Z Ewangelii wiemy, \u017ce Salome by\u0142a \u017con\u0105 Zebedeusza, rybaka znad jeziora Genezaret, matk\u0105 dw\u00f3ch aposto\u0142\u00f3w, Jakuba i Jana, faworyt\u00f3w Pana, \u017ce by\u0142a na Kalwarii i \u017ce w poranek zmartwychwstania uda\u0142a si\u0119 do grobu wraz z innymi kobietami, aby zabalsamowa\u0107 cia\u0142o Jezusa. Co wi\u0119cej, powiedziano nam, \u017ce mia\u0142a czelno\u015b\u0107 prosi\u0107 Jezusa, aby jej synowie zasiedli w Jego kr\u00f3lestwie, jeden po Jego prawicy, a drugi po Jego lewicy. Co wi\u0119cej, mog\u0142a by\u0107 siostr\u0105 Dziewicy Maryi, tytu\u0142, kt\u00f3ry kwestionuje z Mari\u0105 z Cleophas. W tej kwestii nie mamy wystarczaj\u0105cej dokumentacji, aby udzieli\u0107 ostatecznej odpowiedzi, mo\u017cemy co najwy\u017cej wysun\u0105\u0107 pewne przypuszczenia co do jej zgodno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n
W Ewangelii Jana 19, 25 czytamy, \u017ce \"przy krzy\u017cu Jezusa sta\u0142a matka jego i siostra matki jego, Maria, \u017cona Klopasa, i Maria Magdalena\". Jako r\u00f3wnoleg\u0142e miejsca w synoptykach mamy na Kalwarii, wed\u0142ug Mateusza 27, 56: \"Maria Magdalena, Maria, matka Jakuba i J\u00f3zefa, i matka syn\u00f3w Zebedeusza\"; i wed\u0142ug Marka 15, 40: \"Maria Magdalena i Maria, matka Jakuba Mniejszego i J\u00f3zefa, i Salome\". <\/p>\n\n\n\n
Wszyscy oni, jako obecni na Kalwarii, wymieniaj\u0105 Mari\u0119 Magdalen\u0119. Z drugiej strony, powszechne jest uto\u017csamianie Marii, \u017cony Klopasa, z Mari\u0105, matk\u0105 Jakuba i J\u00f3zefa, a tak\u017ce Salome z matk\u0105 syn\u00f3w Zebedeusza. Z drugiej strony, matka Jezusa nie jest wspomniana w synoptykach i pojawia si\u0119 tylko w Jana 19, 25, bez wymieniania jej imienia. <\/p>\n\n\n\n
Powstaje pytanie, kim jest \"siostra jej matki\", poniewa\u017c nie ma wzmianki o tym, \u017ce Maria mia\u0142a siostr\u0119. U\u017cyty grecki termin to adelph\u00e8<\/em>Termin \"brat\" jest u\u017cywany do okre\u015blenia przyrodniej siostry tych samych rodzic\u00f3w lub tylko jednego rodzica. Jednak w biblijnej grece mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c oznacza\u0107 bliskiego krewnego, poniewa\u017c w j\u0119zyku aramejskim termin \"brat\" ma wi\u0119ksze rozszerzenie j\u0119zykowe ni\u017c w j\u0119zyku greckim, wi\u0119c mo\u017cliwy by\u0142by prosty zwi\u0105zek pokrewie\u0144stwa. A tak\u017ce, ile kobiet jest wymienionych w tek\u015bcie Jana, cztery czy trzy? U Mateusza i Marka mamy trzy kobiety, ale \u017cadna z nich nie wymienia matki Jezusa. A je\u015bli siostr\u0105 matki Jezusa by\u0142a Salome, dlaczego Jan pomija jej imi\u0119?<\/p>\n\n\n\n Podsumowuj\u0105c, z lektury Ewangelii wynika, \u017ce Jezusowi podczas ukrzy\u017cowania towarzyszy\u0142a grupa kobiet, kt\u00f3re pod\u0105\u017ca\u0142y za nim z Galilei, w tym jego matka i trzy inne: Maria Magdalena, Maria z Clopas i Salome. T\u0105, o kt\u00f3rej Jan wspomina jako o \"siostrze jego matki\", mo\u017ce by\u0107 Salome lub Maria z Clopas. <\/p>\n\n\n\n W komentarzach egzegetycznych do Jana 19:25 cz\u0119sto sugeruje si\u0119 dwa mo\u017cliwe odczytania, nie sk\u0142aniaj\u0105c si\u0119 ku \u017cadnemu z nich. Jedno z nich mog\u0142oby brzmie\u0107: \"Przy krzy\u017cu Jezusa sta\u0142y matka jego i siostra matki jego, Maria, \u017cona Klopasa, i Maria Magdalena\", czyli cztery kobiety. Albo trzy kobiety: \"przy krzy\u017cu Jezusa sta\u0142y matka jego i siostra matki jego, Maria, \u017cona Klopasa i Maria Magdalena\". Oba odczytania tekstu by\u0142yby prawid\u0142owe. Je\u015bli przyjmiemy pierwsze z nich, jednog\u0142o\u015bnie stwierdzimy, \u017ce t\u0105 bezimienn\u0105 kobiet\u0105 mo\u017ce by\u0107 Salome, matka \"umi\u0142owanego ucznia\". Zgodnie z drugim, Maria z Clopas by\u0142aby pierwsz\u0105 kuzynk\u0105 lub szwagierk\u0105 Dziewicy Maryi.<\/p>\n\n\n\n \"Na stronie<\/em> Biblia Jerozolimska<\/em>\"Autor jedynie zauwa\u017ca w przypisie, \u017ce siostr\u0105 Marii by\u0142aby \"albo Salome, matka syn\u00f3w Zebedeusza, albo, \u0142\u0105cz\u0105c to okre\u015blenie z tym, kt\u00f3re nast\u0119puje, \"Maria, \u017cona Klopasa\".<\/p>\n\n\n\n W \"Komentarz do Pisma \u015awi\u0119tego Verbum Dei\".<\/em> Jana 19, 25 czytamy: \"bilans tego wst\u0119pnego wyliczenia prowadzi nas do wyr\u00f3\u017cnienia nie trzech, ale czterech kobiet przy krzy\u017cu Jezusa. Kwesti\u0105 sporn\u0105 jest to, czy \"siostr\u0105 jego matki\" jest Maria z Clopas, czy inna kuzynka naszej Pani. Og\u00f3lne upodobanie Jana do anonimowo\u015bci i pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci sugerowa\u0142oby, \u017ce je\u015bli to drugie, powinni\u015bmy uto\u017csamia\u0107 j\u0105 z Salome, jego w\u0142asn\u0105 matk\u0105, kt\u00f3ra z pewno\u015bci\u0105 by\u0142a tego dnia na Kalwarii.<\/p>\n\n\n\n W S\u0142ownik egzegetyczny Nowego Testamentu<\/em>W glosie \"Salome\" napisano: \"wywnioskowano, \u017ce Salome by\u0142a \u017con\u0105 Zebedeusza (por. Mt 20, 29). Czasami jest r\u00f3wnie\u017c uto\u017csamiana z siostr\u0105 matki Jezusa (por. J 19, 25)\". <\/p>\n\n\n\n M. Rey Mart\u00ednez, w \"Aposto\u0142 Jakub i Dziewica Maryja<\/em>\"m\u00f3wi nam, \u017ce opinie egzeget\u00f3w s\u0105 podzielone. Tak wi\u0119c J. Leal, po utrzymaniu, \u017ce \"siostra Maryi\" zosta\u0142a zidentyfikowana z Salome, teraz optuje za Mari\u0105 z Cleophas, podczas gdy ojciec Lagrange, po d\u0142ugim wahaniu, decyduje si\u0119 na Salome. Dla innych jest to kwestia nierozwi\u0105zywalna, poniewa\u017c tekst \u015bw. Jana jest niejednoznaczny. Dla Reya Martineza fakt, \u017ce cytowana jest Salome, jest kluczem do zrozumienia dw\u00f3ch fragment\u00f3w Ewangelii, a mianowicie pro\u015bby Salome w imieniu jej dzieci i przekazania jej matki aposto\u0142owi Janowi na krzy\u017cu. W \"Salome, w czasach Chrystusa<\/em>\"J. Fern\u00e1ndez Lago potwierdza t\u0119 opini\u0119, poniewa\u017c rzuca \u015bwiat\u0142o na czytanie tych fragment\u00f3w, dla kt\u00f3rych trudno by\u0142oby znale\u017a\u0107 inne wiarygodne wyja\u015bnienie, tak \u017ce je\u015bli nie mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o pewno\u015bci, mo\u017cemy przynajmniej m\u00f3wi\u0107 o bardzo du\u017cym prawdopodobie\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n W przypisie do tego tekstu Janowego, G. Ricciotti, w jego \"\u017bycie Jezusa Chrystusa<\/em>\"Lista obejmuje cztery lub trzy kobiety, tj. czy Mari\u0119 (\u017con\u0119) Kleofasa nale\u017cy uzna\u0107 za kontynuacj\u0119 poprzedniej listy, czy te\u017c nie. siostra jego matki<\/em>lub czy oznacza inn\u0105 kobiet\u0119. Stara wersja syryjska wymienia tutaj cztery kobiety, co wydaje si\u0119 bardziej prawdopodobne, mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce Maria z Clopas, gdyby by\u0142a siostr\u0105 matki Jezusa, mia\u0142aby takie samo imi\u0119 jak ona\". M. Rey Mart\u00ednez r\u00f3wnie\u017c jest tego zdania, argumentuj\u0105c, \u017ce rytmiczna konstrukcja Jana 19, 25 wymaga struktury od dw\u00f3ch do dw\u00f3ch kobiet, pierwszej bezimiennej, drugiej z jej imieniem, aby nie zosta\u0142a skr\u00f3cona.<\/p>\n\n\n\n W literaturze katolickiej, gdy mowa o Salome lub jej dzieciach, nierzadko wspomina si\u0119 o mo\u017cliwo\u015bci, \u017ce byli oni spokrewnieni z Jezusem. Encyklopedia religii katolickiej<\/em>w g\u0142osach \"Salome\" i \"Krewni Naj\u015bwi\u0119tszej Dziewicy\". Jednak w g\u0142osach \"Jakub\" i \"Jan\" w tym samym dziele nic nie m\u00f3wi si\u0119 o takiej mo\u017cliwo\u015bci. Podobnie w Chrze\u015bcija\u0144stwo i jego bohaterowie<\/em>\", kt\u00f3ry zawiera kr\u00f3tki przegl\u0105d \u015bwi\u0119tych tamtych czas\u00f3w, w odniesieniu do Salome, m\u00f3wi nam, \u017ce \"by\u0142a ona blisk\u0105 krewn\u0105 Naj\u015bwi\u0119tszej Dziewicy i \u017con\u0105 Zebedeusza, a z jej ma\u0142\u017ce\u0144stwa z nim urodzili si\u0119 aposto\u0142owie Jakub i Jan, r\u00f3wnie\u017c krewni, a wi\u0119c wed\u0142ug krwi, Boskiego Zbawiciela \u015bwiata\". Jana, 27 grudnia, komentuje, \u017ce \"Salome mia\u0142a bliskie wi\u0119zy pokrewie\u0144stwa z rodzin\u0105 Jezusa, a Jan mia\u0142 zaszczyt by\u0107, wed\u0142ug cia\u0142a, kuzynem Jezusa. Tak przynajmniej twierdzi wielu ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a\". Z drugiej strony, w \u015bwi\u0119to \u015bw. Jakuba Wi\u0119kszego, wszelkie odniesienia do tego pokrewie\u0144stwa s\u0105 pomijane.<\/p>\n\n\n\n G\u0142os \"Jan Aposto\u0142\" w Wikipedii (18.07.2025) zwraca uwag\u0119, \u017ce z tekstu Jana 19, 25 wynika pytanie, kto by\u0142 \"siostr\u0105 jego matki\". Raymond E. Brown w swojej pracy \u015amier\u0107 Mesjasza,<\/em> oferuje tabel\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 kobiet, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 w scenie ukrzy\u017cowania w r\u00f3\u017cnych ewangeliach, z kt\u00f3rej mo\u017cna wywnioskowa\u0107, \u017ce Salome by\u0142a nie tylko matk\u0105 aposto\u0142\u00f3w Jakuba i Jana, ale tak\u017ce siostr\u0105 matki Jezusa. Jednak sam Brown i inni autorzy wskazuj\u0105, \u017ce ryzyko przesadzenia z takim wnioskiem jest oczywiste. Interpretacja ta, jak dodaje, wyja\u015bnia\u0142aby z czysto ludzkiego punktu widzenia, dlaczego Jezus mia\u0142by powierzy\u0107 opiek\u0119 nad swoj\u0105 matk\u0105 aposto\u0142owi. Podj\u0119to wiele interwencji przeciwko tej identyfikacji, prawie tyle, ilu uczonych je zbada\u0142o, co nie jest rzadko\u015bci\u0105 w badaniach biblijnych. Za Brownem wysuwa si\u0119 r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce Zebedeusz pochodzi\u0142 z rodziny kap\u0142a\u0144skiej, w\u0142a\u015bciciela firmy rybackiej, kt\u00f3ra dostarcza\u0142a ryby rodzinom z okolic \u015awi\u0105tyni w Jerozolimie, a tak\u017ce z dom\u00f3w Annasza i Kajfasza, z kt\u00f3rymi Jan by\u0142 dobrze zaznajomiony. Tak wi\u0119c Maria, matka Jezusa, by\u0142aby spokrewniona z Salome, matk\u0105 Jakuba i Jana, oraz z El\u017cbiet\u0105, matk\u0105 Jana Chrzciciela, z kt\u00f3rych wszystkie by\u0142y potomkiniami Aarona. <\/p>\n\n\n\n Je\u015bli chodzi o to, czy w Ewangelii Jana wskazane s\u0105 cztery czy trzy kobiety, mo\u017cliwe s\u0105 oba rozwi\u0105zania: albo mamy cztery kobiety, kt\u00f3re by\u0142yby matk\u0105 Jezusa, o kt\u00f3rej nie wspominaj\u0105 synoptycy, plus trzy wspomniane przez Mateusza i Marka, tak \u017ce \"siostr\u0105 jego matki\", kt\u00f3rej imi\u0119 nie jest podane, by\u0142aby Salome, albo tylko trzy, je\u015bli Jan w og\u00f3le pomija obecno\u015b\u0107 swojej matki, tak \u017ce tytu\u0142 \"siostra Marii\" musia\u0142by by\u0107 zastosowany do Marii z Clopas. Fakt, \u017ce Jan nie wspomina imienia swojej matki, by\u0142by zgodny z tym, \u017ce zawsze pomija swoje w\u0142asne, odnosz\u0105c si\u0119 do siebie jako \"ucznia\" (por. J 1, 35; 2, 2; 13, 23; 18, 15; 19, 26-27; 20, 2 i 20, 8). <\/p>\n\n\n\n Mogliby\u015bmy d\u0142ugo rozwodzi\u0107 si\u0119 nad wyja\u015bnieniami r\u00f3\u017cnych komentator\u00f3w, tych, kt\u00f3rzy nie zajmowali si\u0119 tym tematem, a kt\u00f3rzy stanowi\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107, tych, kt\u00f3rzy zwi\u0119\u017ale go wyja\u015bnili, oraz tych, kt\u00f3rzy wyrazili swoj\u0105 opini\u0119 w takim czy innym sensie, ale zawsze wyra\u017caj\u0105c otwarto\u015b\u0107 pytania, bez udzielania rozstrzygaj\u0105cej odpowiedzi. Wystarczy powiedzie\u0107.<\/p>\n\n\n\n Tradycja pierwszych wiek\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a nie zwraca uwagi na Salome, matk\u0119 Jakuba, ani na mo\u017cliwy zwi\u0105zek jej dzieci z Jezusem. Nast\u0105pi\u0142 jednak wa\u017cny zwrot wok\u00f3\u0142 postaci Marii z Kleofasa, gdy wiara ludu chrze\u015bcija\u0144skiego odkry\u0142a, w mocniejszym \u015bwietle, wieczne dziewictwo Maryi Dziewicy, tak \u017ce trzeba by\u0142o poda\u0107 wyja\u015bnienie dla r\u00f3\u017cnych fragment\u00f3w Ewangelii, w kt\u00f3rych matka Jezusa pojawia si\u0119 ze swoimi bra\u0107mi, kt\u00f3re w j\u0119zyku greckim s\u0105 opisane terminem adelphoi, <\/em>kt\u00f3ry oznacza rodze\u0144stwo tych samych rodzic\u00f3w lub co najwy\u017cej tego samego rodzica, chocia\u017c w j\u0119zyku hebrajskim i aramejskim termin \"kuzyn\" nie istnieje jako termin pokrewie\u0144stwa, wi\u0119c u\u017cywa si\u0119 og\u00f3lnego g\u0142osu \"brat\". Pytanie brzmia\u0142o, kim byli rodzice braci Jezusa?<\/p>\n\n\n\n Pierwszym wyja\u015bnieniem by\u0142o przypisanie tego rodze\u0144stwa Jezusa poprzedniemu ma\u0142\u017ce\u0144stwu J\u00f3zefa, kt\u00f3ry owdowia\u0142 po urodzeniu kilku syn\u00f3w i c\u00f3rek, przed zar\u0119czynami z Mari\u0105, ju\u017c jako stary cz\u0142owiek, jak podaj\u0105 apokryficzne ewangelie o niemowl\u0119ctwie Pana, pocz\u0105wszy od Protoewangelia Jakuba<\/em>W \u015blad za tym poszli liczni autorzy ko\u015bcielni oraz ko\u015bcio\u0142y bizantyjskie i wschodnie. St\u0105d wywodzi si\u0119 tradycyjna posta\u0107 \u015bw. J\u00f3zefa, starca, w obrazowych przedstawieniach Narodzenia Jezusa.<\/p>\n\n\n\n Byli te\u017c tacy, kt\u00f3rzy po prostu twierdzili, \u017ce bracia Jezusa byli dzie\u0107mi J\u00f3zefa i Marii, poniewa\u017c Ewangelie zawsze wspominaj\u0105, \u017ce byli u jego boku. Helwidiusz, autor z IV wieku, by\u0142 tego zdania. W odpowiedzi \u015bw. Hieronim napisa\u0142 Przeciwko Helwidiuszowi<\/em> w obronie wieczystego dziewictwa Dziewicy, argumentuj\u0105c, \u017ce w biblijnej grece mo\u017cna to przet\u0142umaczy\u0107 jako adelphoi <\/em>r\u00f3wnie\u017c jako bliscy krewni, dochodz\u0105c do wniosku, \u017ce \"bracia Jezusa\", Jakub, Szymon, Juda i J\u00f3zef, byli synami Marii z Klopasa, kt\u00f3ra wed\u0142ug Jana 19:25 by\u0142a siostr\u0105 matki Jezusa. Aby wzmocni\u0107 to pokrewie\u0144stwo, mamy nawet, \u017ce w Ewangelia pseudo-Mateusza<\/em><\/a>prawdopodobnie napisany w VII wieku, stwierdza si\u0119, \u017ce Maria z Cleophas by\u0142a c\u00f3rk\u0105 ten<\/a> oraz Ana<\/a>Matka Maryi, kt\u00f3ra po owdowieniu przez \u015bw. Joachima wysz\u0142a ponownie za m\u0105\u017c. <\/p>\n\n\n\n Inni widzieli rozwi\u0105zanie inn\u0105 drog\u0105, opieraj\u0105c si\u0119 na fakcie, \u017ce r\u00f3\u017cni autorzy, tacy jak Hegesippus, cytowani przez Euzebiusza z Cezarei w jego Historii ko\u015bcielnej, stwierdzaj\u0105, \u017ce Kleofas by\u0142 bratem J\u00f3zefa, a zatem pokrewie\u0144stwo jego dzieci z Jezusem odbywa\u0142oby si\u0119 na drodze ojcowskiej. Tak wi\u0119c Maria, matka Jakuba i J\u00f3zefa, o kt\u00f3rej m\u00f3wi\u0105 Mateusz i Marek, a kt\u00f3r\u0105 uto\u017csamiamy z Mari\u0105, \u017con\u0105 Kleofasa, by\u0142aby szwagierk\u0105 Marii, matki Jezusa. Jest to dominuj\u0105ce stanowisko w tradycji katolickiej. Zgodnie z tym wyja\u015bnieniem wyra\u017cenie \"siostra jego matki\" w Jana 19:25 mo\u017ce by\u0107 zastosowane do Marii z Clopas, b\u0119d\u0105cej jego szwagierk\u0105, ze wzgl\u0119du na ambiwalencj\u0119 semickich wyra\u017ce\u0144 \u015brodowiska rodzinnego.<\/p>\n\n\n\n Z powy\u017cszego mo\u017cemy wywnioskowa\u0107, \u017ce nie ma \u017cadnych argument\u00f3w dowodowych, aby potwierdzi\u0107, \u017ce Maria i Salome by\u0142y spokrewnione, poniewa\u017c nie jest to wyra\u017anie stwierdzone ani w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym, ani w tradycji. Jednak fakt, \u017ce Salome by\u0142a krewn\u0105 Marii, a zatem Jakub i Jan r\u00f3wnie\u017c byli spokrewnieni z Jezusem, rzuci\u0142by \u015bwiat\u0142o na r\u00f3\u017cne fakty opisane w Ewangeliach:<\/p>\n\n\n\n Z pewno\u015bci\u0105 nie mo\u017cemy powiedzie\u0107 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105, \u017ce Salome by\u0142a siostr\u0105 Marii, rozumian\u0105 jako bliska krewna, a jej synowie Jakub i Jan byli zatem synami Jezusa. Gdyby jednak tak by\u0142o, cytowane teksty zosta\u0142yby podkre\u015blone w szczeg\u00f3lnym \u015bwietle, kt\u00f3re pomog\u0142oby nam je lepiej zrozumie\u0107, jak elementy uk\u0142adanki, kt\u00f3re idealnie do siebie pasuj\u0105, aby da\u0107 nam obraz, w kt\u00f3rym wszystkie elementy da\u0142yby nam sp\u00f3jn\u0105 wizj\u0119 ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W ka\u017cdym razie kwestia pokrewie\u0144stwa z Jezusem \"syn\u00f3w gromu\" nie by\u0142a szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ca dla wczesnej wsp\u00f3lnoty chrze\u015bcija\u0144skiej, kt\u00f3ra nic nam o tym nie m\u00f3wi. Z drugiej strony Ewangelie pokazuj\u0105, kim s\u0105 prawdziwi krewni Jezusa, poniewa\u017c \"kto pe\u0142ni wol\u0119 Ojca mojego, kt\u00f3ry jest w niebie, ten Mi jest bratem, siostr\u0105 i matk\u0105\" (Mt 12:50 i paralele, Mk 3:35 i \u0141k 8:21). Wi\u0119zy cielesne maj\u0105 swoje znaczenie, ale znacznie przewy\u017cszaj\u0105 je wi\u0119zy duchowe, w kt\u00f3rych wszyscy jeste\u015bmy dzie\u0107mi tego samego Ojca oraz bra\u0107mi i siostrami w Jezusie Chrystusie. Nadprzyrodzona wi\u0119\u017a przewy\u017csza wi\u0119\u017a naturaln\u0105, kt\u00f3ra jest kar\u0142owata i ma warto\u015b\u0107 anegdotyczn\u0105 w obliczu rzeczywisto\u015bci wy\u017cszego rz\u0119du.<\/p>\n\n\n\n \u015awi\u0119ta Salomea ma ko\u015bci\u00f3\u0142 w Santiago de Compostela zbudowany w XII wieku ku jej czci jako matki \u015bwi\u0119tego Jakuba Wi\u0119kszego. Jej \u015bwi\u0119to przypada 22 pa\u017adziernika i jest obchodzone z liturgi\u0105 zatwierdzon\u0105 dekretem \u015awi\u0119tej Kongregacji Obrz\u0119d\u00f3w z 28 sierpnia 1762 roku. Teksty liturgiczne nie nawi\u0105zuj\u0105 do mo\u017cliwego zwi\u0105zku mi\u0119dzy Salome i Maryj\u0105, matk\u0105 Jezusa.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" De Salom\u00e9 sabemos por los evangelios que era la esposa de Zebedeo, un patr\u00f3n de pesca del lago de Genesaret, madre de dos ap\u00f3stoles, Santiago y Juan, predilectos del Se\u00f1or, que estuvo en el Calvario y que la ma\u00f1ana de la Resurrecci\u00f3n fue a la tumba, junto con otras mujeres, a embalsamar el cuerpo de […]<\/p>\n","protected":false},"author":2425,"featured_media":51415,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[537],"tags":[],"class_list":["post-51411","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-recursos"],"yoast_head":"\nCo m\u00f3wi\u0105 nam komentatorzy<\/h2>\n\n\n\n
\n
Co m\u00f3wi\u0105 nam \u017ar\u00f3d\u0142a patrystyczne<\/h2>\n\n\n\n
\n
Sp\u00f3jno\u015b\u0107 tego, \u017ce Salome jest krewn\u0105 Maryi<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n