Rząd niemiecki jest bliski podjęcia poważnego kroku w kierunku wycofania się z rodzin

Niemiecki rząd zatwierdził 29 kwietnia reformę ubezpieczeń zdrowotnych, która – jeśli zostanie przyjęta przez Bundestag – nałoży na małżonków niepłacących składek miesięczną dopłatę do ubezpieczenia zdrowotnego od 2028 roku. Do tej pory osoby te były objęte systemem bez dodatkowych kosztów. Ubezpieczenie rodzinne, niemieckie publiczne ubezpieczenie rodzinne.

Zgodnie z tekstem zatwierdzonym przez rząd Friedricha Merza, dopłata miałaby wynieść około 225 euro miesięcznie, czyli 3,5% wynagrodzenia brutto małżonka opłacającego składki, choć kwoty te mogą ulec zmianie w trakcie prac parlamentarnych. Rząd uzasadnia ten środek koniecznością pokrycia szacowanego na 15 miliardów euro deficytu w publicznym systemie opieki zdrowotnej.

Bezpośrednio dotknięte są przede wszystkim kobiety: ubezpieczenie rodzinne obejmuje obecnie około 2,5 miliona współmałżonków, którzy znajdują się poza rynkiem pracy, pracują w domu, mają mini-pracę, są na wcześniejszych emeryturach…

Sprzeczność ideologiczna w rządzie

Reforma nie obyła się bez kontrowersji w samej koalicji rządzącej. Minister zdrowia Nina Warken należy do Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej (CDU), partii, która historycznie stawiała obronę tradycyjnego modelu rodziny – i małżonka pozostającego w domu – w centrum swojego programu wyborczego. Kilku analityków i liderów organizacji prorodzinnych wskazuje, że ustawa ta ekonomicznie penalizuje właśnie ten model.

W gospodarstwach domowych z dziećmi poniżej siódmego roku życia lub osobami na utrzymaniu reforma nie wprowadza żadnych zmian. Jednak w przypadku starszych dzieci układ ekonomiczny ulega zmianie: małżonek pozostający w domu nie będzie już objęty ubezpieczeniem, co wprowadza strukturalną zachętę do wejścia na rynek pracy.

Organizacje krytykujące ten środek, takie jak związki zawodowe SoVD i VdK, ostrzegają, że monetyzując brak składek na ubezpieczenia społeczne, państwo bezpośrednio karze kobiety i pośrednio sugeruje, że praca opiekuńcza w rodzinie – wychowywanie dzieci, opieka nad osobami starszymi, prowadzenie gospodarstwa domowego – nie jest finansowo uznawana przez system. W kraju ze współczynnikiem dzietności poniżej 1,5 dziecka na kobietę i rosnącymi obawami dotyczącymi starzenia się społeczeństwa, karanie tego modelu mogłoby w dłuższej perspektywie zaostrzyć problem, który reforma ma rozwiązać. 

Ustanowić precedens w Europie

Niemiecka reforma pojawia się w czasie, gdy kilka krajów Unii Europejskiej debatuje nad stabilnością swoich systemów zabezpieczenia społecznego. Francja, Austria, Belgia i Holandia stosują podobne formuły dotyczące współubezpieczenia lub ulg podatkowych dla zależnych małżonków, które zaczęły być kwestionowane z podobnych powodów: równości składek, promowania zatrudnienia kobiet i równowagi budżetowej.

Kiedy największa gospodarka kontynentu przyjmuje środek o takiej skali, może to stanowić precedens lub inspirację dla takich instytucji jak Komisja Europejska i inne rządy krajowe, które mogą wykorzystać go jako punkt odniesienia dla własnych reform. Debata, która się za tym kryje, wykracza jednak poza kwestie fiskalne: stawką jest to, czy państwo traktuje odpowiednią jednostkę gospodarczą jako osobę dorosłą, która przyczynia się do rozwoju, czy też rodzinę jako komórkę z własnymi funkcjami społecznymi.

Zanim propozycja wejdzie w życie, musi przejść debatę i głosowanie w Bundestagu.