Lekcje J.R.R. Tolkiena na czasy kryzysu

John Ronald Reuel Tolkien (1892-1973), brytyjski, głęboko katolicki autor i profesor języków i literatury starożytnej, potrafił zbudować imponująca mitologiczna “subkreacja”, która stanowi prawdziwą historię zbawienia, z głęboką teologiczną wizją tajemnicy, która ucieleśnia sens świata. Ponowna lektura jego urzekających opowieści o “Śródziemie”, Możemy streścić w czterech głównych cechach powołania i misji, które każdy człowiek jest powołany rozwijać w swoim życiu.

Zaufanie

«Możliwe, że dobrzy ludzie, a nawet święci, mogą znaleźć się pod wpływem złej mocy, zbyt potężnej, by mogli ją pokonać sami. W takim przypadku przyczyna (nie “bohater”) zwycięża poprzez praktykowanie współczucia, miłosierdzia i przebaczenia krzywd: i tak powstaje sytuacja, w której wszystko się odwraca, a katastrofa zostaje zażegnana».List 192).

Tolkien wymyślił ten termin “eukatastrofa” Aby wyjaśnić paradoks, w jaki sposób konkretna katastrofa lub porażka może mieć decydujące znaczenie dla osiągnięcia ostatecznego odkupienia istnienia. Znajdujemy tu odzwierciedlenie Tajemnicy Paschalnej: w śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa Boża Opatrzność objawia, jak ostatecznie triumfuje prawda, sprawiedliwość i cnota.

Choć stworzona wolność jest realna i ma straszne konsekwencje, gdy nie jest wykorzystywana zgodnie z prawdą o dobru ludzi, żywy Bóg – o którym mowa w utworze fikcyjnym angielskiego autora Eru (Tylko) i Illuvatar (Ojciec wszystkich) – genialnie przemienia los, by nawet z obiektywnego zła wyprowadzić największe dobro dla tych, którzy żyją w Jego miłości (por. Rz 8, 28). Dlatego chrześcijanin żyje wiarą i nadzieją – pośród swoich zmagań i wysiłków – spokojny, opuszczony w kochających rękach Ojca Wszechmogącego, który okazał się bliski i pełen czułości wobec swoich dzieci, opiekując się nimi z nieustanną czujnością.

Współczucie

"Szkoda, że Bilbo nie zabił tego okropnego stworzenia, kiedy miał okazję!" powiedział Frodo.

«Współczucie?» odparł Gandalf. „To współczucie powstrzymało jego rękę. Współczucie i litość: nie uderzać bez potrzeby. I został nagrodzony, Frodo. Bądź pewien, że zło tak mało go skrzywdziło i że w końcu uniknął śmierci, ponieważ w ten sposób zaczął posiadać Pierścień: z litości”.Władca Pierścieni: I. Drużyna Pierścienia).

Na stronie Valinor, kraj wartości (istot anielskich), Gandalf był uczniem Nienny, bogini miłosierdzia i współczucia dla nieszczęśników, a także cierpliwości i odwagi w stawianiu czoła trudnościom. Dzieło Tolkiena – w przeciwieństwie do materialistycznej wizji, zamkniętej na transcendencję, tajemnicę miłości i horyzont wieczności – przekazuje niezachwiane przekonanie o ogromna wartość przebaczenia, hojność, służba, pokora i serdeczność.

W rzeczywistości małe akty dobroci i szacunek może zmienić kurs Ludzkiego życia i społeczeństw: są one niczym dźwignie serca Boga, który kieruje wszystkim z mądrością, mocą i łagodnością. To bowiem, co wydaje się bezużyteczne według światowych standardów, w rzeczywistości jest decydujące w planach Pana. Dlatego żaden wysiłek – jakkolwiek mały by się wydawał – nie jest marnowany w budowaniu relacji i wspólnot opartych na logice dawania i hojności.

Odwaga

«Wolałbym, żeby to się nigdy nie wydarzyło» – powiedział Frodo.

«Ja też» – powiedział Gandalf. «I wszyscy, którzy żyją w takich czasach. Ale to nie oni powinni decydować. My musimy tylko zdecydować, co zrobimy z czasem, który nam dano».Władca Pierścieni: I. Drużyna Pierścienia).

Kiedy Frodo, posiadacz Pierścienia Ciemności, ubolewa nad swoją straszną sytuacją, spowodowaną niszczycielskim i nie do zniesienia ciężarem, jaki na niego spadł, Gandalf wyjaśnia, że często w życiu nie mamy wyboru co do naszej kondycji, ale raczej jak stawić czoła rzeczywistości, która nas konfrontuje. Otrzymane zadanie wymaga od każdego z nas – zaakceptowania danych nam okoliczności – aby przetrwać. determinacja w wypełnianiu powierzonego szlachetnego zadania w tym życiu.

Mali i pokorni bywają silniejsi i mądrzejsi od potężnych, nadętych swoją arogancją; a przede wszystkim od tych o “przeciętnych talentach” – jak np. hobbici– są często mniej podatni na wpływ zła. W skorumpowanym społeczeństwie może się zdarzyć, że wytrwałość w czynieniu dobra, która charakteryzuje ukryte życie hojnych postaci, choć pogardzane w oczach świata, może mieć decydujące znaczenie dla odrodzenia ludzkości.

Firma

«Ale» – powiedział Sam, a jego oczy napełniły się łzami – „myślałem, że ty też będziesz się dobrze bawił w Shire przez długie lata, po tym wszystkim, co zrobiłeś”.

«Ja też kiedyś w to wierzyłem. Ale odniosłem zbyt głębokie rany, Sam. Próbowałem ocalić Shire i ocaliłem je; ale nie dla siebie. Tak to często bywa, Sam, gdy coś jest w niebezpieczeństwie: ktoś musi je oddać, stracić, aby inni mogli je zachować. Ale ty jesteś moim spadkobiercą: wszystko, co mam i co mogłem mieć, zostawiam tobie. Masz też Różę, teraz Eleonorę; a przyjdą mały Frodo i mała Róża, i Merry, i Złotowłosa, i Pippin; i być może inni, których nie widzę. Twoje ręce i głowa będą potrzebne wszędzie. Będziesz burmistrzem, oczywiście, tak długo, jak zechcesz, i najsłynniejszym ogrodnikiem w historii; i będziesz czytał strony Czerwona książka, I utrwalisz pamięć minionej epoki, aby ludzie zawsze pamiętali o wielkim niebezpieczeństwie i kochali ukochany kraj jeszcze mocniej. A to sprawi, że będziesz tak zajęty i szczęśliwy, jak to tylko możliwe, dopóki twoja część historii będzie trwała.Władca Pierścieni: III. Powrót Króla).

Samwise Gangee, prosty ogrodnik, obiecał, że nie opuści pana Froda i pozostał wierny danemu słowu, nawet gdy musiał mu towarzyszyć w drodze do przerażającego regionu Mordor. Siła jedności i wierność Cud jest możliwy dzięki pokornym postaciom: w rzeczywistości sami się gubimy, męczymy się lub tracimy nadzieję; ale Razem, dzięki wzajemnemu wsparciu, jest to możliwe aby osiągnąć cel spełnionego istnienia.

Na koniec, nagroda Historia kraju i społeczeństwa, które odzyskały pokój i piękno, pokazuje mądrość wyboru sprawiedliwych i szlachetnych działań, nawet jeśli wydawały się one nieopłacalne lub bezużyteczne. Jak w przypowieściach o królestwie Bożym, maleńki ferment (por. Mt 13,33; Łk 13,20-21), obecny z mocą pośród mszy, przychodzi, aby zapłodnić całą wspólnotę.

Krótko mówiąc, te cztery postawy: przyjaźń, współczucie, zaufanie, odwaga…to cenne lekcje, które możemy wynieść ze świata fantasy, zakorzenionego w przesłaniu chrześcijańskim, wyobrażonego i opowiedzianego przez Tolkiena, “mistrza literatury i proroka” w obliczu osobistych i społecznych kryzysów naszych czasów.