5 myślicieli na temat totalitaryzmu

Kilka dni temu nagle natknąłem się na wpis na temat sieci X, w którym napisano następującą rzecz: "Jedyną przeszkodą dla bałwochwalstwa totalitaryzmu jest autentyczne życie duchowe. Jeśli dzieci nie przyzwyczają się do myślenia o Bogu, staną się faszystami lub komunistami z potrzeby poświęcenia się czemuś» (Simone Weil).

Przykuło to moją uwagę i stanowiło genezę tych wersów o wykorzystaniu władzy i totalitaryzmie. Skontaktowałem się z autorką tego krótkiego tekstu, Aną Martą Gonzalez (@anamartagg), profesor filozofii moralnej na Uniwersytecie Nawarry, i wspomniałem o pomyśle przedstawienia kilku filozofów/myślicieli, którzy rozważali totalitaryzm, a ona napisała kilka wersów.

Ponadto Ana Marta González jest od 2016 r. członkiem zwyczajnym Papieskiej Akademii Nauk Społecznych, a w tym roku zorganizowała w Rzymie sesję plenarną Akademii, oświadczenie końcowe Jak widać, papież Leon XIV skierował do nich orędzie na temat “zastosowania władzy: demokracji, legitymizacji i przekształcania porządku międzynarodowego”. tutaj.

Doszliśmy do porozumienia co do myślicieli. Ostatecznie profesor skupił się na Hannah Arendt, Tocqueville'u, Popperze i Simone Weil. Dodałem niemiecko-koreańskiego filozofa Byung-Chul Hana, którego zobaczycie poniżej.

Kościół nie może pozostać bierny i obojętny 

Czy Kościół może wypowiedzieć się przeciwko totalitaryzmowi, czy też pogrąża się w skomplikowanej sytuacji? Odpowiedź pochodzi z tego miesiąca od Leona XIV w jego komentarzu do konstytucji Gaudium et spes Soboru Watykańskiego II: Kościół nie może pozostać bierny ani obojętny na to, co dzieje się na świecie, lecz “jest powołany, by kroczyć z ludzkością” – stwierdził 2 września. 

“Nie można pozostać “bezstronnymi obserwatorami”“ – dodał. Wierzący są wezwani do wzięcia na siebie ciężaru cierpienia swoich braci i sióstr, ”zwłaszcza tych, którzy są uciskani przez niesprawiedliwość, dyskryminację i przemoc”.

A co się dzieje na świecie? Niewątpliwie wiele rzeczy, o których sam Papież pisał w “Wspaniała ludzkość”Jednym z nich jest fakt, że na całym świecie liczba autokracji (92) przewyższa liczbę demokracji (87), a my żyjemy w czasach globalnego regresu demokracji.

Tylko 7 procent światowej populacji żyje w ustrojach demokratycznych

Obecnie “tylko 7 proc. żyje w reżimach, które można uznać za w pełni liberalne demokracje, podczas gdy 74 proc. żyje w autokracjach; wiele z tych reżimów, które nazywają siebie demokracjami, nie spełnia niektórych z ich podstawowych kryteriów” – zauważono w raporcie V-Dem Institut, cytowanym w deklaracji końcowej Akademii Nauk Społecznych.

W tym samym oświadczeniu podkreślono, że “przekonaliśmy się nie tylko, że demokracja nie jest osiągnięciem nieodwracalnym, ale także, że przejście od demokracji do autorytaryzmu nie zawsze objawia się nagłym i gwałtownym przewrotem w stylu wojskowego zamachu stanu. Choć nadal ma to miejsce w niektórych krajach, częściej odbywa się to poprzez stosowanie istniejących procedur, osłabianie systemu i sprawowanie władzy bez konstytucyjnych mechanizmów kontroli i równowagi ani ograniczeń etycznych”.

Alerty od myślicieli

Jak wspomniano, ci myśliciele “oświetlają krajobraz z różnych perspektyw”, jak twierdzi filozofka Ana Marta González. Są to:. 

1. Alexis de Tocqueville “‘Mówi o ”łagodnym despotyzmie“ i ”ostrzega przed niebezpieczeństwami reżimu, który ceni równość, nie oferując przeciwwagi w postaci wolności poprzez uczestnictwo obywateli«” – podkreśla González.

W tym sensie “jest on, jego zdaniem, klasycznym liberałem, choć wskazuje na ideę, którą Arendt rozwija na swój sposób: atomizacja społeczeństwa, brak więzi osłabia wolność jednostek, czyni je bezbronnymi wobec władzy państwa…”.

Ogólnie rzecz biorąc, według różnych autorów propozycje Tocqueville (1805-1859) W obliczu totalitaryzmu opierają się na wolności zrzeszania się, instytucjach pośredniczących, decentralizacji, prasie i udziale obywatelskim.

Arendt: “ten ”System totalitarny dąży do całkowitej dominacji”.”

2 i 3. Hannah Arendt (o Simone Weil), zdaniem profesor Any Marty González, “mogliby nadal mówić: wyrywa (jednostki) z korzeniami, czyni je podatnymi na propagandę…  

Cytat z Weil (1909-1943), “Wziąłem to dokładnie z jego książki ”Taking Roots“” – zdradza profesor. „Termin „totalitaryzm” był używany w latach dwudziestych XX wieku w odniesieniu do faszyzmu, a później do porównywania go z nazizmem i komunizmem”.  

Dla Arendt (1906-1975), Totalitaryzm to nie tylko wyjątkowo okrutna dyktatura. Tyran może eliminować przeciwników, rządzić arbitralnie, znosić wolności i narzucać posłuszeństwo, ale nadal rządzi ludźmi, których chce podporządkować. 

Z kolei “Arendt mówi o tym, jak system totalitarny czyni ludzi «zbędnymi» i wymiennymi. Uważa, że ten rodzaj reżimu jest specyficznie nowoczesny; zakłada wykorzenienie mas, wszechogarniające ideologie, nowoczesne techniki organizacyjne, biurokrację i propagandę. Charakterystyczną cechą systemu totalitarnego jest dążenie do całkowitej dominacji nad wszystkimi sferami życia” – wyjaśnia filozof.

4. Karl Popper (1902-1994) Napisała ‘Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie’ nieco przed Arendt i Weil, ale “jej podejście jest inne: z epistemologicznego punktu widzenia po prostu stwierdza, że nikt nie ma wystarczającej wiedzy, aby racjonalnie zaprojektować całość społeczną... dlatego nasz styl życia musi pozostawić otwarte drzwi dla krytyki i reformy instytucji” – podkreśla naukowiec.

Popper krytykuje społeczeństwa zamknięte i broni społeczeństw otwartych; “ale ważne jest, aby nie mylić społeczeństw otwartych z społeczeństwami wyrwanymi z korzeniami, które krytykuje Weil”. Inni autorzy wspominają o stopniowych reformach, które Popper nazywał fragmentaryczną inżynierią społeczną, w przeciwieństwie do rewolucyjnych utopii.

5. Byung-Chul Han (1959-), Niemiecki filozof pochodzenia południowokoreańskiego, laureat Nagrody Księżniczki Asturii w dziedzinie komunikacji i nauk humanistycznych za rok 2025, koncentruje się nie tyle na klasycznym totalitaryzmie, co na współczesnych formach kontroli, samoeksploatacji, inwigilacji, obowiązkowej transparentności, sieciach i manipulacji uwagą. Jego propozycje, jak widać, tutaj, Są one zgodne z ideą odzyskiwania wewnętrznej wolności, kontemplacji i przestrzeni niepodlegających cyfrowej kontroli.

Byung-Chul Han napisał na przykład, że “dzisiejsze społeczeństwo uzależnione to społeczeństwo bez uwagi. Percepcja jest kontrolowana przez uzależnienie i dopaminę. Uzależnienie i uwaga to siły przeciwstawne”. Lub też: “Media społecznościowe wykorzystują uzależniające algorytmy, aby uzależniać ludzi, kontrolować ich i kierować nimi. Smartfon to cyfrowa maszyna do uzależnień”.