Watykan odpowiada na plotki o rzekomym rozgrzeszeniu Rupnika

Paulina Guzik, OSV News / Omnes

Watykan zaprzeczył doniesieniom o uniewinnieniu byłego jezuity Marko Rupnika w procesie karnym w Watykanie. W oświadczeniu wydanym 22 lipca Watykan oświadczył, że pogłoski o uniewinnieniu są «całkowicie bezpodstawne» i potwierdził, że proces kanoniczny jest nadal przedmiotem rewizji. Władze poinformowały, że sędziowie nadal analizują dowody przedstawione przez diecezje, jezuitów, domniemane ofiary oraz doniesienia medialne. 

Komunikat prasowy ukazał się dzień po tym, jak Laura Sgrò, prawniczka specjalizująca się w prawie cywilnym i kanonicznym, reprezentująca pięć kobiet, które oskarżyły księdza Rupnika o nadużycia, udzieliła ostrej reprymendy Dykasterii Nauki Wiary Stolicy Apostolskiej, stwierdzając, że ani ona, ani jej klientki nie mają żadnych informacji na temat tej sprawy i że nie zostały poinformowane, czy proces w ogóle się rozpoczął.

Sprawa jest nadal w toku

20 lipca włoska strona internetowa Messainlatino.it poinformowała, że ojciec Rupnik, znany artysta mozaikowy oskarżony o molestowanie kilku kobiet, prawdopodobnie został uniewinniony.

“NIESAMOWITE! Dowiedzieliśmy się z wiarygodnych i wysoce wiarygodnych źródeł, że proces karny toczący się w Watykanie przeciwko ojcu Marko Ivanowi Rupnikowi zakończył się na jego korzyść” – czytamy na stronie internetowej.

22 lipca Matteo Bruni, dyrektor Biura Prasowego Stolicy Apostolskiej, powiedział reporterom, że “w odniesieniu do pewnych doniesień, które pojawiły się w mediach w ostatnich dniach, powtarzam, że informacje dotyczące jakiejkolwiek decyzji sędziów przewodniczących sprawie księdza Marko Ivana Rupnika są całkowicie bezpodstawne” oraz że “rozpatrywanie sprawy jest nadal w toku, a komisja bada dokumentację dostarczoną przez zaangażowane diecezje, jezuitów, strony zainteresowane i prasę”.

Oświadczenie stanowi odpowiedź nie tylko na niedawne zapytania mediów — w tym pytanie wysłane 21 lipca przez OSV News do prefekta DDF, kardynała Victora Manuela Fernandeza — ale także na pytania zawarte w liście Sgrò.

21 lipca Sgrò poinformowała OSV News, że nie otrzymała potwierdzenia z Watykanu dotyczącego rozpoczęcia procesu. Wysłała list z datą 21 lipca do kardynała Fernándeza z prośbą o tę lub inne informacje. Komunikat prasowy Watykanu z 22 lipca potwierdził, zarówno jej, jak i jej klientom, że proces się rozpoczął.

W swoim komunikacie prasowym z 22 lipca Bruni oświadczył: “W trakcie postępowania, jak w każdym postępowaniu sądowym, nie wolno udostępniać żadnych informacji dotyczących toczącego się śledztwa z szacunku dla samego postępowania i aby uniknąć wyrządzenia krzywdy wszystkim zaangażowanym, co miało miejsce w ostatnich dniach. Jeśli komisja stwierdzi, że potrzebuje więcej informacji, podejmie z własnej inicjatywy niezbędne kroki w celu ich uzyskania”.

Prawo do wiedzy

Po szczycie poświęconym ochronie ofiar, zorganizowanym w Watykanie przez papieża Franciszka w lutym 2019 r., arcybiskup Malty Charles Scicluna powiedział w wywiadzie dla National Catholic Reporter, że «ofiary składające skargę mają prawo wiedzieć, jak jest ona rozpatrywana».

“Mamy prawo i system, które dają ludziom możliwość zgłaszania nadużyć lub niewłaściwego postępowania, ale mają oni również prawo wiedzieć, co dzieje się z ich zgłoszeniami” – stwierdził. Arcybiskup Scicluna pełni funkcję zastępcy sekretarza DDF od 2018 roku. 

Siedem lat po szczycie papież Leon XIV, podczas pierwszego nadzwyczajnego konsystorza, który odbył się w Rzymie 7 i 8 stycznia, stanowczo potępił brak wsparcia ze strony Kościoła dla ofiar nadużyć seksualnych, nazywając to «skandalem», który pogłębia ich cierpienie.

Drzwi Kościoła “zostały zamknięte”, a ofiary “nie zostały przyjęte” – powiedział Papież kardynałom. Samo nadużycie “powoduje głęboką ranę, która może trwać całe życie” – powiedział Papież – “ale często skandal w Kościele wynika z faktu, że drzwi zostały zamknięte, a ofiary nie zostały przyjęte z bliskością autentycznych pasterzy”. 

W liście do kardynała Fernándeza Sgrò stwierdził, że jego klienci czują się “porzuceni i zdradzeni” oraz “ponownie ofiarami systemu, który nigdy ich nie przyjął, nie chronił ani nie pocieszał”.

Sgrò oświadczył, że nie otrzymał żadnej informacji od DDF od lipca 2025 roku, kiedy Watykan oficjalnie wyznaczył sędziów odpowiedzialnych za proces kanoniczny o. Rupnika. W liście do kardynała Fernándeza Sgrò zarzucił, że ofiary nie zostały przesłuchane przez sędziów ani nie otrzymały żadnej informacji, a prawnik wcześniej pisał do prefekta «kilkakrotnie, bez otrzymania odpowiedzi».

Pod presją uzyskania odpowiedzi

Zhańbiony słoweński ksiądz i artysta, którego warsztat stworzył wyjątkowe mozaiki do ponad 200 sanktuariów i kościołów na całym świecie, jest oskarżony o molestowanie seksualne, duchowe i psychiczne ponad dwudziestu kobiet.

21 lipca serwis OSV News zwrócił się z prośbą o komentarz do kardynała Fernándeza i Bruniego, dyrektora Biura Prasowego Stolicy Apostolskiej, pytając o stan sprawy o. Rupnika, o to, co wydarzyło się od czasu osobistego ogłoszenia kardynała Fernándeza o utworzeniu trybunału sędziowskiego w lipcu 2025 r. i o to, czy proces już się rozpoczął.

Serwis OSV News zadał również pytanie DDF, czy zniesienie przedawnienia, przyznane przez papieża Franciszka, dotyczy wszystkich przestępstw, o których mowa, czy tylko «delicta graviora», a także czy proces ojca Rupnika jest procesem sądowym, czy też odbywa się wyłącznie na podstawie dekretu pozasądowego, tj. drogą administracyjną.

“Delicta graviora” (łac. “najpoważniejsze przestępstwa” lub “najpoważniejsze wykroczenia”) to termin techniczny w prawie kanonicznym oznaczający określoną kategorię przestępstw kanonicznych, które ze względu na swoją wyjątkową wagę podlegają kompetencji Dykasterii Nauki Wiary. 

Przestępstwa te obejmują przestępstwa przeciwko wierze (herezję, schizmę i apostazję), niektóre przestępstwa przeciwko Eucharystii i sakramentowi pokuty oraz przestępstwa seksualne wobec nieletnich i osób nawykowo niezdolnych do używania rozumu. Niewłaściwe zachowania seksualne między dorosłymi z pełnym używaniem rozumu zazwyczaj nie są klasyfikowane jako takie, chyba że stanowią przestępstwo przeciwko sakramentowi pokuty, jak twierdzą kanonicy, z którymi konsultował się OSV News.

Chociaż ani prefekt DDF ani biuro prasowe Stolicy Apostolskiej nie odpowiedziały bezpośrednio na pytania OSV News, oświadczenie Bruniego z 22 lipca głosi: “Ta kanoniczna procedura karna ma charakter sądowy i, jak wspomniano powyżej, nie podlega przedawnieniu w przypadku żadnego przestępstwa i może ustalać winę lub niewinność zgodnie z prawem kanonicznym”.

W oświadczeniu dodano, że “prawo kanoniczne ma prawo osądzać i nakładać sankcje w wewnętrznych sprawach Kościoła, podczas gdy ksiądz Marko Ivan Rupnik Nadal podlega on prawu krajów, w których mogły zostać popełnione przestępstwa, a okres przedawnienia takich przestępstw jest określany przez ustawodawstwo każdego kraju, niezależnie od władzy kościelnej”.

«Więcej przemocy wobec moich klientów»

W liście do kardynała Fernándeza Sgrò stwierdził, że to, co odbierał jako brak komunikacji, było “nową formą przemocy wobec moich klientów, których rany są wciąż otwarte i nie zagoiły się nawet w minimalnym stopniu”.

“Jak to pogodzić z ideami prawa, prawdy, sprawiedliwości i równości? Ze słowami, których Ojciec Święty nieustannie używa na rzecz ofiar nadużyć?” – pytał.

«Od wczoraj» – napisała w liście z 21 lipca do prefekta DDF – «krążą plotki, że ojciec Rupnik został uniewinniony od zarzutu przemocy. Do tego momentu nie było żadnego potwierdzenia z wiarygodnych źródeł, ani nawet zaprzeczenia», dodając, że pięć kobiet, które reprezentuje, «jest głęboko zniechęconych i zasmuconych».

“Nigdy nie otrzymali żadnych wiadomości, nawet ode mnie, na temat tego procesu, to wszystko są plotki i oczywiście nic na jego temat nie wiadomo” – dodał.

W liście Sgrò stwierdził, że jego pytania były «podstawowe i oszczędne w słowach», jeśli chodzi o «proces karny z udziałem ofiar, które po raz pierwszy zgłosiły te wydarzenia ponad trzydzieści lat temu».

“Czy proces się rozpoczął? Jeśli tak, jaki jest jego obecny status? Kim są sędziowie? Co się stało z prośbami moich klientów o dopuszczenie ich do procesu w charakterze pokrzywdzonych? Dlaczego te kobiety nie zostały przesłuchane w charakterze świadków?” – pytał Sgrò dzień przed watykańskim komunikatem prasowym.

Chociaż komunikat prasowy Watykanu odpowiedział na część Pańskiego pytania, nie wskazał on bezpośrednio, czy domniemane ofiary zostaną dopuszczone jako strony pokrzywdzone w procesie.

Zgodnie z kanonem 1729: “W samym procesie karnym strona poszkodowana może wnieść powództwo sporne o naprawienie szkody, którą osobiście poniosła w wyniku czynu niedozwolonego”.

Jezuici wygnanil ksiądz w 2023 roku

Ojciec Rupnik został krótko ekskomunikowany przez Kościół w 2020 roku za rozgrzeszenie włoskiej nowicjuszki, z którą odbył stosunki seksualne w sakramencie pojednania. Ekskomunika została zniesiona po tym, jak ksiądz okazał skruchę.

W grudniu 2022 roku jezuici ogłosili, że zawiesili słoweńskiego artystę w prawach członka w związku z oskarżeniami o nadużycia. W czerwcu 2023 roku Rupnik został wydalony z Towarzystwa Jezusowego za odmowę podporządkowania się ograniczeniom nałożonym w związku z nadużyciami seksualnymi, duchowymi i psychicznymi, których dopuścił się około dwudziestu kobiet i co najmniej jednego mężczyzny w ciągu 30 lat.

Pomimo wiarygodności oskarżeń i wykluczenia z Towarzystwa Jezusowego, Diecezja Koper, W Słowenii, swoim rodzinnym kraju, ksiądz ogłosił inkardynację ojca Rupnika.

Po tym, jak w październiku 2023 r. diecezja potwierdziła, że ksiądz przebywał tam od sierpnia, Watykan ogłosił, że papież Franciszek uchylił termin przedawnienia sprawy, umożliwiając Dykasterii Nauki Wiary kontynuowanie dochodzenia.

W oświadczeniu wydanym w październiku 2023 r. Watykan stwierdził, że decyzja została podjęta po tym, jak «Papieska Komisja ds. Ochrony Nieletnich poinformowała papieża o poważnych problemach w prowadzeniu sprawy księdza Marko Rupnika i braku wsparcia dla ofiar».

Tymczasem emerytowany biskup diecezji Koper, gdzie ojciec Rupnik został inkardynowany w sierpniu 2023 r., powiedział w lutym 2025 r. w wywiadzie dla OSV News, że ksiądz «kontynuuje swoją pracę na całym świecie».

Na początku czerwca 2025 roku, w dyskretnym, ale znaczącym posunięciu, Vatican News zaczęło usuwać prace o. Rupnika ze swojej strony internetowej. Jego mozaiki, od dawna używane do upamiętniania ważnych świąt online, zostały niedawno wymienione lub pozostawione puste – zmiana, która, zdaniem wielu osób, które przeżyły, była od dawna oczekiwana.

Nowe osiągnięcia w prawie kanonicznym

OSV News skonsultowało się z kilkoma kanonikami, którzy woleli zachować anonimowość, aby ustalić, które kanony mogłyby mieć zastosowanie w procesie o. Rupnika. Najbardziej prawdopodobny jest kanon 1395, który dotyczy przestępstw seksualnych popełnianych przez duchownych, w szczególności naruszeń Szóstego Przykazania («Nie cudzołóż»).

Duchowny, «który trwa w jakimkolwiek innym grzechu zewnętrznym przeciwko szóstemu przykazaniu Dekalogu, powodującym zgorszenie, zostanie ukarany suspensą. Do tego mogą być dodawane kolejne kary, jeśli po upomnieniu trwa w przewinieniu, aż do wydalenia ze stanu duchownego» – stanowi kanon.

Eksperci prawa kanonicznego wyjaśnili serwisowi informacyjnemu OSV News, że jednym z najważniejszych aspektów reformy Księgi VI Kodeksu Prawa Kanonicznego, przeprowadzonej przez papieża Franciszka w 2021 r., która dotyczy prawa karnego, była aktualizacja prawa w celu zaklasyfikowania jako przestępstwa wykorzystywania seksualnego osób dorosłych popełnionego pod przymusem lub pod wpływem nadużycia władzy. 

“Duchowny, który siłą, groźbą lub nadużyciem władzy dopuszcza się przestępstwa przeciwko szóstemu przykazaniu Dekalogu albo zmusza kogoś do wykonania lub poddania się czynnościom seksualnym, będzie karany sprawiedliwymi karami, włącznie z wykluczeniem ze stanu duchownego, jeśli zajdzie taka potrzeba” – czytamy w tekście.

Zgodnie z fundamentalną zasadą «lex retro non agit» – «prawo nie działa wstecz» – nowe prawa i przepisy nie powinny być stosowane do działań, zdarzeń ani stosunków prawnych, które miały miejsce przed ich wejściem w życie. Eksperci prawa kanonicznego poinformowali OSV News, że w związku z tym o. Rupnik nie może być sądzony za «nadużycie władzy», co jest zapisem dodanym w reformie papieża Franciszka.