{"id":45854,"date":"2025-03-08T06:00:00","date_gmt":"2025-03-08T04:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.omnesmag.com\/?p=45854"},"modified":"2025-03-03T17:19:34","modified_gmt":"2025-03-03T15:19:34","slug":"male-pudelko-na-bizuterie-dla-dziewicy-maryi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/actualidad\/pequeno-joyero-para-la-virgen-maria\/","title":{"rendered":"Ma\u0142a szkatu\u0142ka na bi\u017cuteri\u0119 dla Matki Boskiej"},"content":{"rendered":"

Ci, kt\u00f3rzy \u015bledzili transmisje Eurowizji kilka dekad temu, b\u0119d\u0105 zaznajomieni z dostojn\u0105 fanfar\u0105, kt\u00f3ra je poprzedza, przywo\u0142uj\u0105c czasy wi\u0119kszego blasku i wielko\u015bci. Jest to preludium skomponowane przez Marca Antoine'a Charpentiera do jego monumentalnego \"Te Deum\", napisanego w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XVI wieku. Jest to prawdopodobnie partytura tego kompozytora, kt\u00f3ra jest najbardziej znana szerokiej publiczno\u015bci, nawet tym, kt\u00f3rzy nie przepadaj\u0105 za muzyk\u0105 klasyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Jednak ten najciekawszy francuski kompozytor, \u017cyj\u0105cy w latach 1643-1704, ma na swoim koncie znacznie wi\u0119kszy katalog, pe\u0142en zachwycaj\u0105cych niespodzianek. Jedn\u0105 z nich jest niewielka kompozycja dedykowana Matce Boskiej, kt\u00f3r\u0105 prezentujemy w niniejszej recenzji, a kt\u00f3rej kontekst warto pozna\u0107, by lepiej j\u0105 doceni\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Z Rzymu do Pary\u017ca<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 muzycznego szkolenia Charpentiera mia\u0142a miejsce w Roma<\/a>. To w\u0142a\u015bnie tam odkry\u0142 warto\u015b\u0107 nowej muzyki opracowanej przez Monteverdiego na pocz\u0105tku XVII wieku dla ewangelizacji i estetycznej ekspresji do\u015bwiadczenia religijnego. Charpentier by\u0142 zaznajomiony z rzymskim \u015brodowiskiem Oratorium \u015awi\u0119tego Filipa Neri, kt\u00f3re, jak wiadomo, przywi\u0105zywa\u0142o du\u017c\u0105 wag\u0119 do muzyki jako elementu katechezy, ewangelizacji i promocji atrakcyjnej liturgii. Kompozytorzy o wielkim talencie z XVI i XVII wieku, tacy jak Tom\u00e1s Luis de Victoria i Giacomo Carissimi, znali i podzielali t\u0119 wizj\u0119 muzyki religijnej, kt\u00f3ra k\u0142ad\u0142a wi\u0119kszy nacisk na emocje, melodi\u0119 i symbolik\u0119 teologiczn\u0105 ni\u017c na struktur\u0119, kontrapunkt i popisy wirtuozerii ch\u00f3ralnej lub wokalnej.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego te\u017c, kiedy Charpentier powr\u00f3ci\u0142 do Francji, aby do\u0142\u0105czy\u0107 do personelu muzycznego w Wersalu, mia\u0142 ju\u017c interesuj\u0105cy katalog muzyki religijnej i rozwin\u0105\u0142 elegancki, melodyjny, emocjonalny styl o wielkiej estetycznej i symbolicznej perswazji, aby wyrazi\u0107 wiar\u0119 muzycznie. Cechy te pojawi\u0105 si\u0119 wielokrotnie w drobnych szczeg\u00f3\u0142ach Litanii, kt\u00f3re za chwil\u0119 us\u0142yszymy.<\/p>\n\n\n\n

Klejnot w ma\u0142ym formacie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d miejsc po\u015bwi\u0119conych muzyce religijnej wyr\u00f3\u017cnia\u0142o si\u0119 kolegium jezuickie w Pary\u017cu, podobnie jak w Rzymie. Uczniowie \u015bwi\u0119tego Ignacego nauczyli si\u0119 z Oratorium ekspresyjnej i ewangelizacyjnej mocy nowej muzyki, kt\u00f3r\u0105 mieli rozpowszechnia\u0107 i promowa\u0107 w ca\u0142ej Europie oraz jej ameryka\u0144skich i azjatyckich koloniach. Charpentier m\u00f3g\u0142 zatem skomponowa\u0107 t\u0119 muzyczn\u0105 wersj\u0119 Litanie Laureta\u0144skie<\/a> dla Kongregacji Maryjnej szko\u0142y jezuickiej w Pary\u017cu. To stowarzyszenie na cze\u015b\u0107 Dziewicy jest typowe dla wszystkich kolegi\u00f3w za\u0142o\u017conych przez Towarzystwo Jezusowe, a to scholastyczne lub akademickie \u015brodowisko wyja\u015bnia, dlaczego \"Litanie Dziewicy\" s\u0105 kompozycj\u0105 na ma\u0142\u0105 skal\u0119. Je\u015bli chodzi o obsad\u0119 muzyczn\u0105, sk\u0142ada si\u0119 z czterech lub pi\u0119ciu instrument\u00f3w i dziewi\u0119ciu solist\u00f3w wokalnych. Je\u015bli chodzi o czas trwania, mo\u017cna go wykona\u0107 w pi\u0119tna\u015bcie minut. Jest to z pewno\u015bci\u0105 dalekie od uroczystych kompozycji po\u015bwi\u0119conych liturgicznym funkcjom Wersalu, co mo\u017cna zobaczy\u0107 por\u00f3wnuj\u0105c te \"Litanie\" z \"Litaniami Dziewicy\". z<\/em>na przyk\u0142ad wspania\u0142e \"Grands Motets\" Lully'ego.<\/p>\n\n\n\n

Tekstem kompozycji, co oczywiste, jest Litania do Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny z Sanktuarium \u015awi\u0119tego Domu w Loreto, kt\u00f3r\u0105 od czas\u00f3w Klemensa VIII (dekret \"Quoniam multi\", 1601) mo\u017cna uzna\u0107 za tradycyjnie oficjaln\u0105 wersj\u0119 tej modlitwy do Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny, kt\u00f3ra od tego czasu doczeka\u0142a si\u0119 niezliczonych opracowa\u0144 muzycznych. Tekst ten rozpoczyna si\u0119 kr\u00f3tkim aktem pokutnym i inwokacj\u0105 do Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej, kt\u00f3r\u0105 Charpentier poprzedza bardzo kr\u00f3tkim instrumentalnym preludium. Tutaj mo\u017cemy zobaczy\u0107 ekspresyjny wp\u0142yw, jaki udaje mu si\u0119 przekaza\u0107 za pomoc\u0105 tylko dw\u00f3ch alt\u00f3wek i continuo (zwykle granych z viol\u0105 da gamba, teorb\u0105 i pozytywem organowym).<\/p>\n\n\n\n

To pogodne i modlitewne preludium prowadzi nas do pokutnych inwokacji solistek, kt\u00f3re w symbolice muzyki Charpentiera zdaj\u0105 si\u0119 przywo\u0142ywa\u0107 Oblubienic\u0119 Ko\u015bcio\u0142a b\u0142agaj\u0105c\u0105 Pana o Mi\u0142osierdzie. Nast\u0119pnie te same solistki w bardzo rozbudowany spos\u00f3b przywo\u0142uj\u0105 Tr\u00f3jc\u0119 \u015awi\u0119t\u0105. Najni\u017cszy g\u0142os, alt, rozpoczyna inwokacj\u0119 do Ojca (\"Pater de c\u00e6lis, Deus\"). Na ostatni\u0105 nut\u0119 wchodzi \u015bpiew dw\u00f3ch sopran\u00f3w wzywaj\u0105cych Syna (dwa g\u0142osy dla drugiej osoby Tr\u00f3jcy: \"Fili, Redemptor mundi, Deus\"). Cykl powraca do swojego pocz\u0105tku, gdy kontralt ponownie interweniuje, wzywaj\u0105c Ducha \u015awi\u0119tego (\"Spiritus Sancte, Deus\"). Nast\u0119pnie trzy g\u0142osy wykrzykuj\u0105 unisono \"Sancta Trinitas\", po czym tylko sopran \u015bpiewa: \"Unus Deus\". Z niezwyk\u0142\u0105 zwi\u0119z\u0142o\u015bci\u0105 instrumenty powtarzaj\u0105 ostatnie takty g\u0142os\u00f3w i przygotowuj\u0105 pocz\u0105tek serii pochwa\u0142 dla Maryi.<\/p>\n\n\n\n

Chwa\u0142a Dziewicy Maryi<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W ci\u0105gu dw\u00f3ch i p\u00f3\u0142 minuty Charpentier, wierny idea\u0142om rzymskiego oratorium, zdo\u0142a\u0142 poruszy\u0107 emocje, zainteresowa\u0107 estetyczny smak, poruszy\u0107 symboliczn\u0105 refleksj\u0119 i sprawi\u0107, \u017ce s\u0142uchacz, kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, s\u0142ucha tej muzyki jako modlitewnego do\u015bwiadczenia, w kt\u00f3rym kontempluje Dziewic\u0119 Maryj\u0119. W\u0142a\u015bnie inwokacja do Maryi, \u015bpiewana przez ca\u0142y zesp\u00f3\u0142 muzyczny, s\u0142u\u017cy uobecnieniu wizerunku Dziewicy w d\u017awi\u0119cznej formie, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rej \u015bpiewana jest majestatyczna pierwsza seria litanii, w kt\u00f3rej odpowiadaj\u0105 cztery solistki i pi\u0119ciu solist\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Ten styl ch\u00f3r\u00f3w lub antyfon jest bardzo charakterystyczny dla muzyki wczesnego baroku, zar\u00f3wno we W\u0142oszech (sk\u0105d si\u0119 wywodzi), jak i we Francji i Hiszpanii. W wielu miejscach tych \"Litanii\" mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 jego wp\u0142yw na dynamizacj\u0119 ekspresji muzycznej i nadanie d\u017awi\u0119kowi wi\u0119kszej g\u0142\u0119bi i rezonansu.<\/p>\n\n\n\n

Litanie rozpoczynaj\u0105ce si\u0119 od \"Mater\" powierzone s\u0105 solistom p\u0142ci m\u0119skiej, kt\u00f3rzy \u015bpiewaj\u0105 je stopniowo przeplataj\u0105c basso continuo, ko\u0144cz\u0105c kolejn\u0105 bardzo kr\u00f3tk\u0105 interwencj\u0105 instrumentaln\u0105. Charpentier zaznacza przej\u015bcie z jednej sekcji \"Litanii\" do nast\u0119pnej kr\u00f3tkimi fragmentami instrumentalnymi. Litanie \"Virgo\" ponownie \u015bpiewane s\u0105 w stylu ch\u00f3r\u00f3w antyfonalnych. Po nich nast\u0119puje osza\u0142amiaj\u0105ca seria pochwa\u0142 rozpoczynaj\u0105ca si\u0119 od \"Speculum iustiti\u00e6\", w kt\u00f3rej pomys\u0142owa gra muzycznego lustrzanego odbicia mi\u0119dzy dwoma sopranami ilustruje tekst. W tej serii mo\u017cna odkry\u0107, w jaki spos\u00f3b ka\u017cda z litanii jest traktowana muzycznie, kt\u00f3ra jest tak kr\u00f3tka, jak ilustracyjna, tworz\u0105c w ten spos\u00f3b pi\u0119kn\u0105 seri\u0119 muzycznych miniatur tytu\u0142\u00f3w, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych wzywana jest Maryja Dziewica. Na przyk\u0142ad trzy litanie \"Vas\" \u015bpiewane przez m\u0119skich solist\u00f3w na continuo lub \u015bwietliste melodie po\u015bwi\u0119cone najwa\u017cniejszym tytu\u0142om litanii do Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny. niebia\u0144ski<\/em> Dziewicy: \"Rosa mystica\", \"Domus aurea\", \"Porta c\u00e6li\", \"Stella matutina\"... <\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119puj\u0105ca po nich seria litanii, o bardziej \u017ca\u0142obnym i b\u0142agalnym charakterze, otrzymuje bardziej pogodn\u0105 i melancholijn\u0105 muzyk\u0119, kt\u00f3ra osi\u0105ga ekspresyjny szczyt zachwycaj\u0105cej czu\u0142o\u015bci w powt\u00f3rzeniach inwokacji \"Consol\u00e1trix afflict\u00f3rum\", \"Aux\u00edlium christian\u00f3rum\". S\u0105 to jedyne pojedyncze inwokacje powt\u00f3rzone w ca\u0142ej kompozycji, co zdaje si\u0119 sugerowa\u0107, \u017ce dla autora wyra\u017ca\u0142y one szczeg\u00f3ln\u0105 duchow\u0105 potrzeb\u0119, \u0142atw\u0105 do zrozumienia i podzielenia. W wyra\u017anym \u015bwiat\u0142ocieniu mrok tej serii kontrastuje ze \u015bwietlist\u0105 rado\u015bci\u0105 ostatniej sekcji, kt\u00f3ra wychwala Dziewic\u0119 jako Kr\u00f3low\u0105: anio\u0142\u00f3w, patriarch\u00f3w, prorok\u00f3w, aposto\u0142\u00f3w, m\u0119czennik\u00f3w, spowiednik\u00f3w, dziewic i wszystkich \u015bwi\u0119tych (inwokacje zawarte w \u00f3wczesnym tek\u015bcie). Zdumiewaj\u0105ce echo powtarzania s\u0142owa \"Regina\" w tych inwokacjach, a tak\u017ce powtarzanie ca\u0142ej serii, prowadzi do godnego podziwu zako\u0144czenia tego \u0142a\u0144cucha b\u0142aga\u0144 i pochwa\u0142 dla Dziewicy Maryi. We wszystkich sekcjach grupa inwokacji ko\u0144czy si\u0119 pro\u015bb\u0105 \"ora pro nobis\" (dlatego nie jest \u015bpiewana po ka\u017cdej indywidualnej inwokacji, jak to jest w zwyczaju w recytatywie), ale w ostatniej sekcji, kt\u00f3ra \u015bpiewa o Maryi jako Kr\u00f3lowej, ta pro\u015bba jest \u015bpiewana z wi\u0119kszym rozmachem, osi\u0105gaj\u0105c w ten spos\u00f3b ostateczny punkt kulminacyjny chwa\u0142y Dziewicy.<\/p>\n\n\n\n

Jak to jest typowe dla litanii, po wezwaniach maryjnych nast\u0119puje potr\u00f3jne \"Agnus Dei\", skomponowane z prostot\u0105 i elegancj\u0105, daj\u0105c w ten spos\u00f3b spokojne i pewne zako\u0144czenie ca\u0142ej kompozycji. Ostatnie z trzech, kt\u00f3re \u015bpiewa: \"Agnus Dei, qui tollis peccata mundo, miserere nobis\", wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 godn\u0105 podziwu szeroko\u015bci\u0105 ch\u00f3r\u00f3w antyfonalnych. Z tym pokutnym zabarwieniem ko\u0144czy si\u0119 ta ma\u0142a skrzynia chwa\u0142y Maryi Dziewicy, kt\u00f3ra mo\u017ce pom\u00f3c sp\u0119dzi\u0107 zachwycaj\u0105cy czas muzycznej kontemplacji ze wzrokiem utkwionym w Matce Bo\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n
\n