Wierzę, że wizyta Leona XIV w Ameryce Łacińskiej (6-17 listopada), a zwłaszcza w Peru, będzie właśnie taka. Widzieliśmy promiennego papieża, śpiewającego, śmiejącego się i dzielącego się z wiernymi. Przybył jak ojciec, który wraca do domu, by powitać, popatrzeć i spędzić czas ze znajomymi twarzami. Sam powiedział to pierwszej nocy w Limie: «Oto jestem w domu».
Wystarczy przypomnieć sobie Chiclayo. Od momentu, gdy wysiadł z samolotu, uściski dłoni przerodziły się w uściski. Spojrzał ponownie, być może z nostalgią, na miejsca, w których przygotowywał się do swojej misji jako biskup Rzymu.
Główne tematy wizyty
Tej podróży nie da się zrozumieć bez uwzględnienia pontyfikatu Franciszka. Tematy te odzwierciedlają tę ciągłość: ubodzy, Amazonia, praca, synodalność. Ton jest jednak inny. Wierzę, że ta podróż miała pięć osi tematycznych: powszechne powołanie do świętości, rodzina jako podstawowe miejsce wiary, misja wypływająca z chrztu, Maryja jako Matka wszystkich ludów oraz Kościół wiarygodny, zdolny do pojednania i formacji świętych pasterzy. Osie te były dostosowane do bardzo różnych rzeczywistości wiary.
Świętość
Powszechne powołanie do świętości było najistotniejszym wątkiem. Papież wniósł je w codzienne życie: rodzinę, szkołę, pracę. Przed duchowieństwem w Montevideo wyjaśnił to prostym obrazem: ludzkie serce «stopniowo przybiera kształt tego, co kocha». Aby uczynić to bardziej zrozumiałym, odwoływał się do świętych w każdym miejscu. Urugwaj miał za wzór błogosławionego Hiacynta Verę. Kordoba była «krainą świętych» z ojcem Brochero i Mamą Antulą. W Limie święta Róża, święty Turyb i święty Marcin de Porres jawiły się jako szkoła świętości, która służy jako miara dla dzisiejszego Kościoła. Młodym ludziom w Buenos Aires pokazał drugą stronę: bycie świętym oznacza służbę, a nie uginanie się pod ciężarem sukcesu, pieniędzy czy pozorów.
Rodzina, pierwsze miejsce wiary
Rodzina była drugim centralnym tematem, a powód jest wspólny dla wszystkich trzech krajów: wiara nie jest już przekazywana sama w sobie, zwłaszcza w zsekularyzowanym i często antagonistycznym społeczeństwie. Na Florydzie papież podziękował matkom i babciom, które przekazują wiarę z pokolenia na pokolenie, i poprosił je, aby się nie zniechęcały. W Buenos Aires przedstawił rodzinę jako filar pośród trudności naszych czasów i wezwał ludzi, aby nie poddawali się tym, którzy uważają ją za przeżytek. Do młodych Urugwaju przemawiał o przyszłości: prosił ich, aby nie bali się zobowiązań na całe życie, czy to w małżeństwie, życiu konsekrowanym, czy kapłaństwie.
Chrzest, misja i synodalność
Trzecim punktem skupienia była misja wypływająca z chrztu, w której świadectwo poprzedza słowa. W Urugwaju, kraju najbardziej zsekularyzowanym, Papież zachęcał do życia wiarą w mniejszości: aby oświecić, nie trzeba być wieloma, lecz odbijać światło Pana. W Chiclayo potwierdził, że żaden ochrzczony nie może uchylić się od ewangelizacji, a udział świeckich wynika z ich godności chrzcielnej. Ta sama logika leży u podstaw synodalności, którą promował w zespołach synodalnych w Buenos Aires i w procesie Kościoła peruwiańskiego: Kościoła, w którym wszyscy uznają swoją wspólną odpowiedzialność.
Maryja, matka wszystkich ludzi
Maryja towarzyszyła mu na każdym kroku. Papież stawał przed patronką każdego miejsca i włączał ją w swoją posługę. Ofiarował Złotą Różę Matce Boskiej Trzydziestu Trzech na Florydzie, Matce Boskiej Pokoju w Chiclayo i Matce Boskiej Betlejemskiej w Cusco. W Luján przypomniał, że jego pontyfikat rozpoczął się 8 maja, w dniu tego święta, i wspomniał Franciszka, czciciela «Ciemnoskórej Patronki».
Kościół wiarygodny: pojednanie i powołania
Ostatnim tematem był Kościół wiarygodny, zdolny do proszenia o przebaczenie i formowania pasterzy. W Luján papież ustrukturyzował swoją homilię niczym itinerarium każdej Mszy Świętej: pojednanie, Słowo, komunia i posłanie. Prosił o uznanie własnych słabości i pojednanie z historią, kończąc słowami: «Argentyno, powstań i idź». W Limie mówił o nadużyciach w Kościele i wzywał do konfrontacji z nimi poprzez prawdę, sprawiedliwość, przebaczenie i zadośćuczynienie. Powołania były kolejnym stałym tematem. Z Montevideo zaprosił biskupów z całego świata do zorganizowania dni modlitwy i postu w intencji powołań.
Rany każdego kraju
Obok przesłania wiary, Papież przemawiał jak pasterz, który dostrzega rany każdego narodu i pragnie pomóc je uleczyć. W Urugwaju, przed prezydentem Yamandú Orsim, głównym tematem była nierówność: apelował, aby inwestycje generowały szanse dla wszystkich i aby technologia nie sprowadzała pracowników do roli części zamiennych. W Argentynie, przed prezydentem Javierem Milei, nacisk położono na gospodarkę. Mówił o tych, którzy pracują, ale nie są w stanie utrzymać swoich rodzin, o osobach starszych, o młodych, którzy emigrują, i o korupcji. Następnego dnia, na Katolickim Uniwersytecie Argentyny, dodał, że pozbawienie kogoś pracy rani jego godność.
W Peru papież odniósł się do kolejnych ran. Przed prezydent Keiko Fujimori wezwał do traktowania przeszłości ze sprawiedliwością i wrażliwością w kraju naznaczonym bliznami po Świetlistym Szlaku, rządach Alberto Fujimoriego i latach niestabilności politycznej. Pokój opisał jako możliwość pójścia do pracy bez strachu, a w Zaña mówił o rodzinach zniszczonych przez wymuszenia i przestępczość. W Limie potępił patriarchalną mentalność, objawiającą się brakiem ojców i przemocą wobec kobiet. Zwrócił uwagę na podwójną marginalizację, której doświadczają kobiety ubogie, rdzenne i pochodzenia afrykańskiego, i potępił ocenianie ludzi po wyglądzie czy pochodzeniu.
W Pucallpie, przed misjonarzami i przedstawicielami ludów Amazonii, potępił nielegalne górnictwo, wylesianie, handel narkotykami i zaniedbania, które pozbawiają te społeczności opieki zdrowotnej i edukacji. Wspomniał również o rdzennych przywódcach zamordowanych za obronę swoich terytoriów. Później, podczas pierwszej mszy świętej odprawionej przez papieża w Amazonii, połączył troskę o ziemię z troską o jej mieszkańców: krzywdzenie jednego jest krzywdzeniem drugiego.
Owoce wizyty
Wizyta przynosi już widoczne owoce. W Urugwaju przewodniczący Konferencji Episkopatu, arcybiskup Milton Tróccoli, mówił o rozpoczęciu misji misyjnej. Biskupi utworzyli Stypendium Leona XIV z funduszy pozostałych po wizycie. Połowa zostanie przeznaczona na stypendia dla młodzieży z zaniedbanych dzielnic, a druga połowa na programy dla samotnych matek i reintegrację zawodową osób zwolnionych z więzień. Kardynał Daniel Sturla poinformował również, że dorośli zgłaszają się do parafii z prośbą o chrzest, komunię świętą i bierzmowanie.
W Argentynie arcybiskup Marcelo Colombo, przewodniczący Konferencji Episkopatu, potwierdził, że misyjny zapał pozostawiony przez papieża musi znaleźć odzwierciedlenie w konkretnej rzeczywistości każdego dnia. W Peru przewodniczący Konferencji Episkopatu, arcybiskup Carlos García Camader, wyraził przed wizytą nadzieję, że otwarte serca ludzi zostaną napełnione przesłaniem papieża. Nadal pozostają trzy kwestie: pojednanie ze sprawiedliwością, Amazonia i osobista więź papieża z tym krajem.
Ta podróż ujawniła charakterystyczny styl Leona XIV. Tematy pontyfikatu Franciszka są kontynuowane, ale on przedstawia je inaczej: w tonie bardzo chrystologicznym i eklezjologicznym, z konkretnymi odniesieniami do poszczególnych ludów, takimi jak ich święci i nabożeństwa maryjne.
Jego pontyfikat również pozostawi po sobie ślad. Jedna scena doskonale to ukazuje. W Argentynie papież śpiewał «Duszę misyjną» z ludźmi, wyraźnie wzruszony. Pieśń ta jest modlitwą kogoś, kto prosi o to, by zaprowadzono go do miejsc, gdzie brakuje nadziei i radości, gdzie Bóg jest wciąż nieznany. To również historia Roberta Prevosta, misjonarza, który opuścił ojczyznę, by służyć w Peru, a później w Rzymie. Podróż ta potwierdza zatem to, co już wcześniej podejrzewano: to pontyfikat papieża-misjonarza.





