250. rocznica powstania Stanów Zjednoczonych

250. rocznica uzyskania niepodległości przez Stany Zjednoczone zostanie obchodzona 4 lipca 2026 r. Wiele światła na historyczne i kulturowe korzenie tego wydarzenia rzuci się wówczas, gdy odbędą się liczne kongresy, spotkania naukowe i zostaną opublikowane liczne dokumenty.

Dobrym przykładem jest niedawna praca historyka i specjalisty ds. komunikacji, Angela Luisa Cervery Fantoniego, skupiająca się na wkładzie Hiszpanii w niepodległość Stanów Zjednoczonych.

Przypomnijmy, że całkiem niedawno profesor Nel deGrasse Tyson (Nowy Jork 1958), jeden z najbardziej wpływowych popularyzatorów nauki w Stanach Zjednoczonych, odniósł się do podróży Kolumba i odkrycia Ameryki 12 października 1492 r. jako do jednego z najważniejszych wydarzeń w historii, ponieważ dzięki temu śmiałemu ruchowi na zachód dwa dotychczas podzielone światy połączyły się: Ameryka Północna i Południowa były odłączone od pozostałych kontynentów przez wiele stuleci.

Rzeczywiście, dzięki fundamentalnemu faktowi odkrycia, kolonizacja amerykańska rozpoczęła się w oparciu o wymianę kulturową oraz w sensie religijnym i prawnym, gdyż kolejne odkrycia na tych terytoriach miały na celu ewangelizację tubylców i ich akulturację.

Wystarczy zauważyć, że ponad 60% mieszkańców Nowej Hiszpanii (Meksyku) w momencie uzyskania niepodległości stanowili rdzenni mieszkańcy, którzy zostali ochrzczeni, z których wielu było piśmiennych, zarządzało swoimi ziemiami i posiadało własny przemysł. Innymi słowy, kultura i cywilizacja narzucona przez Hiszpanię nie była europejska, lecz całkowicie nowa: ani czysto hiszpańska, ani rdzenna, lecz synteza obu, która nabierała niuansów i akcentów w zależności od regionu.

W rzeczywistości, gdy Stany Zjednoczone uzyskały niepodległość, a przede wszystkim po wojnie secesyjnej, rozpoczęły się procesy przezwyciężania rasizmu i niewolnictwa, a w Nowych Stanach Zjednoczonych zaczęto postępować tak jak w Ameryce Południowej, tworząc nową kulturę i cywilizację na tych rozległych terytoriach.

Tak jak na południu narzucono język kastylijski, ale stworzono gramatykę i słowniki, które miały na celu ewangelizację tych ziem i zachowanie wielu lokalnych tradycji, tak samo w Stanach Zjednoczonych również zrezygnowano z angielskiego systemu, w którym “najlepszy Indianin to martwy Indianin”, i przyjęto system hiszpański.

Humanizm chrześcijański i szkoła z Salamanki

Ale Hiszpania dokonała czegoś o wiele większego niż odkrycie Ameryki. Przyniosła tam chrześcijański humanizm, który rozwijał się w Europie ze Szkoły Salamanki i który przekształcił humanizm renesansowy w nowy humanizm, który rozprzestrzenił się z Hiszpanii na cały świat.

Rzeczywiście, w roku 1526 obchodzimy pięćsetną rocznicę rozpoczęcia nauczania Francisca de Vitorii na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu w Salamance. Wraz z tym nauczaniem narodziła się przyjaźń i kontakty Vitorii i jego uczniów z innymi profesorami i studentami uniwersytetu. Dzięki mobilności akademickiej i książkom idee Vitorii dotarły do wszystkich uniwersytetów świata, a stamtąd do całego ludu chrześcijańskiego.

Bardzo interesujące jest to, że hiszpańskie prawo Indii wywarło wpływ na Stany Zjednoczone i przyczyniło się do powstania rządów prawa w ramach amerykańskiej Konstytucji. Innymi słowy, prawo chroniło jednostkę.

Rzeczywiście, godność osoby ludzkiej była kluczowa dla zrozumienia Szkoły z Salamanki i jej fundamentalnych cech. Gdybyśmy mieli podsumować dorobek Szkoły z Salamanki, zidentyfikowalibyśmy jej kluczowe cechy i odkrylibyśmy, że jej fundamentem była godność osoby.

Vitoria oparł swoją konstrukcję teologiczną, ekonomiczną i prawną wyłącznie na antropologii człowieka. Zatem fakt, że człowiek posiada godność osoby na obraz i podobieństwo Boga, nawet jeśli nie jest ochrzczony, ma prawa i obowiązki, jest wolny i zdolny do posiadania ziemi oraz utrzymania rodziny, oznaczał, że wśród Indian nie było niewolników: wszyscy byli poddanymi Korony Kastylii.

Dziedzictwo humanizmu z Salamanki w Ameryce i Stanach Zjednoczonych

Mianowicie, przyjęcie uczciwych cen, ograniczenie podatków, ustanowienie niepewnych pożyczek, własność ziemi i wolny rynek, który funkcjonował w Ameryce oraz między Europą a Ameryką.

Zniesienie niewolnictwa i dopuszczenie czarnych niewolników do chrztu oznaczało, że należało ich traktować z należytą troską; nie można było ich zabić i mieli prawo wykupić sobie wolność.

Powstawanie szkół, uniwersytetów, szpitali, hospicjów, miast szpitalnych i całej sieci dzieł miłosierdzia, zarówno duchowych, jak i materialnych, jest bardzo interesujące, ponieważ przykazanie miłości bliźniego nigdy nie było w Kościele lekceważone.

Klasa społeczna Metysów, Kwateronów i ludności tubylczej zaczęła przewyższać klasę społeczną Kreoli, co sprawiło, że cywilizacje Peru, Ameryki Środkowej, Ekwadoru i Kolumbii stały się szczególnie uderzające.

Wszystkie te działania odbiły się na amerykańskiej konstytucji i demokracji na północy, gdzie napłynęły ogromne masy ludzi z Europy, którzy zostali włączeni w wiarę, prawo i kulturę, dzięki którym Stany Zjednoczone stały się wielkim i wysoko rozwiniętym narodem.

W świecie prawa Vitorii i Soto, Hiszpania miała prawowitą obecność w Ameryce: niosła wiarę, kulturę i prawo, ale zawsze szanowała wolność i przekonanie, że można się narzucić jedynie poprzez perswazję. Ważne jest, aby 250. rocznica amerykańskiej niepodległości przypominała, że zasady Szkoły Salamanki oświeciły Europę i Amerykę poprzez humanizm chrześcijański. Jeśli chcemy przezwyciężyć impas, w którym się dziś znajdujemy, dobrym rozwiązaniem byłoby odzyskanie humanizmu z Salamanki i przekształcenie go w nowy humanizm.