{"id":47062,"date":"2025-04-29T06:00:00","date_gmt":"2025-04-29T04:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.omnesmag.com\/?p=47062"},"modified":"2025-04-22T13:06:36","modified_gmt":"2025-04-22T11:06:36","slug":"trzecie-stulecie-filozofa-kanta-i-katolikow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\/","title":{"rendered":"Kant i katolicy"},"content":{"rendered":"

S\u0142ynny pruski filozof Immanuel Kant (1724-1804) pozostawi\u0142 po sobie osobiste \u015bwiadectwo uczciwego i pracowitego cz\u0142owieka. By\u0142 bardziej sympatyczny i towarzyski, ni\u017c czasami przedstawiaj\u0105 go \u017ale dobrane anegdoty. Z pochodzenia skromny i protestancki, z intelektualnym zaanga\u017cowaniem i moraln\u0105 powag\u0105, kt\u00f3rej nigdy si\u0119 nie wyrzek\u0142, chocia\u017c straci\u0142 wiar\u0119 w chrze\u015bcija\u0144skie objawienie i by\u0107 mo\u017ce w Boga. Niekt\u00f3re fragmenty jego Opus postumum<\/a><\/em> (wyd. 1882, 1938) mo\u017ce dawa\u0107 takie odczucie, kt\u00f3re trudno oceni\u0107.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

O\u015bwiecenie Kanta<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Jest najbardziej reprezentatywny i jednocze\u015bnie najmniej o\u015bwiecony, poniewa\u017c inni nie s\u0105 ani tak dog\u0142\u0119bni, ani tak powa\u017cni. I nie by\u0142 masonem. Poza tym jest wielu katolickich ilustrados (Majowie, Feij\u00f3o, Jovellanos...). Ale on zdefiniowa\u0142 Czym jest ilustracja<\/em> (1784), podsumowuj\u0105c go mottem \"Odwa\u017c si\u0119 wiedzie\u0107\".<\/em> (sapere aude<\/em>). Oznacza\u0142o to intelektualn\u0105 doros\u0142o\u015b\u0107 i uwolnienie si\u0119 od nauczycieli i korepetycji (a tak\u017ce od pruskiej i protestanckiej cenzury pa\u0144stwowej) w celu samodzielnego my\u015blenia i poszukiwania wiedzy ze wszystkich autentycznych \u017ar\u00f3de\u0142. Idea\u0142, kt\u00f3ry katolicy mogli przyj\u0105\u0107 i przyj\u0119li w ca\u0142ej wiedzy naturalnej. Jeste\u015bmy jednak \u015bwiadomi, \u017ce potrzebujemy Bo\u017cego objawienia, aby pozna\u0107 g\u0142\u0119bi\u0119 stworzonego \u015bwiata i nas samych, a tak\u017ce aby zbawi\u0107 si\u0119 w Chrystusie.<\/p>\n\n\n\n

Ale Kant, podobnie jak wielu jego czas\u00f3w i naszych, nie ufa\u0142 chrze\u015bcija\u0144skim \u015bwiadectwom historycznym. Chcia\u0142 wi\u0119c oddzieli\u0107 religi\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 od jej historycznej podstawy (Jezusa Chrystusa) i dlatego skomponowa\u0142 Religia w granicach rozs\u0105dku <\/em>(1792). Redukuj\u0105c chrze\u015bcija\u0144stwo do moralno\u015bci bez dogmat\u00f3w i maj\u0105c szerokie reperkusje w \u015bwiecie protestanckim (Schleiermacher) i katolickim (modernizm). <\/p>\n\n\n\n

M\u00f3wi si\u0119, \u017ce tak jak my\u015bl katolicka zale\u017cy od Arystotelesa schrystianizowanego przez \u015bw. Tomasza, tak my\u015bl protestancka zale\u017cy od Kanta schrystianizowanego przez Schleiermachera (1768-1834). R\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce \u015awi\u0119ty Tomasz<\/a> S\u0142ownictwo Arystotelesa pomaga mu dobrze my\u015ble\u0107 i formu\u0142owa\u0107 Tr\u00f3jc\u0119 i Wcielenie, podczas gdy dla Schleiermachera agnostycyzm Kanta zmusza go do przekszta\u0142cenia chrze\u015bcija\u0144skich tajemnic w genialne metafory. Wszystko, co pozostaje, to ludzka \u015bwiadomo\u015b\u0107 przed absolutem i Chrystus jako ostateczne urzeczywistnienie (przynajmniej na razie) tej pozycji. I przykazanie mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego jako aspiracja do powszechnego braterstwa, co protestancki liberalizm, kt\u00f3ry pod\u0105\u017ca za Schleiermacherem, podsumuje nast\u0119puj\u0105co Istota chrze\u015bcija\u0144stwa<\/em> (1901, Harnack). <\/p>\n\n\n\n

Ale katolik Guardini przypomni mu, \u017ce Istota chrze\u015bcija\u0144stwa<\/em> (wyd. 1923, 1928) jest osob\u0105, a nie ide\u0105, Jezusem Chrystusem. Ten Jezus Chrystus jest Pan<\/em> (1937), Syna Bo\u017cego, z kt\u00f3rym jeste\u015bmy zjednoczeni przez Ducha \u015awi\u0119tego. I \u017ce wszystko to jest celebrowane, prze\u017cywane i wyra\u017cane w sakramentalnej liturgii Ko\u015bcio\u0142a (Duch liturgii<\/em>, 1918).<\/p>\n\n\n\n

Krytyka czystego rozumu<\/em><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W filozoficznym tle Kanta zderzaj\u0105 si\u0119 dwie tradycje: z jednej strony racjonalistyczna tradycja Spinozy i Leibnitza, ale przede wszystkim tradycja Christiana Wolffa (1679-1754), dzi\u015b prawie nieznanego, ale autora encyklopedycznego dzie\u0142a filozoficznego ze wszystkimi specjalno\u015bciami i metafizyk\u0105, skoncentrowanego na Bogu, \u015bwiecie i duszy. Kant nie by\u0142 bezpo\u015brednio zaznajomiony ani ze \u015bredniowieczn\u0105 scholastyk\u0105, ani z klasyczn\u0105 tradycj\u0105 greck\u0105 (nie czyta\u0142 po grecku). Dlatego jego Krytyka czystego rozumu (wyd. 1781, 1787)<\/em>Przede wszystkim jest krytyczny wobec racjonalistycznej metody Wolffa i jego metafizyki. <\/p>\n\n\n\n

K\u0142\u00f3ci si\u0119 to z angielskim empiryzmem, zw\u0142aszcza tym Hume'a (1711-1776), z jego radykalnym rozr\u00f3\u017cnieniem mi\u0119dzy do\u015bwiadczeniem zmys\u0142\u00f3w (empirycznym) a logik\u0105 poj\u0119\u0107, kt\u00f3re daj\u0105 pocz\u0105tek dw\u00f3m rodzajom dowod\u00f3w (Materia faktu<\/em> \/ Relacja pomys\u0142\u00f3w<\/em>). Jego krytyka kluczowych poj\u0119\u0107, takich jak \"substancja<\/em> (poj\u0119cie podmiotu ontologicznego), kt\u00f3re obejmuje ja\u017a\u0144 i dusz\u0119, oraz poj\u0119cie \"przyczynowo\u015b\u0107<\/em>. Dla Hume'a wi\u0105zka do\u015bwiadcze\u0144 ja\u017ani po\u0142\u0105czona pami\u0119ci\u0105 nie mo\u017ce zosta\u0107 przekszta\u0142cona w podmiot (dusz\u0119), podobnie jak empiryczna i nawykowa sukcesja nie mo\u017ce zosta\u0107 przekszta\u0142cona w prawdziw\u0105 dusz\u0119. \"racjonalna przyczynowo\u015b\u0107\".<\/em> gdzie idea jednej rzeczy logicznie zmusza inn\u0105. Do tego dochodzi fizyka Newtona, kt\u00f3ra odkrywa konieczne zachowanie we wszech\u015bwiecie za pomoc\u0105 praw matematycznych. Ale jak mo\u017ce istnie\u0107 zachowanie? \"niezb\u0119dny\"<\/em> w empirycznym \u015bwiecie?<\/p>\n\n\n\n

Kant wydedukuje, \u017ce formy i idee, kt\u00f3rych rzeczywisto\u015b\u0107 nie mo\u017ce da\u0107, poniewa\u017c jest empiryczna, s\u0105 utrzymywane i dawane przez nasze zdolno\u015bci: wra\u017cliwo\u015b\u0107 (kt\u00f3ra daje przestrze\u0144 i czas), inteligencj\u0119 (kt\u00f3ra utrzymuje i daje przyczynowo\u015b\u0107 i inne kantowskie kategorie) oraz (czysty) rozum, kt\u00f3ry zajmuje si\u0119 ideami duszy (ja\u017ani), \u015bwiata i Boga, jako spos\u00f3b sp\u00f3jnego po\u0142\u0105czenia wszystkich wewn\u0119trznych (duszy), zewn\u0119trznych (\u015bwiat) do\u015bwiadcze\u0144 i relacji mi\u0119dzy nimi (B\u00f3g). Oznacza to (i to jest to, co m\u00f3wi Kant), \u017ce zewn\u0119trzne do\u015bwiadczenie stawia \"materia\"<\/em> wiedzy, a nasze zdolno\u015bci daj\u0105 jej \"formularz\".<\/em>. Tak wi\u0119c to, co inteligentne, jest ustalane przez naszego ducha i nie jest mo\u017cliwe dostrze\u017cenie tego, co le\u017cy poza nim. Kant tego nie uznaje, ale p\u00f3\u017aniejszy idealizm doprowadzi to do skrajno\u015bci (Fichte i Hegel).<\/p>\n\n\n\n

Reakcje katolik\u00f3w<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Na stronie Krytyka czystego rozumu<\/em> natychmiast wzbudzi\u0142 siln\u0105 reakcj\u0119 w kr\u0119gach katolickich, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d tomist\u00f3w. Cz\u0119sto inteligentn\u0105, czasem nieeleganck\u0105. By\u0142o to prawdopodobnie \u015brodowisko, kt\u00f3re po\u015bwi\u0119ci\u0142o mu najwi\u0119cej uwagi, \u015bwiadome tego, o co toczy si\u0119 gra. Cho\u0107 bezpo\u015brednim odniesieniem dla Kanta jest metafizyka Wolffa (co powoduje pewne zniekszta\u0142cenia), to jednak dotyczy to ca\u0142ej klasycznej metafizyki (i teorii poznania). Wysi\u0142ek ten da\u0142 nawet pocz\u0105tek przedmiotowi w programie nauczania, zwanemu, w zale\u017cno\u015bci od przypadku, epistemologi\u0105, krytyk\u0105 wiedzy lub teori\u0105 wiedzy.<\/p>\n\n\n\n

Tradycja tomistyczna, z ca\u0142ym swoim scholastycznym arsena\u0142em logicznym, dysponowa\u0142a lepszymi narz\u0119dziami analizy ni\u017c Kant, chocia\u017c analizy kantowskie r\u00f3wnie\u017c czasami je przyt\u0142acza\u0142y. Z pewnym ignorantia elenchi<\/em>Kant powraca do szeroko dyskutowanego scholastycznego problemu uniwersali\u00f3w. To znaczy, w jaki spos\u00f3b mo\u017cemy wyprowadzi\u0107 uniwersalne poj\u0119cia z konkretnego do\u015bwiadczenia rzeczywisto\u015bci. Wymaga to dobrego zrozumienia abstrakcji i separacji oraz indukcji, operacji wiedzy, kt\u00f3re by\u0142y szeroko badane przez scholastyk\u0119. Ponadto \"podmioty rozumu\".<\/em> (takie jak przestrze\u0144 i czas), kt\u00f3re maj\u0105 rzeczywist\u0105 podstaw\u0119 i mog\u0105 by\u0107 mentalnie oddzielone od rzeczywisto\u015bci, ale nie s\u0105 rzeczami ani wcze\u015bniejszymi formami wiedzy.<\/p>\n\n\n\n

Jezuita Benedict Stattler opublikowa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 pt. Anty-Kant<\/em>w dw\u00f3ch tomach ju\u017c w 1788 roku. Od tego czasu pojawi\u0142o si\u0119 ich znacznie wi\u0119cej. Warto odnotowa\u0107 uwag\u0119, jak\u0105 po\u015bwi\u0119ci\u0142 jej Jaime Balmes w swoim Podstawowa filozofia <\/em>(1849),<\/em> i Maurice Blondel w swoim Uwagi na temat Kanta<\/em> (w Idealistyczna iluzja<\/em>1898), a tak\u017ce Roger Vernaux, w swoim komentarzu do trzech krytyk (1982) i innych prac (takich jak jego s\u0142ownictwo kantowskie). Tak\u017ce katoliccy autorzy wielkich historii filozofii, kt\u00f3rzy po\u015bwi\u0119caj\u0105 mu wa\u017cne i pogodne krytyki. Na przyk\u0142ad Te\u00f3filo Urd\u00e1noz po\u015bwi\u0119ca mu 55 stron swojego Historia filozofii<\/em> (IV) do Krytyka czystego rozumu<\/em>a Copleston prawie 100 (VI). Oczywi\u015bcie Kant zmusi\u0142 \u015bwiat katolicki do wielu przemy\u015ble\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Krytyka praktycznego rozumu<\/em><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Jak r\u00f3wnie\u017c Krytyka czystego rozumu<\/em> ko\u0144czy si\u0119 pewn\u0105 (cho\u0107 by\u0107 mo\u017ce produktywn\u0105) \u0142amig\u0142\u00f3wk\u0105 j\u0119zykow\u0105 i b\u0142\u0119dnym ko\u0142em (poniewa\u017c nie ma sposobu, aby wiedzie\u0107, co mo\u017cemy wiedzie\u0107). Krytyka praktycznego rozumu (1788)<\/em>jest interesuj\u0105cym eksperymentem w zakresie tego, co czysty rozum mo\u017ce autonomicznie ustanowi\u0107 w moralno\u015bci. Oczywi\u015bcie nale\u017cy od razu powiedzie\u0107, \u017ce moralno\u015bci nie da si\u0119 ca\u0142kowicie wydedukowa\u0107 za pomoc\u0105 rozumu, poniewa\u017c cz\u0119\u015bciowo czerpie ona z do\u015bwiadczenia (na przyk\u0142ad moralno\u015b\u0107 seksualna lub ekonomiczna), a tak\u017ce istniej\u0105 intuicje, kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce dostrzegamy, \u017ce co\u015b dzia\u0142a lub nie dzia\u0142a, lub \u017ce istnieje obowi\u0105zek cz\u0142owiecze\u0144stwa, lub \u017ce wyrz\u0105dzimy krzywd\u0119. Ale Kant ma tendencj\u0119 do lekcewa\u017cenia tego, co wydaje si\u0119 by\u0107 \"sentymentalno\u015b\u0107\".<\/em>poniewa\u017c stara si\u0119 by\u0107 ca\u0142kowicie racjonalna i autonomiczna w odkrywaniu uniwersalnych zasad dzia\u0142ania. Jest to jego zalet\u0105 i jednocze\u015bnie ograniczeniem.<\/p>\n\n\n\n

Jako pierwszy imperatyw kategoryczny (oczywisty i narzucony przez samego siebie), b\u0119dzie on stwierdza\u0142: \"Dzia\u0142aj w taki spos\u00f3b, aby maksyma twojej woli zawsze obowi\u0105zywa\u0142a w tym samym czasie, co zasada powszechnego prawodawstwa\".<\/em>. Wa\u017cna i interesuj\u0105ca zasada w abstrakcji, cho\u0107 w jej praktycznym zastosowaniu w \u015bwiadomo\u015bci wymaga zakresu i wysi\u0142ku, kt\u00f3ry w wielu przypadkach jest niemo\u017cliwy: jak wydedukowa\u0107 z niej wszystkie codzienne zachowania. Druga zasada, kt\u00f3ra pojawia si\u0119 w Uzasadnienie dla<\/em> Metafizyka moralno\u015bci <\/em>(1785), jest: \"Cz\u0142owiek, a w zasadzie ka\u017cda istota rozumna, istnieje jako cel sam w sobie, a nie tylko jako \u015brodek do jakiegokolwiek u\u017cycia tej lub innej woli; musi on we wszystkich swoich dzia\u0142aniach, nie tylko tych skierowanych na siebie, ale tak\u017ce tych skierowanych na inne istoty rozumne, zawsze by\u0107 uwa\u017cany jednocze\u015bnie za cel\".<\/em> (A 65).<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c za samo to trafne sformu\u0142owanie Kant zas\u0142u\u017cy\u0142by na wielkie miejsce w historii etyki. Jan Pawe\u0142 II, my\u015bl\u0105c o podstawach moralno\u015bci seksualnej, opiera\u0142 si\u0119 w du\u017cej mierze na tej maksymie, aby odr\u00f3\u017cni\u0107 to, co mo\u017ce by\u0107 brakiem szacunku dla drugiej osoby, lub, m\u00f3wi\u0105c pozytywnie, \u017ce \u017cycie seksualne jest zawsze godnym, sprawiedliwym i pi\u0119knym traktowaniem mi\u0119dzy osobami (Mi\u0142o\u015b\u0107 i odpowiedzialno\u015b\u0107<\/em>, 1960). Da\u0142o to pocz\u0105tek temu, co \u00f3wczesny profesor moralno\u015bci, Karol Wojty\u0142a, nazwa\u0142 \"rz\u0105dy personalistyczne\".<\/em>. Do kantowskich rozwa\u017ca\u0144 doda\u0142, \u017ce prawdziwa godno\u015b\u0107 cz\u0142owieka jako dziecka Bo\u017cego wymaga nie tylko szacunku, ale i przykazania mi\u0142o\u015bci. Ka\u017cda osoba, ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 godno\u015b\u0107 osobist\u0105, zas\u0142uguje na mi\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Jest jeszcze jeden uderzaj\u0105cy aspekt kantowskiej pr\u00f3by stworzenia racjonalnej i autonomicznej moralno\u015bci. S\u0105 to \"trzy postulaty praktycznego rozumu\".<\/em>. Dla Kanta zasady niezb\u0119dne do funkcjonowania moralno\u015bci, ale niedemonstracyjne: istnienie wolno\u015bci, nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 duszy i sam B\u00f3g. Je\u015bli nie ma wolno\u015bci, nie ma moralno\u015bci. Je\u015bli nie ma Boga, nie jest mo\u017cliwe zharmonizowanie szcz\u0119\u015bcia i cnoty oraz zagwarantowanie sukcesu sprawiedliwo\u015bci z nale\u017cyt\u0105 odp\u0142at\u0105. Wymaga to r\u00f3wnie\u017c nie\u015bmiertelno\u015bci duszy otwartej na doskona\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra jest tutaj niemo\u017cliwa. Przypomina to komentarz Benedykta XVI na temat podstaw \u017cycia politycznego, kt\u00f3re musz\u0105 by\u0107 etsi Deus daretur<\/em>, jak gdyby B\u00f3g istnia\u0142<\/em>. Racjonalna moralno\u015b\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142a\u0107 tylko etsi Deus daretur<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

   Wreszcie, uderzaj\u0105ce jest to, \u017ce Kant odnosi si\u0119 w r\u00f3\u017cnych miejscach do \"radykalne z\u0142o\".<\/em>. Dow\u00f3d, tak sprzeczny z doros\u0142\u0105 i autonomiczn\u0105 racjonalno\u015bci\u0105, \u017ce istoty ludzkie, z zadziwiaj\u0105c\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 i z pe\u0142n\u0105 jasno\u015bci\u0105, nie robi\u0105 tego, co wiedz\u0105, \u017ce powinny robi\u0107 lub robi\u0105 to, co wiedz\u0105, \u017ce nie powinny robi\u0107: do\u015bwiadczenie \u015bw.\"Nie czyni\u0119 dobra, kt\u00f3re chc\u0119 czyni\u0107, ale z\u0142o, kt\u00f3rego nie chc\u0119 czyni\u0107\".<\/em>Jak to zrozumie\u0107? A co wi\u0119cej, jak go rozwi\u0105za\u0107?<\/p>\n\n\n\n

Tomizm transcendentalny Marechala (i Rahnera)<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Jezuita Joseph Marechal (1878-1944) by\u0142 profesorem w domu jezuit\u00f3w w Louvain (1919-1935). Po\u015bwi\u0119ci\u0142 wiele uwagi Kantowi, co znalaz\u0142o odzwierciedlenie w pi\u0119ciu tomach jego dzie\u0142a Punkt wyj\u015bcia metafizyki <\/em>(1922-1947) opublikowane przez Gredos w jednym tomie i przet\u0142umaczone m.in. przez A. Mill\u00e1na Puellesa. Szczeg\u00f3lnie w tomie IV (wydanie francuskie) Mar\u00e9chal zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na kantowski temat warunk\u00f3w a priori<\/em> lub warunki mo\u017cliwo\u015bci poznania.<\/p>\n\n\n\n

   Karl Rahner (1904-1984), zawsze uwa\u017cny na najnowsze osi\u0105gni\u0119cia intelektualne, zapo\u017cyczy\u0142 niekt\u00f3re poj\u0119cia i s\u0142ownictwo z tomizmu transcendentalnego Mar\u00e9chala. Przede wszystkim \"warunki mo\u017cliwo\u015bci<\/em>. Jego fundamentalna teologia opiera si\u0119 na tym, poniewa\u017c uwa\u017ca, \u017ce ludzkie rozumienie jest stworzone z warunkami mo\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3re czyni\u0105 je zdolnym do objawienia i do tego stopnia s\u0105 rodzajem objawienia. \"athematic\".<\/em> ju\u017c w samym zrozumieniu. I to w\u0142a\u015bnie sprawia, \u017ce wszyscy ludzie w jaki\u015b spos\u00f3b \"Anonimowi Chrze\u015bcijanie<\/em>. Krytyka, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy przeprowadzi\u0107, polega na tym, \u017ce samo zrozumienie, takie jakie jest, jest ju\u017c w stanie pozna\u0107 dane mu objawienie w spos\u00f3b adekwatny do ludzkiego sposobu rozumienia, \"czynami i s\u0142owami\".<\/em> (Dei verbum<\/em>). Wszystkie istoty ludzkie s\u0105 \"Anonimowi Chrze\u015bcijanie<\/em>Ale nie dlatego, \u017ce ju\u017c nimi s\u0105, ale dlatego, \u017ce s\u0105 do tego powo\u0142ani.<\/p>\n\n\n\n

Tak wi\u0119c pod wieloma wzgl\u0119dami Kant zmusi\u0142 katolickich filozof\u00f3w i teolog\u00f3w do my\u015blenia i ci\u0119\u017ckiej pracy, nawet je\u015bli trudno jest dokona\u0107 og\u00f3lnej oceny wynik\u00f3w ze wzgl\u0119du na ogromn\u0105 rozleg\u0142o\u015b\u0107 i z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 zagadnie\u0144. <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

El famoso fil\u00f3sofo prusiano Emmanuel Kant (1724-1804) ha dejado un testimonio personal de persona honesta y trabajadora. M\u00e1s simp\u00e1tica y social de lo que a veces ha recogido un anecdotario mal escogido. De origen humilde y protestante, y con un empe\u00f1o intelectual y una seriedad moral a los que nunca renunci\u00f3, aunque perdi\u00f3 la fe […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":47064,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[57,537,53],"tags":[948],"class_list":["post-47062","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-argumentos","category-recursos","category-teologia-siglo-xx","tag-filosofia"],"yoast_head":"\nTercer centenario del fil\u00f3sofo.\u00a0Kant y los cat\u00f3licos<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Kant es el fil\u00f3sofo moderno que m\u00e1s temas ha pensado y puesto en discusi\u00f3n, y por eso ha tenido un inmenso eco de est\u00edmulo reactivo.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/argumenty\/teologia-xx-wieku\/trzecie-stulecie-filozofa-kanta-i-katolikow\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Tercer centenario del fil\u00f3sofo.\u00a0Kant y los cat\u00f3licos\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Kant es el fil\u00f3sofo moderno que m\u00e1s temas ha pensado y puesto en discusi\u00f3n, y por eso ha tenido un inmenso eco de est\u00edmulo reactivo.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/argumenty\/teologia-xx-wieku\/trzecie-stulecie-filozofa-kanta-i-katolikow\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Omnes\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-04-29T04:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/KANT.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"526\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Juan Luis Lorda\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Juan Luis Lorda\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"NewsArticle\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Juan Luis Lorda\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/40691f2df8924a04c0764830b7d09e07\"},\"headline\":\"Kant y los cat\u00f3licos\",\"datePublished\":\"2025-04-29T04:00:00+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\\\/\"},\"wordCount\":2233,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/KANT.jpg\",\"keywords\":[\"Filosof\u00eda\"],\"articleSection\":[\"Argumentos\",\"Recursos\",\"Teolog\u00eda del siglo XX\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"WebPage\",\"ItemPage\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\\\/\",\"name\":\"Tercer centenario del fil\u00f3sofo.\u00a0Kant y los cat\u00f3licos\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/KANT.jpg\",\"datePublished\":\"2025-04-29T04:00:00+00:00\",\"description\":\"Kant es el fil\u00f3sofo moderno que m\u00e1s temas ha pensado y puesto en discusi\u00f3n, y por eso ha tenido un inmenso eco de est\u00edmulo reactivo.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/KANT.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/KANT.jpg\",\"width\":920,\"height\":526},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/argumentos\\\/teologia-siglo-xx\\\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kant y los cat\u00f3licos\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"name\":\"Omnes\",\"description\":\"Informaci\u00f3n de la Iglesia y la sociedad\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Omnes\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\",\"name\":\"Omnes\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"width\":15524,\"height\":3000,\"caption\":\"Omnes\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/40691f2df8924a04c0764830b7d09e07\",\"name\":\"Juan Luis Lorda\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/01\\\/Juan_Luis_Lorda-100x100.png\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/01\\\/Juan_Luis_Lorda-100x100.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/01\\\/Juan_Luis_Lorda-100x100.png\",\"caption\":\"Juan Luis Lorda\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pl\\\/author\\\/juan-luis-lorda\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Trzecie stulecie filozofa. Kant i katolicy","description":"Kant jest wsp\u00f3\u0142czesnym filozofem, kt\u00f3ry przemy\u015bla\u0142 i przedyskutowa\u0142 najwi\u0119cej kwestii, a zatem mia\u0142 ogromne echo bod\u017ac\u00f3w reaktywnych.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/argumenty\/teologia-xx-wieku\/trzecie-stulecie-filozofa-kanta-i-katolikow\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Tercer centenario del fil\u00f3sofo.\u00a0Kant y los cat\u00f3licos","og_description":"Kant es el fil\u00f3sofo moderno que m\u00e1s temas ha pensado y puesto en discusi\u00f3n, y por eso ha tenido un inmenso eco de est\u00edmulo reactivo.","og_url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/argumenty\/teologia-xx-wieku\/trzecie-stulecie-filozofa-kanta-i-katolikow\/","og_site_name":"Omnes","article_published_time":"2025-04-29T04:00:00+00:00","og_image":[{"width":920,"height":526,"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/KANT.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Juan Luis Lorda","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Juan Luis Lorda","Szacowany czas czytania":"10 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"NewsArticle","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\/"},"author":{"name":"Juan Luis Lorda","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/40691f2df8924a04c0764830b7d09e07"},"headline":"Kant y los cat\u00f3licos","datePublished":"2025-04-29T04:00:00+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\/"},"wordCount":2233,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/KANT.jpg","keywords":["Filosof\u00eda"],"articleSection":["Argumentos","Recursos","Teolog\u00eda del siglo XX"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["WebPage","ItemPage"],"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\/","name":"Trzecie stulecie filozofa. Kant i katolicy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/KANT.jpg","datePublished":"2025-04-29T04:00:00+00:00","description":"Kant jest wsp\u00f3\u0142czesnym filozofem, kt\u00f3ry przemy\u015bla\u0142 i przedyskutowa\u0142 najwi\u0119cej kwestii, a zatem mia\u0142 ogromne echo bod\u017ac\u00f3w reaktywnych.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/KANT.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/KANT.jpg","width":920,"height":526},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/argumentos\/teologia-siglo-xx\/tercer-centenario-del-filosofo-kant-y-los-catolicos\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/www.omnesmag.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kant y los cat\u00f3licos"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","name":"Omnes","description":"Informacje o ko\u015bciele i spo\u0142ecze\u0144stwie","publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"alternateName":"Omnes","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.omnesmag.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization","name":"Omnes","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","width":15524,"height":3000,"caption":"Omnes"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/40691f2df8924a04c0764830b7d09e07","name":"Juan Luis Lorda","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Juan_Luis_Lorda-100x100.png","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Juan_Luis_Lorda-100x100.png","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Juan_Luis_Lorda-100x100.png","caption":"Juan Luis Lorda"},"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/author\/juan-luis-lorda\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47062","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47062"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47062\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47089,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47062\/revisions\/47089"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/47064"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47062"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47062"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47062"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}