W Dolinie Elqui, na p\u00f3\u0142nocnych ziemiach Chile, niebo w ci\u0105gu dnia jest intensywnie niebieskie. Ju\u017c ciemne, tak suche, z trzystoma jasnymi nocami w roku, niebo jest przejrzyste i wype\u0142nione gwiazdami. Szum rzeki, kt\u00f3ra nadaje nazw\u0119 dolinie, s\u0142ycha\u0107 wyra\u017anie i w przyspieszonym tempie. S\u0142o\u0144ce bije mocno w d\u00f3\u0142, obsypuj\u0105c winoro\u015bl; gwa\u0142towno\u015b\u0107 kamienistych g\u00f3r pozwala na upraw\u0119 ziemi niemal tylko tam, gdzie Elqui zdobywa\u0142a przestrze\u0144. Gabriela Mistral zna\u0142a i g\u0142\u0119boko kocha\u0142a swoj\u0105 ojczyzn\u0119 i jej mieszka\u0144c\u00f3w. Tam te\u017c nauczy\u0142a si\u0119 poznawa\u0107 Boga i podziwia\u0107 Jego dzie\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
10 grudnia 2020 roku minie 75 lat od przyznania Gabrieli Mistral, pierwszej latynoameryka\u0144skiej pisarce Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1945). Jej prace Desolation <\/em>(1922), Czu\u0142o\u015b\u0107<\/em> (1923) y Tala <\/em>(1938) s\u0105 prawdopodobnie tymi, kt\u00f3re przynios\u0142y jej t\u0119 nagrod\u0119. Ib\u00e1\u00f1ez Langlois pisze: \"Niewzruszona modami i manierami, zakorzeniona we w\u0142asnej tradycji - sentymentach biblijnych, poezji kastylijskiej, esencjach wiejskich - ta ma\u0142a p\u00f3\u0142nocna mistrzyni napisa\u0142a jedne z najbardziej przejmuj\u0105cych i czu\u0142ych strof w j\u0119zyku\".<\/em>. A ze swej strony Neruda stwierdzi\u0142 w 1954 r. o. Sonety o \u015bmierci,<\/em> opublikowane czterdzie\u015bci lat wcze\u015bniej: \"Wielko\u015b\u0107 tych kr\u00f3tkich wierszy nie zosta\u0142a w naszym j\u0119zyku przewy\u017cszona. Musimy przej\u015b\u0107 przez wieki poezji, wr\u00f3ci\u0107 do starego Quevedo, odczarowanego i szorstkiego, aby zobaczy\u0107, dotkn\u0105\u0107 i poczu\u0107 j\u0119zyk poetycki o takich wymiarach i twardo\u015bci\".<\/em>. Przepisujemy pierwszy z tych sonet\u00f3w, kt\u00f3ry dobrze ilustruje si\u0142\u0119 ekspresji m\u0142odego Mistrala w wieku 25 lat:<\/p>\n\n\n\n Z lodowatej niszy, w kt\u00f3rej umie\u015bcili ci\u0119 m\u0119\u017cczy\u017ani, Gabriela Mistral urodzi\u0142a si\u0119 w Vicu\u00f1a, na p\u00f3\u0142nocy Chile, w rodzinie o ograniczonych \u015brodkach; wykszta\u0142cenie mia\u0142a bardzo s\u0142abe, ale zasz\u0142a daleko dzi\u0119ki talentowi, wytrwa\u0142ej pracy i pomocy ludzi, kt\u00f3rzy dostrzegli jej warto\u015b\u0107. Mistral zacz\u0119\u0142a uczy\u0107 jako asystentka nauczyciela w wieku 15 lat i kontynuowa\u0142a to przez ca\u0142e swoje \u017cycie w Chile, jednocze\u015bnie zajmuj\u0105c si\u0119 pisaniem. Jej pierwsze teksty pochodz\u0105 z 1904 r., a w 1914 r. zdoby\u0142a Chile National Poetry Prize (Narodow\u0105 Nagrod\u0119 Poetyck\u0105) za swoje Sonety o \u015bmierci<\/em>. W 1922 r. przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Meksyku, by wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 przy meksyka\u0144skiej reformie o\u015bwiaty, a p\u00f3\u017aniej pe\u0142ni\u0142 r\u00f3\u017cne chilijskie funkcje konsularne w r\u00f3\u017cnych krajach Europy i Ameryki. Zmar\u0142 na raka trzustki w Nowym Jorku w 1957 roku w wieku 67 lat. Prawa do swoich utwor\u00f3w przekaza\u0142 na promocj\u0119 dzieci z Montegrande, wioski, w kt\u00f3rej si\u0119 wychowa\u0142.<\/p>\n\n\n\n Dzisiejszy czytelnik jest pod wra\u017ceniem wierszy Gabrieli Mistral nie tylko ich d\u017awi\u0119cznej muzyczno\u015bci, ale tak\u017ce g\u0142\u0119bokiej religijno\u015bci. Poeta mia\u0142 intensywne do\u015bwiadczenie Boga. W Poemat z Chile<\/em>Na przyk\u0142ad, przemierzaj\u0105c d\u0142ug\u0105 geografi\u0119 swojej ojczyzny, kontempluj\u0105c pustynn\u0105 p\u00f3\u0142noc, pisze:<\/p>\n\n\n\n W spragnionych bia\u0142ych ziemiach<\/em> \/ przedmioty do \u015bcierania<\/em> \/ Chrystusy nazywane kaktusami<\/em> \/ ogl\u0105da\u0107 z wieczno\u015bci.<\/em><\/p>\n\n\n\n B\u00f3g jest obecny wsz\u0119dzie, by\u0107 mo\u017ce jako kontrapunkt dla surowo\u015bci \u017cycia, ale tak\u017ce jako ostateczna odpowied\u017a na pi\u0119kno i s\u0142odycz znajduj\u0105ce si\u0119 w naturze. Podobnie jak po latach papie\u017c Franciszek, Mistral by\u0142 g\u0142\u0119boko urzeczony \u015bwiat\u0142em i si\u0142\u0105 \u015bw. Franciszka z Asy\u017cu. Na przyk\u0142ad w Motywy \u015bwi\u0119tego Franciszka<\/em> pami\u0119ta jego g\u0142os:<\/p>\n\n\n\n \"Jak\u017ce m\u00f3wi\u0142by \u015bw. Franciszek! Kto s\u0142ysza\u0142by jego s\u0142owa ociekaj\u0105ce jak owoc, s\u0142odycz\u0105! Kto s\u0142ysza\u0142by je, gdy powietrze pe\u0142ne jest suchych rezonans\u00f3w, jak martwy oset! Ten g\u0142os \u015bw. Franciszka sprawi\u0142, \u017ce krajobraz zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 ku niemu, jak ku obliczu; przyspieszy\u0142 soki w drzewach z mi\u0142o\u015bci\u0105 i sprawi\u0142, \u017ce s\u0142odycz r\u00f3\u017cy rozlu\u017ani\u0142a sw\u00f3j rozkwit. By\u0142a to cicha pie\u015b\u0144, jak pie\u015b\u0144 wody, gdy p\u0142ynie pod ma\u0142ym piaskiem\".<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Gabriela Mistral musia\u0142a zmierzy\u0107 si\u0119 w swoim \u017cyciu z wieloma trudno\u015bciami, m.in. \"suchoty, o kt\u00f3rych m\u00f3wi \u015awi\u0119ty\".<\/em> i o kt\u00f3rych m\u00f3wi, \u017ce s\u0105 \"Najtrudniejsze pokusy<\/em> (Towarzysze \u015awi\u0119tego Franciszka: Bernardo de Quintaval<\/em>). Mo\u017ce dlatego Jego spojrzenie by\u0142o szczeg\u00f3lnie mi\u0142osierne, a stosunek do stworzenia pe\u0142en szacunku jak u pszczo\u0142y: \"Chc\u0119, Franciszku, przej\u015b\u0107 przez takie rzeczy, nie zginaj\u0105c p\u0142atka\".<\/em> (Przysmak<\/em>). Wielbiciel il <\/em>poverello<\/em> Asy\u017cu i gorliwym czytelnikiem jego Ma\u0142e kwiaty<\/em>nale\u017ca\u0142 do Trzeciego Zakonu \u015awi\u0119tego Franciszka. Medal i pergamin przyznaj\u0105cy jej Nagrod\u0119 Nobla przekaza\u0142a w spadku narodowi Chile i znajduj\u0105 si\u0119 one pod opiek\u0105 franciszkan\u00f3w w tym samym muzeum, w kt\u00f3rym przechowywana jest Biblia, kt\u00f3rej u\u017cywa\u0142a, r\u00f3\u017caniec z ceramicznych paciork\u00f3w i metalowych medalik\u00f3w oraz jej rze\u017abiony i polichromowany drewniany krucyfiks z XVIII wieku. Zosta\u0142a pochowana na swoje wyra\u017ane \u017cyczenie w habicie franciszka\u0144skim.<\/p>\n\n\n\n Min\u0119\u0142o siedemdziesi\u0105t pi\u0119\u0107 lat od przyznania temu poecie Nagrody Nobla. Cho\u0107 w ostatnich latach szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 po\u015bwi\u0119ca si\u0119 badaniom innych aspekt\u00f3w jej \u017cycia osobistego, jest to dobra okazja, by ponownie przeczyta\u0107 jej teksty wierszem i proz\u0105, wzruszy\u0107 si\u0119 jej wra\u017cliwo\u015bci\u0105 i wyci\u0105gn\u0105\u0107 wnioski z jej religijno\u015bci po\u0142\u0105czonej \"z bolesn\u0105 t\u0119sknot\u0105 za sprawiedliwo\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105\".<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" En el Valle del Elqui, en las tierras del Norte de Chile, el azul del cielo es intensamente azul durante el d\u00eda. Ya oscuro, tan seco aquello, con sus trescientas noches despejadas al a\u00f1o, el cielo es l\u00edmpido para embeberse de estrellas. El sonido del r\u00edo que da nombre al valle se oye n\u00edtido y […]<\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":7765,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[39],"tags":[594],"class_list":["post-5640","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cultura","tag-libros"],"yoast_head":"\n
Sprowadz\u0119 ci\u0119 na skromn\u0105 i s\u0142oneczn\u0105 ziemi\u0119.
\u017be zasn\u0119 w nim nie wiedzieli ludzie,
i \u017ce musimy \u015bni\u0107 na tej samej poduszce.
Po\u0142o\u017c\u0119 ci\u0119 w s\u0142onecznej krainie z
s\u0142odycz matki dla \u015bpi\u0105cego dziecka,
a ziemia ma sta\u0107 si\u0119 mi\u0119kka jak ko\u0142yska
jak przyjmuj\u0119 twoje cia\u0142o jako dziecko w b\u00f3lu.
Potem posypi\u0119 ziemi\u0105 i r\u00f3\u017canym py\u0142em,
i w niebieskawym, s\u0142abym pyle ksi\u0119\u017cycowym,
lekkie podroby zostan\u0105 uwi\u0119zione.
Odejd\u0119 \u015bpiewaj\u0105c swoj\u0105 pi\u0119kn\u0105 zemst\u0119,
poniewa\u017c do tej ukrytej g\u0142\u0119bi r\u0119ka nikogo nie mo\u017ce dotrze\u0107.
zejdzie na d\u00f3\u0142, by spiera\u0107 si\u0119 o twoj\u0105 garstk\u0119 ko\u015bci!<\/em><\/p>\n\n\n\n