{"id":49577,"date":"2025-06-12T06:00:00","date_gmt":"2025-06-12T04:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.omnesmag.com\/?p=49577"},"modified":"2025-06-09T13:09:50","modified_gmt":"2025-06-09T11:09:50","slug":"jezus-i-kanon-biblijny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/recursos\/jesus-y-el-canon-biblico\/","title":{"rendered":"Jezus i kanon biblijny"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\">Termin \"kanon biblijny\" odnosi si\u0119 do ksi\u0105g uznanych przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 za \u015bwi\u0119te teksty. Termin ten wywodzi si\u0119 z greckiego \u03ba\u03b1\u03bd\u03ce\u03bd (\"kanon\", \"trzcina\" lub \"prosty kij\") i najpierw oznacza\u0142 jednostk\u0119 miary, a nast\u0119pnie, poprzez rozszerzenie, zacz\u0105\u0142 okre\u015bla\u0107 oficjalny katalog, model.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Dlaczego te ksi\u0119gi znajduj\u0105 si\u0119 w kanonie Nowego Testamentu Ko\u015bcio\u0142a?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ju\u017c w II wieku naszej ery, zw\u0142aszcza w odpowiedzi na Marcjona, kt\u00f3ry chcia\u0142 wykluczy\u0107 Stary Testament i wszystkie jego cz\u0119\u015bci z chrze\u015bcija\u0144skiego kanonu. <a href=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/aktualnosci\/scott-hahn-nowy-testament-byl-sakramentem\/\">Nowo\u015b\u0107 <\/a>kt\u00f3re nie by\u0142y zgodne z jego naukami (dla niego B\u00f3g chrze\u015bcijan nie mia\u0142 by\u0107 uto\u017csamiany z Bogiem \u017byd\u00f3w), Justyn (140) i Ireneusz z Lyonu (180), a p\u00f3\u017aniej Orygenes, potwierdzili, \u017ce kanoniczne Ewangelie, powszechnie akceptowane przez wszystkie ko\u015bcio\u0142y, powinny by\u0107 cztery. Zosta\u0142o to potwierdzone w Kanonie Muratoria\u0144skim (staro\u017cytna lista ksi\u0105g Nowego Testamentu, datowana na oko\u0142o 170 r.).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aby ustali\u0107 \"kanoniczno\u015b\u0107\" czterech Ewangelii, zastosowano precyzyjne kryteria:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Staro\u017cytno\u015b\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142. Jak widzieli\u015bmy, cztery kanoniczne Ewangelie, pochodz\u0105ce z I wieku naszej ery, s\u0105 jednymi z najstarszych i najlepiej po\u015bwiadczonych \u017ar\u00f3de\u0142 pod wzgl\u0119dem liczby r\u0119kopis\u00f3w lub kodeks\u00f3w (oko\u0142o 24 000, w tym greckich, \u0142aci\u0144skich, ormia\u0144skich, koptyjskich, staro\u017cytnych s\u0142owia\u0144skich itp.<\/li>\n\n\n\n<li>Apostolsko\u015b\u0107. Pisma, aby by\u0142y \"kanoniczne\", musia\u0142y pochodzi\u0107 od aposto\u0142\u00f3w lub ich bezpo\u015brednich uczni\u00f3w. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, okre\u015blenie \"wed\u0142ug\", poprzedzone imieniem ewangelisty (wed\u0142ug Mateusza, Marka itd.), wskazuje, \u017ce cztery Ewangelie stanowi\u0105 jedn\u0105 rozpraw\u0119 o Jezusie, ale w czterech uzupe\u0142niaj\u0105cych si\u0119 formach, zgodnie z nauczaniem poszczeg\u00f3lnych Aposto\u0142\u00f3w, od kt\u00f3rych pochodz\u0105: Piotr dla Ewangelii wed\u0142ug Marka; Mateusz (i prawdopodobnie Marek) dla \"wed\u0142ug Mateusza\"; Pawe\u0142 (i, jak widzieli\u015bmy w poprzednim artykule, tak\u017ce Marek i Mateusz) dla \"wed\u0142ug \u0141ukasza\"; Jan dla Ewangelii nosz\u0105cej jego imi\u0119. W praktyce to nie tyle indywidualny ewangelista pisze indywidualn\u0105 Ewangeli\u0119, ale wsp\u00f3lnota lub Ko\u015bci\u00f3\u0142 zrodzony z g\u0142oszenia aposto\u0142a.<\/li>\n\n\n\n<li>Katolicko\u015b\u0107 lub powszechno\u015b\u0107 stosowania Ewangelii: mia\u0142y one zosta\u0107 przyj\u0119te przez wszystkie g\u0142\u00f3wne ko\u015bcio\u0142y (\"katolicki\" oznacza \"powszechny\"), tj. Rzym, Aleksandri\u0119, Antiochi\u0119, Korynt, Jerozolim\u0119 i inne wsp\u00f3lnoty pierwszych wiek\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n<li>Ortodoksja lub w\u0142a\u015bciwa wiara.<\/li>\n\n\n\n<li>Mnogo\u015b\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 oraz liczne i sprawdzone \u015bwiadectwa przemawiaj\u0105ce za kanoniczno\u015bci\u0105 Ewangelii (i tu zn\u00f3w powo\u0142ujemy si\u0119 na przyk\u0142ad Papiasza z Hierapolis, Euzebiusza z Cezarei, Ireneusza z Lyonu, Klemensa Aleksandryjskiego, Pantene, Orygenesa, Tertuliana itd.)<\/li>\n\n\n\n<li>Wiarygodno\u015b\u0107 wyja\u015bniaj\u0105ca, tj. zrozumia\u0142o\u015b\u0107 tekstu zgodnie ze sp\u00f3jno\u015bci\u0105 przyczyny i skutku.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Kryteria historyczno\u015bci Ewangelii<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Opr\u00f3cz wczesnych \u015bwiadectw Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a i kryteri\u00f3w stosowanych ju\u017c w II wieku naszej ery (np. w przypadku Kanonu Muratoria\u0144skiego), opracowano inne metody, zw\u0142aszcza w czasach wsp\u00f3\u0142czesnych, w celu potwierdzenia danych historycznych, kt\u00f3re ju\u017c posiadamy na temat postaci Jezusa z Nazaretu i Ewangelii.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">R\u00e9n\u00e9 Latourelle (1918-2017), kanadyjski teolog katolicki, zidentyfikowa\u0142 kryteria potwierdzaj\u0105ce historyczno\u015b\u0107 Ewangelii:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Wielokrotne po\u015bwiadczenie: fakt potwierdzony przez kilka \u017ar\u00f3de\u0142 ewangelicznych (np. blisko\u015b\u0107 Jezusa z grzesznikami) jest autentyczny.<\/li>\n\n\n\n<li>Nieci\u0105g\u0142o\u015b\u0107: fakt, kt\u00f3rego nie mo\u017cna prze\u015bledzi\u0107 wstecz do koncepcji judaizmu i wczesnego Ko\u015bcio\u0142a, jest autentyczny, na przyk\u0142ad u\u017cycie s\u0142owa \"abba\" (\"ojciec\") w odniesieniu do Boga (s\u0142owo \"ojciec\", rozumiane w sensie intymnego i osobistego pokrewie\u0144stwa z Bogiem, pojawia si\u0119 170 razy w Nowym Testamencie, z czego 109 w samym Nowym Testamencie). <a href=\"https:\/\/www.conferenciaepiscopal.es\/biblia\/juan\/\">Ewangelia Jana<\/a>S\u0142owo \"narodowy\" wyst\u0119puje w Starym Testamencie tylko 15 razy, ale zawsze w znaczeniu zbiorowego, \"narodowego\" ojcostwa Boga w odniesieniu do narodu \u017cydowskiego.<\/li>\n\n\n\n<li>Zgodno\u015b\u0107: autentyczne jest to, co jest sp\u00f3jne, co jest zgodne ze \u015brodowiskiem i naukami Jezusa (np. przypowie\u015bci i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa).<\/li>\n\n\n\n<li>Konieczne wyja\u015bnienie: na przyk\u0142ad \"ogromna\" osobowo\u015b\u0107 Jezusa wyja\u015bnia ca\u0142\u0105 seri\u0119 niezrozumia\u0142ych w inny spos\u00f3b wydarze\u0144 i zachowa\u0144 (jego si\u0142a, autorytet, charyzma wywierana na t\u0142umy itp.).<\/li>\n\n\n\n<li>Styl Jezusa: po\u0142\u0105czenie majestatu i pokory, dobroci i absolutnej sp\u00f3jno\u015bci, bez hipokryzji i bez sprzeczno\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne, bardziej literackie i redakcyjne kryteria:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Badanie form literackich (\"Formgeschichte\"), oparte na analizie literackiej Ewangelii, w celu okre\u015blenia \"Sitz im leben\", tj. \u017cycia spo\u0142eczno\u015bci, w kt\u00f3rej powsta\u0142y, w celu \"wcielenia\" istnienia Jezusa w konkretnym, \u017cywym kontek\u015bcie.<\/li>\n\n\n\n<li>Badanie pisemnych i ustnych tradycji (\"Traditiongeschichte\"), kt\u00f3re poprzedzaj\u0105 Ewangelie, w celu por\u00f3wnania ich z Ewangeliami.<\/li>\n\n\n\n<li>Studium kryteri\u00f3w pisania ewangelist\u00f3w (\"Redaktiongeschichte\"), kt\u00f3re bada, w jaki spos\u00f3b ka\u017cdy ewangelista zbiera\u0142 dane, a nast\u0119pnie zapisywa\u0142 je, organizuj\u0105c je zgodnie z okre\u015blonymi potrzebami, takimi jak g\u0142oszenie konkretnej spo\u0142eczno\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Semityzm i analiza filologiczna<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W pierwszych wiekach ery chrze\u015bcija\u0144skiej co najmniej dwie kanoniczne Ewangelie zosta\u0142y napisane w j\u0119zyku semickim (hebrajskim lub aramejskim). Jednak a\u017c do Erazma z Rotterdamu (1518) pami\u0119\u0107 o tej starszej warstwie zosta\u0142a utracona, \"ukryta\" pod j\u0119zykiem greckim, w kt\u00f3rym teksty zosta\u0142y nam przekazane. Od tego czasu wsp\u00f3\u0142czesne badania filologiczne umo\u017cliwi\u0142y rekonstrukcj\u0119 \u015blad\u00f3w pierwotnej struktury semickiej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u015alady te, znane jako \"semityzmy\", s\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju (zapo\u017cyczenia, sk\u0142adnia, styl, s\u0142ownictwo itp.). Jean Carmignac, dzi\u0119ki swoim studiom nad j\u0119zykiem Qumran i dzie\u0142ami \u017cydowskich mistrz\u00f3w tzw. okresu mi\u0119dzytestamentalnego, doszed\u0142 do wniosku, \u017ce Ewangelie synoptyczne, w szczeg\u00f3lno\u015bci Marka i Mateusza, musia\u0142y zosta\u0107 napisane najpierw w j\u0119zyku hebrajskim (a nie aramejskim), a nast\u0119pnie przet\u0142umaczone na j\u0119zyk grecki. Podczas ponownego t\u0142umaczenia tekstu greckiego na hebrajski pojawiaj\u0105 si\u0119 asonanse, rymy i struktury poetyckie, kt\u00f3rych nie ma w greckiej prozie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przyspieszy\u0142oby to datowanie Ewangelii o co najmniej dwie dekady, przybli\u017caj\u0105c je jeszcze bardziej do opisywanych wydarze\u0144 i bezpo\u015brednich \u015bwiadk\u00f3w. Umieszcza to r\u00f3wnie\u017c Jezusa (a uczeni tacy jak John W. Wenham i kilku izraelskich uczonych \u017cydowskich, w tym David Flusser, nalegaj\u0105 na to) w kontek\u015bcie bardziej zgodnym z \u00f3wczesnym \u015brodowiskiem \u017cydowskim, co potwierdzaj\u0105 r\u0119kopisy z Qumran.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przyjrzyjmy si\u0119 kilku przyk\u0142adom semityzm\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy czytamy w Ewangeliach, \u017ce Jezus mia\u0142 braci, termin \"brat\", greckie \"\u03b1\u03b4\u03b5\u03bb\u03c6\u03cc\u03c2\" (\"adelph\u00f3s\") t\u0142umaczy hebrajskie i aramejskie \"\u05d0\u05b8\u05d7\" (a\u1e25), przez kt\u00f3re jednak w sensie semickim rozumie si\u0119 nie tylko \"germa\u0144skich\" braci, ale tak\u017ce \"jednostronnych\" braci, kuzyn\u00f3w, krewnych w og\u00f3le, cz\u0142onk\u00f3w tego samego klanu, plemienia lub ludu. Nawet we wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zyku hebrajskim nie ma terminu okre\u015blaj\u0105cego kuzyna: jest on po prostu nazywany \"synem wuja\".<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Albo znowu (Mt 3, 9): \"Powiadam wam, \u017ce z tych kamieni mo\u017ce B\u00f3g wzbudzi\u0107 Abrahamowi prawdziwe dzieci\".<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">po grecku: \"\u03bb\u03ad\u03b3\u03c9 \u03b3\u1f70\u03c1 \u1f51\u03bc\u1fd6\u03bd \u1f45\u03c4\u03b9 \u03b4\u03cd\u03bd\u03b1\u03c4\u03b1\u03b9 \u1f41 \u03b8\u03b5\u1f78\u03c2 \u1f10\u03ba \u03c4\u1ff6\u03bd \u03bb\u03af\u03b8\u03c9\u03bd \u03c4\u03bf\u03cd\u03c4\u03c9\u03bd \u1f10\u03b3\u03b5\u1fd6\u03c1\u03b1\u03b9 \u03c4\u03ad\u03ba\u03bd\u03b1 \u03c4\u1ff7 \u1f08\u03b2\u03c1\u03b1\u03ac\u03bc\"; \"<em>Lego gar hym\u00ecn oti dynatai o Theos ek ton lithon touton egeirai tekna to Abraam\".<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W j\u0119zyku hebrajskim (mo\u017cliwe t\u0142umaczenie): \"\u05d0\u05dc\u05d5\u05d4\u05d9\u05dd \u05d9\u05db\u05d5\u05dc \u05dc\u05e2\u05e9\u05d5\u05ea \u05de\u05df \u05d4\u05d0\u05d1\u05e0\u05d9\u05dd \u05d4\u05d0\u05dc\u05d4 \u05d1\u05e0\u05d9\u05dd \u05dc\u05d0\u05d1\u05e8\u05d4\"; \"<em>Elohim yakh\u00f2l la'as\u00f2t min ha-<\/em><strong><em>aban\u00ecm<\/em><\/strong><em> ha-'ele <\/em><strong><em>ban\u00ecm<\/em><\/strong><em> le-Avrah\u00e0m\".<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jak wida\u0107, tylko w wersji hebrajskiej wyst\u0119puje asonans mi\u0119dzy terminem \"synowie\" (\"ban\u00ecm\") a terminem kamienie (\"aban\u00ecm\"). I nie tylko to: ta gra na rymuj\u0105cych si\u0119 s\u0142owach doskonale pasuje do techniki przekazywania nauk opartych na asonansie, aliteracji, przypowie\u015bciach, oksymoronach i zestawieniach (s\u0142ynny wielb\u0142\u0105d przechodz\u0105cy przez ucho igielne) u\u017cywanych przez Tanna\u00ecm, aby ich maksymy zapada\u0142y w pami\u0119\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Podany przyk\u0142ad mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c obecny w j\u0119zyku aramejskim (\"kamienie\": 'ebnaya; \"synowie\": banaya), ale wiele z nich wyst\u0119puje tylko w j\u0119zyku hebrajskim.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Por \u00abcanon b\u00edblico\u00bb se entienden los libros reconocidos como textos sagrados por la Iglesia. El t\u00e9rmino deriva del griego \u03ba\u03b1\u03bd\u03ce\u03bd (\u201ckanon\u201d, \u00abca\u00f1a\u00bb o \u00abpalo recto\u00bb) e indicaba primero una unidad de medida, luego, por extensi\u00f3n, pas\u00f3 a definir un cat\u00e1logo oficial, un modelo. \u00bfPor qu\u00e9 existen esos libros en el canon del Nuevo Testamento de [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2244,"featured_media":12302,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[537],"tags":[811],"class_list":["post-49577","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-recursos","tag-biblia"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.5 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Jes\u00fas y el canon b\u00edblico<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Por &quot;canon b\u00edblico&quot; se entienden los libros reconocidos como textos sagrados por la Iglesia, tras a\u00f1os de estudio e investigaci\u00f3n.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/jezus-i-kanon-biblijny\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Jes\u00fas y el canon b\u00edblico\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Por &quot;canon b\u00edblico&quot; se entienden los libros reconocidos como textos sagrados por la Iglesia, tras a\u00f1os de estudio e investigaci\u00f3n.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/jezus-i-kanon-biblijny\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Omnes\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-06-12T04:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/samantha-sophia-NaWKMlp3tVs-unsplash.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"526\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Gerardo Ferrara\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Gerardo Ferrara\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"7 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"NewsArticle\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/jesus-y-el-canon-biblico\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/jesus-y-el-canon-biblico\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Gerardo Ferrara\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/140e4977e303b34962108a5cf234e1d9\"},\"headline\":\"Jes\u00fas y el canon b\u00edblico\",\"datePublished\":\"2025-06-12T04:00:00+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/jesus-y-el-canon-biblico\\\/\"},\"wordCount\":1404,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/jesus-y-el-canon-biblico\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/05\\\/samantha-sophia-NaWKMlp3tVs-unsplash.jpg\",\"keywords\":[\"Biblia\"],\"articleSection\":[\"Recursos\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"WebPage\",\"ItemPage\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/jesus-y-el-canon-biblico\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/jesus-y-el-canon-biblico\\\/\",\"name\":\"Jes\u00fas y el canon b\u00edblico\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/jesus-y-el-canon-biblico\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/jesus-y-el-canon-biblico\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/05\\\/samantha-sophia-NaWKMlp3tVs-unsplash.jpg\",\"datePublished\":\"2025-06-12T04:00:00+00:00\",\"description\":\"Por \\\"canon b\u00edblico\\\" se entienden los libros reconocidos como textos sagrados por la Iglesia, tras a\u00f1os de estudio e investigaci\u00f3n.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/jesus-y-el-canon-biblico\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/jesus-y-el-canon-biblico\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/jesus-y-el-canon-biblico\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/05\\\/samantha-sophia-NaWKMlp3tVs-unsplash.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/05\\\/samantha-sophia-NaWKMlp3tVs-unsplash.jpg\",\"width\":920,\"height\":526,\"caption\":\"nino biblia\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/recursos\\\/jesus-y-el-canon-biblico\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Jes\u00fas y el canon b\u00edblico\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"name\":\"Omnes\",\"description\":\"Informaci\u00f3n de la Iglesia y la sociedad\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Omnes\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#organization\",\"name\":\"Omnes\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/12\\\/logo_omnes_negro.png\",\"width\":15524,\"height\":3000,\"caption\":\"Omnes\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/140e4977e303b34962108a5cf234e1d9\",\"name\":\"Gerardo Ferrara\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/04\\\/GF-100x100.jpg\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/04\\\/GF-100x100.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/04\\\/GF-100x100.jpg\",\"caption\":\"Gerardo Ferrara\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/www.omnesmag.com\\\/pl\\\/author\\\/gerardo-ferrara\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Jezus i kanon biblijny","description":"Kanon biblijny\" oznacza ksi\u0119gi uznane przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 za \u015bwi\u0119te teksty po latach studi\u00f3w i bada\u0144.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/jezus-i-kanon-biblijny\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Jes\u00fas y el canon b\u00edblico","og_description":"Por \"canon b\u00edblico\" se entienden los libros reconocidos como textos sagrados por la Iglesia, tras a\u00f1os de estudio e investigaci\u00f3n.","og_url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/zasoby\/jezus-i-kanon-biblijny\/","og_site_name":"Omnes","article_published_time":"2025-06-12T04:00:00+00:00","og_image":[{"width":920,"height":526,"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/samantha-sophia-NaWKMlp3tVs-unsplash.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Gerardo Ferrara","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Gerardo Ferrara","Szacowany czas czytania":"7 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"NewsArticle","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/jesus-y-el-canon-biblico\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/jesus-y-el-canon-biblico\/"},"author":{"name":"Gerardo Ferrara","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/140e4977e303b34962108a5cf234e1d9"},"headline":"Jes\u00fas y el canon b\u00edblico","datePublished":"2025-06-12T04:00:00+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/jesus-y-el-canon-biblico\/"},"wordCount":1404,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/jesus-y-el-canon-biblico\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/samantha-sophia-NaWKMlp3tVs-unsplash.jpg","keywords":["Biblia"],"articleSection":["Recursos"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["WebPage","ItemPage"],"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/jesus-y-el-canon-biblico\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/jesus-y-el-canon-biblico\/","name":"Jezus i kanon biblijny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/jesus-y-el-canon-biblico\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/jesus-y-el-canon-biblico\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/samantha-sophia-NaWKMlp3tVs-unsplash.jpg","datePublished":"2025-06-12T04:00:00+00:00","description":"Kanon biblijny\" oznacza ksi\u0119gi uznane przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 za \u015bwi\u0119te teksty po latach studi\u00f3w i bada\u0144.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/jesus-y-el-canon-biblico\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/jesus-y-el-canon-biblico\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/jesus-y-el-canon-biblico\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/samantha-sophia-NaWKMlp3tVs-unsplash.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/samantha-sophia-NaWKMlp3tVs-unsplash.jpg","width":920,"height":526,"caption":"nino biblia"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/recursos\/jesus-y-el-canon-biblico\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/www.omnesmag.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Jes\u00fas y el canon b\u00edblico"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#website","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","name":"Omnes","description":"Informacje o ko\u015bciele i spo\u0142ecze\u0144stwie","publisher":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization"},"alternateName":"Omnes","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.omnesmag.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#organization","name":"Omnes","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo_omnes_negro.png","width":15524,"height":3000,"caption":"Omnes"},"image":{"@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/#\/schema\/person\/140e4977e303b34962108a5cf234e1d9","name":"Gerardo Ferrara","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/GF-100x100.jpg","url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/GF-100x100.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.omnesmag.com\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/GF-100x100.jpg","caption":"Gerardo Ferrara"},"url":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/author\/gerardo-ferrara\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49577","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2244"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=49577"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49577\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49661,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49577\/revisions\/49661"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12302"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=49577"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=49577"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.omnesmag.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=49577"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}