Odkupienie serca: nauka kochania na nowo

W pierwszych artykułach zobaczyliśmy, że ciało ma sens, że jesteśmy powołani do miłości i komunii, oraz jak grzech zadał głęboką ranę ludzkiemu sercu. Rana ta wpływa na naszą relację z Bogiem, z innymi ludźmi i z samym sobą. Stąd bierze się nieufność, lęk i trudność w kochaniu tak, jak zostaliśmy stworzeni. Tym samym kończy się pierwszy duży cykl katechez z teologii ciała.

Ale święty Jan Paweł II nie rozwodzi się nad raną. W rzeczywistości przygotowuje jedynie najważniejsze pytanie ze wszystkich: co Chrystus może uczynić ze zranionym sercem? Innymi słowy, jeśli miłość boli z powodu zranionego serca, czy możliwe jest prawdziwe kochanie na nowo? Z tym pytaniem wkraczamy w drugi wielki cykl katechezy: odkupienie serca. Chrześcijańska odpowiedź jest równie śmiała, co realna. Chrystus przyszedł, aby zainaugurować nową możliwość dla ludzkiego serca.

Chrystus wkracza tam, gdzie rozpoczęło się pęknięcie.

W Ewangelii jest fragment, który święty Jan Paweł II uważa za kluczowy dla zrozumienia odkupienia serca. Jezus mówi: “Słyszeliście, że powiedziano: Nie cudzołóż! A Ja wam powiadam: Każdy, kto pożądliwie patrzy na kobietę, już się w swoim sercu dopuścił z nią cudzołóstwa.‘ (Mt 5, 27-28).

Na pierwszy rzut oka te słowa mogą wydawać się dodatkowym żądaniem, trudniejszą regułą, surowszą moralnością. Ale Chrystus czyni coś o wiele głębszego. Nie rozwodzi się nad czynami. Trafia do serca. Trafia dokładnie do miejsca, w którym zaczęło się złamanie. Ponieważ problem nigdy nie polegał tylko na tym, co robimy. Problem tkwi w tym, jak postrzegamy, jak pragniemy, jak kochamy. Chrystus wkracza tam, ponieważ tam chce rozpocząć uzdrowienie.

Znacznie więcej niż kwestia seksualności

Kiedy słyszymy o czystości lub odkupieniu serca, często myślimy wyłącznie o seksualności. Ale święty Jan Paweł II mówi o czymś znacznie większym. Mówi o ludzkiej zdolności do kochania. Serce może bowiem uczynić z drugiej osoby narzędzie do własnych celów, bez żadnego kontekstu seksualnego. Może to uczynić w przyjaźni, w relacji rodzinnej, w pracy, a nawet w Kościele. Za każdym razem, gdy druga osoba przestaje być akceptowana taka, jaka jest i staje się jedynie odpowiedzią na moje potrzeby, nie ma miłości, nie ma Boga. Ubi Caritas et amor, Deus ibi est jak głosi hymn eucharystyczny. 

Odkupienie serca obejmuje zatem wszystkie relacje międzyludzkie. Nie ogranicza się do jednego aspektu życia. Chrystus pragnie przemienić całe życie.

Wielka nowość chrześcijańska

W tym tkwi jeden z najbardziej olśniewających wniosków całej teologii ciała: odkupienie serca nie polega jedynie na unikaniu zła. Nie polega wyłącznie na kontrolowaniu impulsów. Polega na nauce lepszego kochania. Co więcej: na stopniowym odzyskiwaniu zdolności do kochania, z którą ludzkość pierwotnie wyłoniła się z rąk Boga. 

Odkupienie nie jest zatem nostalgicznym wspomnieniem utraconego Raju. To nowa rzeczywistość zapoczątkowana przez Chrystusa. Konkretna możliwość, która rozpoczyna się w tym życiu i w którą jesteśmy włączeni od Chrztu, poprzez działanie łaski. Cel: nauczyć się tego, do czego nasze serca zostały stworzone od początku: kochać.

Dzieło Boga w nas

Ale jak to się dzieje? Wszyscy znamy to uczucie, gdy chcemy kochać lepiej i odkrywamy, że samo pragnienie nie wystarczy. Chcemy wybaczyć, ale powracają urazy. Chcemy dawać coś od siebie, ale egoizm powraca. Chcemy kochać, ale odkrywamy, że nasze serca wciąż są zranione. 

Dlatego odkupienia serca nie można rozumieć jako prostej kwestii silnej woli. Chrystus nie przyszedł jedynie po to, by pokazać nam ideał. Przyszedł, by umożliwić przemianę. Nie zostawia nas samych w obliczu naszych ran. Przekazuje nam swoją łaskę, czyli swoje własne życie. A to życie zaczyna w nas dokonywać czegoś, czego nie bylibyśmy w stanie osiągnąć sami: uczymy się kochać tak, jak kocha Bóg. 

Dlatego cierpliwość jest kluczowa. To powolny proces, ale jeśli każdy krok zostanie podjęty z miłości do Boga i innych, serce zostanie przemienione od wewnątrz. Naucz się wybaczać, gdy wszystko prowokuje urazę. Naucz się trwać, gdy wszystko zachęca do ucieczki. Naucz się poddawać, gdy wszystko zachęca do zamknięcia się w sobie. Odkupienie serca jest zatem dziełem Boga w nas. Dziełem, które często postrzegane jest jako powolne z powodu oporu pożądliwości, ale które jest prawdziwe. 

Odkupione serce

Być może najlepszym sposobem na zrozumienie tego jest przyjrzenie się kilku prostym przykładom: przyjacielowi, który szczerze cieszy się z sukcesów drugiego, synowi, który opiekuje się rodzicami, gdy się zestarzeją, osobie, która wybacza obrazę, którą mogłaby zachować przez lata, chłopakowi, który rozumie, że kochanie nie polega na przechodzeniu przez kolejne etapy, ale na uczeniu się dawania siebie. 

Jednak nic z tego nie dzieje się spontanicznie. Wszystko to zakłada nowy rodzaj wolności. Wolność wychodzenia poza siebie. Wolność szukania dobra innych. Wolność kochania. Jednym słowem: żyć wolnością dzieci Bożych. A ta wolność jest właśnie jednym z owoców odkupienia.

Dlaczego ciągle walczymy?

Ktoś mógłby zapytać: skoro Chrystus odkupił nasze serca, dlaczego wciąż doświadczamy pokus, egoizmu i upadków? Odpowiedź jest prosta, choć nie zawsze łatwa do przyjęcia. Odkupienie nie działa jak magia, która natychmiast usuwa nasze rany. Działa jak łaska, która zaczyna je leczyć.

Istnienie tej walki nie dowodzi, że odkupienie się nie powiodło. Dowodzi, że wciąż uczymy się je przeżywać. Jak ktoś, kto uczy się chodzić na nowo po urazie, odkupione serce potrzebuje czasu, aby w pełni odzyskać to, do czego zostało stworzone. I właśnie tam działa łaska. Ale aby łaska mogła działać, musimy ją przyjąć poprzez aktywne życie sakramentalne. 

Idąc dalej, być może pytanie nie brzmi już: Czy można znów kochać? Chrystus odpowiada: tak. Teraz pytanie jest inne: Czy pozwalam Mu uzdrowić moje serce darem odkupienia, przyjmując Jego łaskę poprzez sakramenty?

Bo kiedy Bóg podąża tą drogą, miłość stopniowo przestaje być postrzegana jako desperackie poszukiwanie czegoś, czego nam brakuje. I zaczyna stawać się odbiciem miłości samego Boga. Tej miłości, dla której zostaliśmy stworzeni od początku. Tej miłości, którą grzech przyćmił, ale którą Chrystus przyszedł przywrócić ludzkiemu sercu.