Jednym z głównych tematów jest “Co się dzieje po śmierci?”. Wiele pytań dotyczy czegoś, co dla człowieka wydaje się niepewne, ale w oczach wiary postrzegane jest jako “powrót do Boga”, skąd przyszliśmy.
Śmierć jako koniec ludzkiej egzystencji
Śmierć z pewnością ukazuje człowiekowi nieuchronną “skończoność”, od której nie może uciec, co jest przyczyną grzechu. To umieranie otwiera go również na inną rzeczywistość: całkowicie oddaje swoją duszę woli Boga. Fakt “końca” nie jest interpretowany jako całkowita strata, lecz jako narodziny do nowego, wiecznego i prawdziwego życia.
Katechizm jest jasny: koniec, ale i początek: “W obliczu śmierci zagadka kondycji ludzkiej osiąga swój szczyt” (GS 18). W pewnym sensie śmierć cielesna jest czymś naturalnym, ale dzięki wierze wiemy, że tak naprawdę jest ona “zapłatą za grzech” (Rm 6, 23; por. Gn 2, 17). A dla tych, którzy umierają w łasce Chrystusa, jest to uczestnictwo w śmierci Pana, aby mogli także uczestniczyć w Jego Zmartwychwstaniu (por. Rm 6, 3-9; Flp 3, 10-11. CEC 1006).
Ale czy to wszystko się na tym kończy? Chrześcijańska eschatologia naucza, że tak jak pochodzimy od Boga, tak powrócimy do Niego jako do pierwotnej zasady wszelkiego stworzenia. A co dzieje się po śmierci? Zacznijmy od fundamentalnej idei: ludzkość doświadczyła grzechu, a wraz z nim przyszła śmierć; skończoność życia stała się wrodzona. Z Chrystusem wszystko się zmienia; wszystko odradza się z nadzieją na całkowite zmartwychwstanie w Bogu. Jego śmierć nie jest przyczyną grzechu, lecz przyczyną życia dla tych, którzy pragną wieczności.
Rozumiemy przede wszystkim, że człowiek musi umrzeć, ale śmierć, która przynosi życie, jeśli rozumiemy, że umieramy, aby żyć wiecznie z Chrystusem w niebie, oczekując zmartwychwstania ciała – nie jako wiecznego snu, ale aby nasza dusza mogła ujrzeć Boga. Wiara w Chrystusa i wyznanie, że przez Niego przyszło wszelkie zbawienie, gwarantuje podążanie ścieżką życia, a nie umieranie na wieki. “Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem. Kto we mnie wierzy, choćby i umarł, żyć będzie” (J 11,25). Chrystus jest drogą do zbawienia, ale co to znaczy żyć wiecznie? Śmierć nie panowała nad życiem; nie może zniszczyć człowieka. Dusza przetrwa, podczas gdy ciało czeka na zmartwychwstanie.
“Dusza rozumna jest właściwą formą człowieka” (ST I, q, 76, c, 1, a 1) Święty Tomasz twierdzi jednoznacznie, że dusza jest formą ciała, należy to rozumieć o tyle, o ile istnieje materia, jeśli istnieje “poinformowana” materia, która nie posiada formy, gdy przyjmuje formę, którą w naszym przypadku jest dusza, wtedy może zmierzać ku doskonałości.
Dusza pochodzi od Boga; jest to oczywiste, biorąc pod uwagę, że w naturze ani materii nie ma żadnej wrodzonej cechy, która wyjaśniałaby zmysły i inteligencję posiadaną przez ludzi w porównaniu z innymi stworzeniami. Jeśli dusza pochodzi całkowicie od Boga i do Niego powróci, jaki jest cel ciała? “Aby dusza mogła doskonalić się w poznaniu prawdy, musi być zjednoczona z ciałem” (ST I, q. 76, c. 1, a. 2). Dusza, aby poznać prawdę Bożą, potrzebuje ciała, a ciało potrzebuje Tego, który nadaje mu formę, czyli duszy.
Pojmowanie śmierci jako końca jest ideą, która zaprzeczałaby działaniu Chrystusa na świecie; życie z nadzieją zmartwychwstania oznacza życie według tego, czego pragnie Bóg, wiecznej Paschy, w której ujrzymy Boga “takim, jaki jest” (por. 1 J 3,2).
Chrześcijańska nadzieja w zmartwychwstaniu
“Głęboko wierzymy i mamy nadzieję, że tak jak Chrystus prawdziwie zmartwychwstał i żyje na wieki, tak i sprawiedliwi po swojej śmierci będą żyć na wieki ze zmartwychwstałym Chrystusem i że On wskrzesi ich w dniu ostatecznym (por. Jn 6, 39-40)” (KKK 989). Zmartwychwstanie oznacza nie tylko życie ziemskie (z nowym niebem i nową ziemią), ale całkowitą przemianę człowieka w chwale Bożej, gdzie zepsucie grzechu (śmierć) nie ma już miejsca wśród ludzi. “Dopiero na końcu świata ludzie dostąpią skuteczności pełnego zmartwychwstania, to znaczy zwycięstwa nad śmiercią jako karą za grzech, gdy Chrystus wskrzesi wszystkich umarłych swoją mocą” (Gerhard Müller, “Przyszłe zmartwychwstanie”, Dogmatyka, Teoria i praktyka teologii).
Zmartwychwstanie naszych ciał, do chwalebnego ciała zjednoczonego z Bogiem, od którego pochodzimy, dopełnienie stworzenia, następuje, gdy Pan objawia się w chwale. Wtedy miłość Boga ogarnia wszystkich i każdego, w jednej miłości, która zwycięża nawet śmierć.
Nie oznacza to powrotu do życia w takim samym stanie, w jakim żyjemy teraz; prowadziłoby to do teorii reinkarnacji, która całkowicie zaprzeczałaby tajemnicy odkupienia, ponieważ nasze życie zaczynałoby się od nowa. Fakt głoszenia, że powrócimy do ciała, które nie jest naszym własnym, i że “zaczniemy” od nowa, niesie ze sobą wiele zaprzeczeń wiary. Potwierdza to również istnienie milionów cykli śmierci. Ponadto całkowicie zaprzeczylibyśmy pełnemu działaniu człowieka, w którym byłby on jedynie odziany w ciało.
Katechizm (1013) stwierdza dosłownie: “Śmierć jest końcem ziemskiej pielgrzymki człowieka, czasu łaski i miłosierdzia, który Bóg ofiarowuje mu, aby żył zgodnie z Bożym planem i zdecydował o swoim ostatecznym przeznaczeniu. Gdy “jedyny bieg naszego ziemskiego życia” dobiegnie końca (LG 48), nie powrócimy do innych ziemskich żyć. “Postanowione jest, że człowiek umiera tylko raz” (Hb 9, 27).
Nie ma «reinkarnacji” po śmierci. Twierdzenie o reinkarnacji oznacza zaprzeczenie zjednoczenia duszy z ciałem, ponieważ jeśli myślimy, że dusza szuka innej po użyciu ciała, to dlatego, że nie była z nim zjednoczona. Prowadziłoby to do postrzegania ciała po prostu jako ”więzienia“, z którego człowiek ucieka po śmierci i zaczyna od nowa z tą samą duszą. Podobnie, reinkarnacja prowadziłaby do przekonania, że nigdy nie ujrzymy Boga, wizja uszczęśliwiająca nie istniałaby, a nasza nadzieja byłaby daremna, ponieważ jest to ciągłe trwanie w różnych ciałach.
Wiara w zmartwychwstanie umarłych jest nie do pogodzenia z reinkarnacją, ponieważ nie jesteśmy anonimowymi istotami, lecz osobami, jednością powołaną przez Boga do życia z Nim. Zmartwychwstanie jest boską przemianą. A jeśli zmartwychwstanie pochodzi od Chrystusa, to dlatego, że nasza dusza i ciało są osobowe, naturalnie zjednoczone, tworząc jedną, niepowtarzalną istotę, która jest kochana. Dlatego też twierdzenie o reinkarnacji byłoby zaprzeczeniem działania Boga, a także odkupienia każdego człowieka poprzez tajemnicę Krzyża.
Proces
“Przyjdzie sądzić żywych i umarłych” – te słowa, które powtarzamy przy uroczystych okazjach, kryją w sobie przesłanie nadziei. W Ewangelii Jana czytamy: “Kto w Niego wierzy, nie podlega potępieniu; a kto nie wierzy, już został potępiony, bo nie uwierzył w imię Jednorodzonego Syna Bożego” (3,18). Chrystus nie potępia: On jest czystym zbawieniem. Zatem czyste zbawienie jest tym, co osądza jednostkę, jak czytamy u apostoła Jana: “Oni już zostali osądzeni”. Sąd również wynika z wolnej woli.
Przyjęcie Chrystusa, ze wszystkim, co się z tym wiąże, prowadzi do zbawienia; odwrócenie się od Boga prowadzi do oddzielenia się od Dobra, a tym samym do potępienia. Joseph Ratzinger stwierdza, że: “Sąd polega na zdjęciu masek, które implikują śmierć” (“Eschatologia: Śmierć i życie wieczne”).
Chrześcijańska koncepcja sądu wprowadza radykalne odejście od koncepcji wiecznego potępienia: to Bóg staje się człowiekiem, Ten, który może sądzić i czyni to; On jest tym samym, który szuka ludzkości, abyśmy mogli poznać prawdę, odwrócić się od dróg śmierci i żyć wiecznie z Nim w niebie. Dlatego ludzkość, poprzez swoje decyzje, staje się swoim własnym sędzią. Chrystus nie zaprzecza podążaniu ścieżkami swojej prawdy. On, który stał się ciałem i zamieszkał wśród nas, objawił boski plan zbawienia podczas swojego ziemskiego życia, głosząc Królestwo.
Jezus nie tylko mówi o Królestwie, ale Jezus jest Królestwem Bożym: “Tak i wy, gdy ujrzycie, że to się dzieje, wiedzcie, że bliskie jest Królestwo Boże” (Łk 21, 31). Królestwo nadeszło; jest Osobą, jest samym Chrystusem, przez którego mamy dostęp do Ojca. Nadal działa, nie jako przyszła rzeczywistość, ale jako “teraz” przez Ducha Świętego: “Jezus jest Królestwem nie tylko w swojej fizycznej obecności, ale poprzez blask Ducha Świętego” (Joseph Ratzinger, “Eschatologia. Śmierć i Życie Wieczne”). Działa w świecie, pozostając w Eucharystii jako trwałej rzeczywistości tego, co mamy nadzieję kiedyś ujrzeć w całej jego okazałości, a nie już jako postać chleba. Wyzwolenie ludzkości przez Chrystusa ustanawia panowanie Boga w świecie, a poprzez to działanie Boga w świecie Chrystus jest Królestwem Bożym.
Piekło, niebo i czyściec.
Znajdujemy je w rzeczywistościach, w których dusza może przebywać po śmierci. Piekło, które symbolizuje całkowite oddzielenie stworzenia od Boga, szanującego jego wolność, istnieje zatem również tam, gdzie jest ono potępione z własnej woli. Ludzkie “tak” wobec Bożej miłości zbawienia jest z pewnością odpowiedzią wzajemną. Chrystus zstępuje do piekła, ale nie traktuje ludzi jako bezradnych, nie jak dzieci, lecz czyni ich odpowiedzialnymi za ich wolność, pozostawiając im prawo do własnego potępienia.
Całkowite zaangażowanie chrześcijanina, “postawienie” wszystkiego na swoim zbawieniu, z oczami zwróconymi ku Niebu, traktując je poważnie dla dobra własnej duszy. Joseph Ratzinger wspomina: “Bóg cierpi i umiera; zło dla Niego nie jest nierealne. Dla Niego, który jest miłością, nienawiść nie jest czystą nicością. Zwycięża On zło nie poprzez dialektykę uniwersalnego rozumu, który potrafi przemienić wszelkie negacje w afirmacje. Zwycięża On zło nie w spekulatywny Wielki Piątek, lecz w całkowicie realny” (Eschatologia, śmierć i życie wieczne).
Zło istnieje; chce, aby Bóg nie panował w świecie. Jest realną obecnością, której nie można zignorować ani przekształcić za pomocą pojęć. Hegel próbuje sprowadzić zło do idei, rozwijając myśl, że zło, jako niezbędny moment rozwoju świadomości, staje się samą ideą. Nie twierdzi, że zło znika w sensie historycznym. Bóg przezwycięża zło nie jako ideę ani dialektycznie, lecz w konkretnym i realnym wydarzeniu: ofierze baranka.
Kiedy zło objawia się w sposób konkretny, Bóg odpowiada zstąpieniem Jezusa, aby wyzwolić nas z krainy umarłych. To jest Jego pełna miłości odpowiedź. Zakres tego wyzwolenia można dostrzec jedynie przez wiarę, wiarę, która towarzyszy Jezusowi, która zanurza się w Jego osobie, duchowe doświadczenie, które staje się egzystencjalne: “Nie ma nikogo, kto mógłby patrzeć, a co najwyżej może patrzeć tylko o tyle, o ile sam wchodzi w tę ciemność przez wiarę cierpiącą” (Joseph Ratzinger, Eschatologia. Śmierć i życie wieczne). Chodzi o to, by przeżyć “ciemną noc”, o której mówi św. Jan od Krzyża, przeżyć ją w świetle odkupienia Chrystusa, cierpienia dla zbawienia dusz. Tronem Chrystusa jest Jego krzyż; naszym zbawieniem jest Krzyż Chrystusa.
Czyściec
Katechizm Kościoła wyjaśnia centralne znaczenie tego, co można określić mianem czyśćca: “Każdy, kto umiera w łasce i przyjaźni z Bogiem, ale nie jest całkowicie oczyszczony, choć ma zapewnione wieczne zbawienie, po śmierci przechodzi oczyszczenie, aby osiągnąć świętość konieczną do wejścia do radości nieba” (KKK 1030). Ludzka niedoskonałość sięga aż do ostatniej chwili życia ziemskiego, kiedy dusza przechodzi “oczyszczenie”, aby wejść do obecności Boga bez skazy. Oczyszczona, by stać się podobną do ciała Chrystusa.
Wejście w tę rzeczywistość oznacza wejście w czas Boży, gdzie nie ma praw fizycznych mierzących nasze przejście przez czyściec. To nie obóz tortur w innym świecie; to konieczny proces, który czyni nas zdolnymi do Boga, do Chrystusa, i jednoczy nas z chórem aniołów, by chwalić Pana. “Złoto w ogniu się oczyszcza” (1 P 1,7), gdzie musimy zostać oczyszczeni, przejść przez ogień, który czyni nas pełnym obrazem Chrystusa. To właśnie tam dokonuje się prawdziwe wyzwolenie, gdzie wszelki grzech, który możemy w sobie skrywać, zostaje oczyszczony przez łaskę. Kościół wzywa czyściec do tego ostatecznego oczyszczenia wybranych, które jest czymś zupełnie innym od kary potępionych (KKK 1031).
Można by rzec, że znajdujemy się w “poczekalni”, gdzie nasza dusza nie jest całkowicie zagubiona, lecz tęskni za widzeniem Boga. My, pielgrzymujący wciąż na Ziemi, ten Kościół Walczący, wspieramy Kościół Cierpiący, modląc się za zmarłych, których powierzamy Bożemu miłosierdziu. Ta pomoc, zwłaszcza poprzez Ofiarę Eucharystyczną, pomaga wiernym modlić się za dusze tych, którym pragniemy ujrzeć Boga, aby i oni mogli wstawiać się za nami jako Kościół Triumfujący.
Papież Benedykt XVI stwierdza: “Sam Chrystus, Sędzia i Zbawiciel. Spotkanie z Nim jest decydującym aktem Sądu. Przed Jego spojrzeniem rozpada się wszelki fałsz. To spotkanie z Nim, spalając nas, przemienia nas i uwalnia, byśmy stali się prawdziwie sobą. W tym momencie wszystko, co zostało zbudowane w ciągu życia, może okazać się suchą plewą, próżną chwałą i upadkiem” (Spe salvi, n. 47). Ogień miłości oczyszcza. Świadomość, że upodabniamy się do Chrystusa, że próbowaliśmy to czynić na Ziemi i że teraz będziemy żyć z Nim dopiero w Niebie, jest dowodem nieskończonej miłości Boga. Z pewnością bolesne, ale przynosi wolność, dzięki której możemy być sobą, tacy, jacy jesteśmy, gdzie nie będzie już niczego ukrytego, co nie zostało objawione.
Niebo
Żyć w niebie oznacza «być z Chrystusem» (por. Jn 14, 3; Flp 1, 23; 1 Ts 4,17). Wybrani żyją «w Nim», więcej, mają tam, a raczej znajdują swoją prawdziwą tożsamość, swoje własne imię (por. Ap 2, 17). Nadzieja Nieba, o której tak często myślimy na Ziemi, którą możemy sobie wyobrazić jako ciągłe widzenie Boga. Wcielony przez Niego, Jezus otwiera dla nas Niebo, gdy zstępuje na ziemię. Szeol (miejsce zmarłych) dokąd udawali się wszyscy zmarli, oczekując na uwolnienie mesjasza.
Chrystus zstępuje do krainy umarłych jako dopełnienie zbawienia; zstępuje, aby głos Ojca dotarł do wszystkich, aby wszyscy mogli żyć. Jezus otwiera Niebo, zstępuje do śmierci i w ten sposób, znając samą śmierć, zostaje posłany, aby głosić zbawienie, ponieważ wszyscy – żywi i umarli – są wpisani w Boży plan zbawienia. Dusze sprawiedliwych przed Chrystusem czekały na łonie Abrahama, co przypomina nam przypowieść o bogaczu i Łazarzu (por. Łk 16, 19-31): Łazarz, jako ubogi i sprawiedliwy człowiek, który cierpiał na tym świecie, oczekiwał na łonie Abrahama na przyjście Mesjasza.
Jednakże wiele koncepcji postrzegania pisma przywołuje myśl, Szeol Gdzie sama interpretacja, w świetle własnego rozumu, wyjaśnia, że po śmierci będziemy czekać w stanie snu; pochodzi to zwłaszcza z grup XIX wieku. Jeśli przywrócimy ideę “snu” w oczekiwaniu na paruzję Chrystusa, doprowadzi to do wniosku, że działanie Chrystusa nie ma charakteru odkupieńczego, a jedynie jest przesłaniem, które nie wywołuje działania.
Przez Chrystusa, z Nim i w Nim zostaliśmy odkupieni; Niebo się przed nami otworzyło. Jeśli zstąpienie do krainy umarłych rozumiemy jako samotność bez Boga, Chrystus przenika ją całkowicie swoją miłością, by dać życie. On daje życie; całkowite oddzielenie od Chrystusa to piekło. Nasza dusza nie zasypia, dopóki Chrystus nie powróci, lecz zostaje osądzona. Dlatego rozważmy na nowo ideę… “szeol” Polega ona na niewierze, że Chrystus otworzył Niebo.
Niebo jest otwarte; wiemy, że Kościół już triumfuje, poprzez świętych, zarówno anonimowych, jak i tych uznanych przez Kościół, męczenników, ze Świętą Maryją, nieustannie widzącą i adorującą Boga w Jego trzech Osobach. Jeśli Niebo istnieje, to dlatego, że sam Chrystus stał się człowiekiem, umarł i zmartwychwstał. Niebo jest uczestnictwem w Ciele Chrystusa, wypełnianiem powołania, dla którego zostaliśmy ochrzczeni. Jest jednością między Bogiem a ludzkością. Wszyscy zjednoczeni ze sobą, wspólnota świętych zjednoczonych z Chrystusem jako Głową – to jest Niebo. Kiedy Pan powróci i całe ciało zostanie zjednoczone ze swoją Głową, zjednoczone w jedno, w jedności, w tym dniu, który nadejdzie, w tym dniu będzie tylko radość i wesele.
Święta Maria i Niebo
Święta Maryjo, Matko Boża, która jesteś wielką Orędowniczką w naszym życiu tu na ziemi, ale także wtedy, gdy nadejdzie czas naszego oczyszczenia. Ona, która została wzięta do nieba mocą Bożą z ciałem i duszą, w całości. “Centralne stwierdzenie dogmatu o Wniebowzięciu głosi, że skoro Maryja miała, w wierze i łasce, tak szczególną więź z odkupieńczym dziełem Chrystusa, uczestniczy również w Jego zmartwychwstałej postaci jako pierwsze stworzenie w pełni i absolutnie odkupione” (Gerhard Müller, “Dogmatyka, teoria i praktyka teologii”).
Maryja cieszy się wyjątkowym i pełnym wstawiennictwem dzięki swemu związkowi z dziełem odkupienia, będąc pierwowzorem i wzorem odkupionych przez Jej Syna, ponieważ jest do Niego bardziej upodobniona. Do Niej, jako Matki Bożej Miłosierdzia, zwracamy się każdego dnia, w naszych codziennych modlitwach, w Ofierze Ołtarza, aby wyjednała nam łaskę kontemplacji Jej Syna.
AutorSantiago Zapata Giraldo
El Papa León XIV realizará su primer viaje a Turquía y Líbano
Español 
English 
Italiano 
Français 
Deutsch 
Polski 