\u0105 akademick\u0105, ale rzuci\u0142 wiele \u015bwiat\u0142a na to, jak by\u0107 dobrym chrze\u015bcijaninem w \u015bwiecie. Mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c wyra\u017anie humanistyczne usposobienie, doceniaj\u0105c owoce ludzkiej pracy, j\u0119zyka, kultury i nauki, edukacji i cn\u00f3t, odpowiedzialno\u015bci obywatelskiej i spo\u0142ecznej. <\/p>\n\n\n\n

Co mo\u017cemy z tego wszystkiego wyci\u0105gn\u0105\u0107? <\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Przede wszystkim powinni\u015bmy by\u0107 zdumieni i wdzi\u0119czni za tak rozleg\u0142e i pi\u0119kne dziedzictwo, b\u0119d\u0105ce owocem dialogu tak wielu chrze\u015bcijan z ich czasami i Pismem \u015awi\u0119tym (z objawieniem). Nie ma nic tak bogatego i sp\u00f3jnego w intelektualnym wszech\u015bwiecie. Wystarczy przypomnie\u0107 sobie dominuj\u0105c\u0105 ideologi\u0119 komunistyczn\u0105 ubieg\u0142ego wieku (i przeczyta\u0107 Dramat humanizmu ateistycznego<\/em> de Lubac). Dzi\u015b przekszta\u0142cone w kultur\u0119 obudzony<\/em>kt\u00f3ry zapowiada si\u0119 tak wszechobecny, arbitralny (i dusz\u0105cy) jak komunizm. Epidemia lub intelektualny covid. <\/p>\n\n\n\n

Ewangelia, w dialogu z ka\u017cd\u0105 epok\u0105 i w\u0142\u0105czaj\u0105c s\u0142uszne owoce ducha, wytwarza wok\u00f3\u0142 siebie chrze\u015bcija\u0144ski humanizm. Pomaga nam zrozumie\u0107 samych siebie. I jest polem spotkania (i ewangelizacji) ze wszystkimi lud\u017ami dobrej woli.<\/p>\n\n\n\n

W ten spos\u00f3b mamy ide\u0119 Boga, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy si\u0119 z tajemnic\u0105 \u015bwiata i z naszymi najg\u0142\u0119bszymi aspiracjami (nie mo\u017cemy ju\u017c wierzy\u0107 w innych bog\u00f3w). A tak\u017ce bogat\u0105 i dok\u0142adn\u0105 ide\u0119 cz\u0142owieka, jego ducha i rozwoju. I jego tajemniczej rany (genialnie wyra\u017conej w 7 grzechach g\u0142\u00f3wnych). I o jego ko\u0144cu, szcz\u0119\u015bciu i zbawieniu w Chrystusie (droga, prawda i \u017cycie, por. John<\/em> 14,6). Warto te\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce rz\u0105dy prawa, wraz z prawami cz\u0142owieka, kt\u00f3re stanowi\u0105 ramy prawne naszych spo\u0142ecze\u0144stw (i nasz\u0105 obron\u0119 przed nowymi tyraniami), s\u0105 r\u00f3wnie\u017c owocem tego chrze\u015bcija\u0144skiego humanizmu, a dzi\u015b s\u0105 zagro\u017cone przez materialistyczne uproszczenia i ideologiczne kaprysy.<\/p>\n\n\n\n

Nowy kontekst<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W jego Wprowadzenie do chrze\u015bcija\u0144stwa <\/em>(1967) Joseph Ratzinger ostrzeg\u0142, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 przechodzi od staro\u017cytnych spo\u0142ecze\u0144stw chrze\u015bcija\u0144skich do \u017carliwych mniejszo\u015bci (proces ten mo\u017ce potrwa\u0107 wieki). Cesarstwo Zachodniorzymskie upad\u0142o w V i VI wieku. A od ko\u0144ca XVIII wieku d\u0105\u017cenie do sekularyzacji (cz\u0119\u015bciowo uzasadnione) demontuje chrze\u015bcija\u0144skie narody ukszta\u0142towane w \u015bredniowieczu. I to czyni nas mniejszo\u015bci\u0105, kt\u00f3ra musi wype\u0142nia\u0107 jako zaczyn misj\u0119, o kt\u00f3r\u0105 prosi\u0142 Pan: \"...\".Id\u017acie i ewangelizujcie wszystkie narody\".<\/em> (Mark<\/em> 16, 15). <\/p>\n\n\n\n

Wiele si\u0119 zmieni\u0142o od czasu za\u0142o\u017cenia naszego Wydzia\u0142u Teologicznego w 1964 roku. Wtedy w Hiszpanii wy\u015bwi\u0119cano prawie 700 ksi\u0119\u017cy rocznie, a teraz jest ich nieco ponad 70. Kilka miesi\u0119cy temu rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces unifikacji hiszpa\u0144skich seminari\u00f3w. Prawdopodobnie nast\u0105pi rewizja studi\u00f3w ko\u015bcielnych, poniewa\u017c uwa\u017ca si\u0119, \u017ce nie odpowiadaj\u0105 one wymaganiom czas\u00f3w: nie zach\u0119caj\u0105 wystarczaj\u0105co do wiary kandydat\u00f3w i nie przygotowuj\u0105 ich do misji. <\/p>\n\n\n\n

Niemiecka podr\u00f3\u017c synodalna ujawni\u0142a nieadekwatno\u015b\u0107 \u015bci\u015ble akademickiej teologii (z wieloma \u015brodkami), by\u0107 mo\u017ce zbyt aseptycznej, je\u015bli nie problematycznej, kt\u00f3ra nie zdo\u0142a\u0142a od\u017cywi\u0107 wiary struktur ko\u015bcielnych, kt\u00f3re ukszta\u0142towa\u0142a. <\/p>\n\n\n\n

Nierozwi\u0105zane kwestie w teologii <\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Przedmiotem teologii z definicji jest B\u00f3g. Ale B\u00f3g objawiony w historii i w pe\u0142ni w Synu. Dzi\u015b nowy arianizm chce zmieni\u0107 Jezusa Chrystusa w dobrego cz\u0142owieka. Chesterton ostrzega\u0142 w Wieczny cz\u0142owiek<\/em> i C. S. Lewis, kiedy postawi\u0142 sw\u00f3j s\u0142ynny \"trylemat\" (patrz Wikipedia).<\/p>\n\n\n\n

Jezus Chrystus, Syn, objawi\u0142 nam prawd\u0119 i pi\u0119kno Bo\u017cej mi\u0142o\u015bci, przejawiaj\u0105cej si\u0119 w Jego ca\u0142kowitym oddaniu siebie. Ta osobista mi\u0142o\u015b\u0107 (osoby do osoby) stanowi jedno\u015b\u0107 trynitarn\u0105 poprzez Ducha \u015awi\u0119tego i rozci\u0105ga si\u0119 na komuni\u0119 \u015bwi\u0119tych. Je\u015bli Jezus Chrystus nie jest homoousios<\/em>Samotny B\u00f3g pozostaje zamkni\u0119ty w swojej odleg\u0142ej i zawoalowanej tajemnicy. \"Boga nikt nigdy nie widzia\u0142; objawi\u0142 nam Go Jednorodzony Syn, kt\u00f3ry jest na \u0142onie Ojca\".<\/em> (John<\/em> 1, 18).<\/p>\n\n\n\n

Pozostajemy bez drogi zbawienia, kt\u00f3r\u0105 jest Jezus Chrystus. Musimy odnowi\u0107 i uczyni\u0107 przes\u0142anie zbawienia znacz\u0105cym dla naszych wsp\u00f3\u0142czesnych. Ewangelia mi\u0142o\u015bci Chrystusa zbawia nas od bezsensu \u015bwiata i historii, od naszych moralnych upadk\u00f3w i upadk\u00f3w ludzko\u015bci, od \u015bmierci i grzechu, kt\u00f3ry jest czym\u015b najg\u0142\u0119bszym i najbardziej tajemniczym. I to, co nasi wsp\u00f3\u0142cze\u015bni odczuwaj\u0105 najmniej ze wszystkich.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego te\u017c potrzebujemy wierz\u0105cej lektury Biblii, kt\u00f3ra jasno ukazuje histori\u0119 objawienia, przymierza i zbawienia, kt\u00f3rych kulminacj\u0105 jest Chrystus (por. List do Hebrajczyk\u00f3w<\/em> 1,1). I nie ograniczaj si\u0119 do punktowej egzegezy, kt\u00f3ra rozprasza uwag\u0119. Szczeg\u00f3\u0142owe studium filologiczne jest tylko wst\u0119pnym zadaniem (kt\u00f3re nie wymaga wiary, ani jej nie rozpala). <\/p>\n\n\n\n

Wyja\u015bnienie przyczyn kryzysu posoborowego<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Obecna wewn\u0119trzna debata w Ko\u015bciele wymaga uczciwej i dog\u0142\u0119bnej diagnozy tego, co si\u0119 sta\u0142o, aby zrozumie\u0107 g\u0142\u0119bokie przyczyny kryzysu i odpowiednio zareagowa\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Konfrontacja mi\u0119dzy tomizmem scholastycznym lat czterdziestych XX wieku a nowa teologia<\/em>. Powsta\u0142 w\u015br\u00f3d wielu nieporozumie\u0144 i by\u0142 zupe\u0142nie obcy prawdziwej my\u015bli i usposobieniu \u015bw. Tomasza. Istnieje jednak niebezpiecze\u0144stwo jego przed\u0142u\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n

Ponadto istniej\u0105 dwa obszary filozoficzne, w kt\u00f3rych dziedzictwo \u015bw. Tomasza wymaga rozwoju (co on sam by uczyni\u0142). Relacja z naukami \u015bcis\u0142ymi, wyra\u017cona w Filozofii przyrody i w Metafizyce. Gilson wezwa\u0142 do tego na ostatnich stronach Filozof i teologia<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zek z my\u015bl\u0105 polityczn\u0105. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, rozeznanie w kwestii nowoczesno\u015bci: zasadno\u015bci i warto\u015bci rz\u0105d\u00f3w prawa, praw cz\u0142owieka i wolno\u015bci religijnej. W\u0105tek ten si\u0119ga czas\u00f3w Francisco de Vitorii. Zosta\u0142 podj\u0119ty przez Maritaina i wielu innych. Zosta\u0142 podj\u0119ty przez Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II i doprowadzi\u0142, w wyniku reakcji, do schizmy Lefebvre'a. <\/p>\n\n\n\n

Teologia XIX (z Newmanem, Scheebenem, M\u00f6hlerem i innymi) i XX wieku (z tak wieloma interesuj\u0105cymi autorami) jest niew\u0105tpliwie trzecim z\u0142otym wiekiem, obok patrystyki i scholastyki. Konieczna jest jego synteza i w\u0142\u0105czenie. Trudno\u015b\u0107 polega w\u0142a\u015bnie na jego bogactwie i r\u00f3\u017cnorodno\u015bci oraz na ograniczeniach tego, czego mo\u017cna naucza\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Potrzebujemy r\u00f3wnie\u017c rewizji teologii wyzwolenia, rozeznaj\u0105cej przesz\u0142o\u015b\u0107 i rzutuj\u0105cej si\u0119 w przysz\u0142o\u015b\u0107. Istnieje bowiem ryzyko, \u017ce preferencyjna opcja na rzecz ubogich, najszlachetniejsza i najbardziej chrze\u015bcija\u0144ska rzecz, stanie si\u0119 iluzoryczn\u0105 rewolucyjn\u0105 nostalgi\u0105 lub niedzia\u0142aj\u0105c\u0105 retoryk\u0105. Potrzebny jest polityczny i moralny (oraz teologiczny) wysi\u0142ek, aby budowa\u0107 sprawiedliwe spo\u0142ecze\u0144stwa z chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 inspiracj\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Mamy ogromne dziedzictwo, kt\u00f3re mo\u017ce nas inspirowa\u0107 i anga\u017cowa\u0107 w ewangeliczny dialog, w kt\u00f3ry jeste\u015bmy dzi\u015b zaanga\u017cowani. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Intervenci\u00f3n en la jornada acad\u00e9mica sobre Teolog\u00eda, humanismo, Universidad, que tuvo lugar en la Facultad de Teolog\u00eda de la Universidad de Navarra, el 17 de enero de 2025, con motivo de su pr\u00f3xima jubilaci\u00f3n. Recuerdos y conmemoraciones Empezamos el A\u00f1o Jubilar 2025. Y podemos hilvanar unas ideas, recorriendo otros a\u00f1os 25.\u00a0 En el 225 (hace […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":44962,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[537,53],"tags":[1226,496,1653],"class_list":["post-44961","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-recursos","category-teologia-siglo-xx","tag-humanidades","tag-teologia","tag-universidad-de-navarra"],"yoast_head":"\nElogio del humanismo cristiano - Omnes<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Juan Luis Lorda aborda la historia de la teolog\u00eda y el humanismo cristiano destacando su di\u00e1logo con la cultura y la fe.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/argumenty\/teologia-xx-wieku\/pochwala-chrzescijanskiego-humanizmu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Elogio del humanismo cristiano - Omnes\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Juan Luis Lorda aborda la historia de la teolog\u00eda y el humanismo cristiano destacando su di\u00e1logo con la cultura y la fe.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/argumenty\/teologia-xx-wieku\/pochwala-chrzescijanskiego-humanizmu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Omnes\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-02-10T04:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-11-28T10:36:43+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/TEOLOGIA.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"848\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"548\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Juan Luis Lorda\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Juan Luis Lorda\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"NewsArticle\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/elogio-del-humanismo-cristiano\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/elogio-del-humanismo-cristiano\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Juan Luis Lorda\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/40691f2df8924a04c0764830b7d09e07\"},\"headline\":\"Elogio del humanismo cristiano\",\"datePublished\":\"2025-02-10T04:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-11-28T10:36:43+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/elogio-del-humanismo-cristiano\\\/\"},\"wordCount\":2306,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/elogio-del-humanismo-cristiano\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/02\\\/TEOLOGIA.jpg\",\"keywords\":[\"Humanidades\",\"Teolog\u00eda\",\"Universidad de Navarra\"],\"articleSection\":[\"Recursos\",\"Teolog\u00eda del siglo XX\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"WebPage\",\"ItemPage\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/elogio-del-humanismo-cristiano\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/elogio-del-humanismo-cristiano\\\/\",\"name\":\"Elogio del humanismo cristiano - Omnes\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/elogio-del-humanismo-cristiano\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/elogio-del-humanismo-cristiano\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/02\\\/TEOLOGIA.jpg\",\"datePublished\":\"2025-02-10T04:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-11-28T10:36:43+00:00\",\"description\":\"Juan Luis Lorda aborda la historia de la teolog\u00eda y el humanismo cristiano destacando su di\u00e1logo con la cultura y la fe.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/elogio-del-humanismo-cristiano\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/elogio-del-humanismo-cristiano\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/elogio-del-humanismo-cristiano\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/02\\\/TEOLOGIA.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/02\\\/TEOLOGIA.jpg\",\"width\":848,\"height\":548,\"caption\":\"humanismo\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/elogio-del-humanismo-cristiano\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Elogio del humanismo cristiano\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"name\":\"Omnes\",\"description\":\"Informaci\u00f3n de la Iglesia y la sociedad\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Omnes\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\",\"name\":\"Omnes\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"width\":15524,\"height\":3000,\"caption\":\"Omnes\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/40691f2df8924a04c0764830b7d09e07\",\"name\":\"Juan Luis Lorda\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/01\\\/Juan_Luis_Lorda-100x100.png\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/01\\\/Juan_Luis_Lorda-100x100.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/01\\\/Juan_Luis_Lorda-100x100.png\",\"caption\":\"Juan Luis Lorda\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pl\\\/author\\\/juan-luis-lorda\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Pochwa\u0142a chrze\u015bcija\u0144skiego humanizmu - Omnes","description":"Juan Luis Lorda zajmuje si\u0119 histori\u0105 teologii i humanizmu chrze\u015bcija\u0144skiego, podkre\u015blaj\u0105c jego dialog z kultur\u0105 i wiar\u0105.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/argumenty\/teologia-xx-wieku\/pochwala-chrzescijanskiego-humanizmu\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Elogio del humanismo cristiano - Omnes","og_description":"Juan Luis Lorda aborda la historia de la teolog\u00eda y el humanismo cristiano destacando su di\u00e1logo con la cultura y la fe.","og_url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/argumenty\/teologia-xx-wieku\/pochwala-chrzescijanskiego-humanizmu\/","og_site_name":"Omnes","article_published_time":"2025-02-10T04:00:00+00:00","article_modified_time":"2025-11-28T10:36:43+00:00","og_image":[{"width":848,"height":548,"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/TEOLOGIA.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Juan Luis Lorda","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Juan Luis Lorda","Szacowany czas czytania":"10 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"NewsArticle","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/elogio-del-humanismo-cristiano\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/elogio-del-humanismo-cristiano\/"},"author":{"name":"Juan Luis Lorda","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/40691f2df8924a04c0764830b7d09e07"},"headline":"Elogio del humanismo cristiano","datePublished":"2025-02-10T04:00:00+00:00","dateModified":"2025-11-28T10:36:43+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/elogio-del-humanismo-cristiano\/"},"wordCount":2306,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/elogio-del-humanismo-cristiano\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/TEOLOGIA.jpg","keywords":["Humanidades","Teolog\u00eda","Universidad de Navarra"],"articleSection":["Recursos","Teolog\u00eda del siglo XX"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["WebPage","ItemPage"],"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/elogio-del-humanismo-cristiano\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/elogio-del-humanismo-cristiano\/","name":"Pochwa\u0142a chrze\u015bcija\u0144skiego humanizmu - Omnes","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/elogio-del-humanismo-cristiano\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/elogio-del-humanismo-cristiano\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/TEOLOGIA.jpg","datePublished":"2025-02-10T04:00:00+00:00","dateModified":"2025-11-28T10:36:43+00:00","description":"Juan Luis Lorda zajmuje si\u0119 histori\u0105 teologii i humanizmu chrze\u015bcija\u0144skiego, podkre\u015blaj\u0105c jego dialog z kultur\u0105 i wiar\u0105.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/elogio-del-humanismo-cristiano\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/elogio-del-humanismo-cristiano\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/elogio-del-humanismo-cristiano\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/TEOLOGIA.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/TEOLOGIA.jpg","width":848,"height":548,"caption":"humanismo"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/elogio-del-humanismo-cristiano\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/www.omnesmag.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Elogio del humanismo cristiano"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","name":"Omnes","description":"Informacje o ko\u015bciele i spo\u0142ecze\u0144stwie","publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"alternateName":"Omnes","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.omnesmag.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization","name":"Omnes","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","width":15524,"height":3000,"caption":"Omnes"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/40691f2df8924a04c0764830b7d09e07","name":"Juan Luis Lorda","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Juan_Luis_Lorda-100x100.png","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Juan_Luis_Lorda-100x100.png","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Juan_Luis_Lorda-100x100.png","caption":"Juan Luis Lorda"},"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/author\/juan-luis-lorda\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44961","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44961"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44961\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44963,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44961\/revisions\/44963"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/44962"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44961"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44961"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44961"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}